Sanandana
अथोजपदगम्येंदोः क्रांतिर्विक्षेपसंस्कृताः ॥ यदि स्यादधिका भानोः क्रांतेः पातो गतस्तदा
न्यूना चेत्स्यात्तदा भावी वामं युग्मपदस्य च ॥ यदान्यत्वं विधोः क्रांतिः क्षेपाच्चेद्यदि शुद्ध्यति
क्रांत्योर्जेत्रिज्ययाभिस्ते परमायक्रमोद्धते ॥ तच्चापांतर्मर्द्धवायोर्ज्यभाविनशीतगौ
शोध्यं चंद्राद्गते पाते तत्सूयगतिताडितम् ॥ चंद्रभुक्त्या हृतं भानौ लिप्तादिशशिवत्फलम्
तदूच्छशांकपातस्य फलं देयं विपर्ययात् ॥ कर्मैतदसकृत्तावत्क्रांती यावत्समेतयोः
क्रांत्योः समत्वे पातोऽथ प्रक्षिप्तांशोनिते विधौ ॥ हीनेऽर्द्वरात्रघिकाघतो भावी तात्कालिकेऽधिका
स्थिरीकृतार्द्धरा त्रार्द्धौ द्वयोर्विवरलिप्तकाः ॥ षष्टिश्चाचंद्रभुक्ताप्ता पातकालस्य नाडिकाः
रवींद्वोर्मानयोगार्द्धं षष्ट्या संगुण्य भाजयेत् ॥ तयोर्भुक्तयंतरेणाप्तं स्थित्यमर्द्धां नाडिकादिवत्
पातकालः स्फुटो मध्यः सोऽपि स्थित्यर्द्धवर्जितः ॥ तस्य संभवकालः स्यात्तत्संयोगेक्तसंज्ञकः
आद्यंतकालयोर्मध्ये कालो ज्ञेयोऽतिदारुणः ॥ प्रज्वलज्ज्वलनाकारः सर्वकर्मसु गर्हितः
इत्येतद्गणितो किंचित्प्रोक्तं संक्षेपतो द्विज ॥ जातकं वाच्मि समयाद्राशिसंज्ञापुरःसरम्
athojapadagamyeṃdoḥ krāṃtirvikṣepasaṃskṛtāḥ || yadi syādadhikā bhānoḥ krāṃteḥ pāto gatastadā
nyūnā cetsyāttadā bhāvī vāmaṃ yugmapadasya ca || yadānyatvaṃ vidhoḥ krāṃtiḥ kṣepāccedyadi śuddhyati
krāṃtyorjetrijyayābhiste paramāyakramoddhate || taccāpāṃtarmarddhavāyorjyabhāvinaśītagau
śodhyaṃ caṃdrādgate pāte tatsūyagatitāḍitam || caṃdrabhuktyā hṛtaṃ bhānau liptādiśaśivatphalam
tadūcchaśāṃkapātasya phalaṃ deyaṃ viparyayāt || karmaitadasakṛttāvatkrāṃtī yāvatsametayoḥ
krāṃtyoḥ samatve pāto'tha prakṣiptāṃśonite vidhau || hīne'rdvarātraghikāghato bhāvī tātkālike'dhikā
sthirīkṛtārddharā trārddhau dvayorvivaraliptakāḥ || ṣaṣṭiścācaṃdrabhuktāptā pātakālasya nāḍikāḥ
ravīṃdvormānayogārddhaṃ ṣaṣṭyā saṃguṇya bhājayet || tayorbhuktayaṃtareṇāptaṃ sthityamarddhāṃ nāḍikādivat
pātakālaḥ sphuṭo madhyaḥ so'pi sthityarddhavarjitaḥ || tasya saṃbhavakālaḥ syāttatsaṃyogektasaṃjñakaḥ
ādyaṃtakālayormadhye kālo jñeyo'tidāruṇaḥ || prajvalajjvalanākāraḥ sarvakarmasu garhitaḥ
ityetadgaṇito kiṃcitproktaṃ saṃkṣepato dvija || jātakaṃ vācmi samayādrāśisaṃjñāpuraḥsaram
Санандана: «Затем в нечётной четверти у грядущей Луны склонение, поправленное отклонением: если оно было бы больше склонения Солнца, — узел тогда прошёл; если меньше — грядущий; обратно у чётной четверти. И когда у Луны инакость и склонение очищается от отклонения, — у склонений, умноженных на радиус и делённых на наибольшее склонение, разность их дуг; половина — у грядущей Луны. Должно вычесть из Луны при прошедшем узле; то, умноженное на движение Солнца и делённое движением Луны, — у Солнца плод в минутах и прочем, как у Луны. У апогея и узла Луны плод должен быть дан наоборот. Это действие повторяется многократно, пока склонения у них не станут равны. При равенстве склонений узел затем, при прибавленных или отнятых долях у Луны: при меньшем — умноженные гхатики полуночи, грядущий; при тогдашнем большем — утверждённая половина, две половины, минуты разности двух и шестьдесят, делённые на движение Луны, — надики времени узла. Половину суммы мер Солнца и Луны, умножив на шестьдесят, да разделит он; полученное разностью их движений — половина стояния, как надики и прочее. Время узла точное и среднее, и оно без половины стояния, — его время возникновения да будет, так зовущееся при их соединении. Меж временем начала и конца время должно быть знаемо как весьма жестокое, видом как пылающий огонь, порицаемое во всех делах. Так вкратце названо нечто в счёте, о дваждырождённый; изреку джатаку по времени, начиная с имён знаков».
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyapāde jyotiṣavarṇanaṃ nāma catuḥpañcāśattamo 'dhyāyaḥ
83b843401c1d · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 5:45:45 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Расчёт ведут «многократно, пока склонения не станут равны» — то есть повторяющимся приближением. Задачу решают не формулой, а последовательными подходами.
За сухим счётом стоит вывод, ради которого он делался: время меж началом и концом названо жестоким и негодным для всякого дела. Число здесь превращается в запрет.
Глава кончается тем, чем начиналась, — переходом к следующему стволу. Счёт был лишь подступом к гороскопу.