नारद पुराण
The dvādaśī vows of the twelve months121.105-117
1157 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 121.105-117

Sanātana

देवनागरी

यदा तु धवले पक्षे द्वादशी स्यान्मधान्विता ॥ तदा प्रोक्ता जया नाम सर्वशत्रुविनाशिनी
अस्यां संपूजयेद्देवमनिरुद्धं रमापतिम् ॥ सर्वकामप्रदं नॄणां सर्वसौभाग्यदायकम्
श्रवणर्क्षयुता चेत्स्याद्द्वादशी धवले दले ॥ तदा सा विजया नाम तस्यामचेद्गदाधरम्
सर्वसौख्यप्रदं शश्वत्सर्वभोगपरायणम् ॥ सर्वतीर्थफलं विप्र तां चोपोष्याप्नुयान्नरः
यदा स्याच्च सिते पक्षे प्राजापत्यर्क्षसंयुता ॥ द्वादशी सा महापुण्या जयंती नामतः स्मृता
यस्यां समर्च्चयेद्देवं वामनं सिद्धिदं नृणाम् ॥ उपोषितैषा विप्रेंद्र सर्वव्रतफलप्रदा
सर्वदानफला चापि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥ यदा तु स्यात्सिते पक्षे द्वादशी जीवभान्विता
तदापराजिता प्रोक्ता सर्वज्ञानप्रदायिनी ॥ अस्यां समर्चयेद्देवं नारायणमनामयम्
संसारपाशविच्छित्तिकारकं ज्ञानसागरम् ॥ अस्यास्तूपोषणादेव मुक्तः स्याद्विप्र भोजनः
यदा त्वाषाढशुक्लायां द्वादश्यां मैत्रभं भवेत् ॥ तदा व्रतद्वयं कार्य्यं न दोषोऽत्रैकदैवतम्
श्रवणर्क्षयुतायां च द्वादश्यां भाद्रशुक्लके ॥ ऊर्ज्जे सितायां द्वादश्यामंत्यभे च व्रतद्वयम्
एताभ्योऽन्त्र विप्रेंद्र द्वादश्यामेकभुक्तकम् ॥ निसर्गतः समुद्दिष्टं व्रतं पातकनाशनम्
एकादश्या व्रतं नित्यं द्वादश्याः सहितं यतः ॥ नोद्यापनमिहोद्दिष्टं कर्त्तव्यं जीविताविधि

लिप्यंतरण (IAST)

yadā tu dhavale pakṣe dvādaśī syānmadhānvitā || tadā proktā jayā nāma sarvaśatruvināśinī
asyāṃ saṃpūjayeddevamaniruddhaṃ ramāpatim || sarvakāmapradaṃ nṝṇāṃ sarvasaubhāgyadāyakam
śravaṇarkṣayutā cetsyāddvādaśī dhavale dale || tadā sā vijayā nāma tasyāmacedgadādharam
sarvasaukhyapradaṃ śaśvatsarvabhogaparāyaṇam || sarvatīrthaphalaṃ vipra tāṃ copoṣyāpnuyānnaraḥ
yadā syācca site pakṣe prājāpatyarkṣasaṃyutā || dvādaśī sā mahāpuṇyā jayaṃtī nāmataḥ smṛtā
yasyāṃ samarccayeddevaṃ vāmanaṃ siddhidaṃ nṛṇām || upoṣitaiṣā vipreṃdra sarvavrataphalapradā
sarvadānaphalā cāpi bhuktimuktipradāyinī || yadā tu syātsite pakṣe dvādaśī jīvabhānvitā
tadāparājitā proktā sarvajñānapradāyinī || asyāṃ samarcayeddevaṃ nārāyaṇamanāmayam
saṃsārapāśavicchittikārakaṃ jñānasāgaram || asyāstūpoṣaṇādeva muktaḥ syādvipra bhojanaḥ
yadā tvāṣāḍhaśuklāyāṃ dvādaśyāṃ maitrabhaṃ bhavet || tadā vratadvayaṃ kāryyaṃ na doṣo'traikadaivatam
śravaṇarkṣayutāyāṃ ca dvādaśyāṃ bhādraśuklake || ūrjje sitāyāṃ dvādaśyāmaṃtyabhe ca vratadvayam
etābhyo'ntra vipreṃdra dvādaśyāmekabhuktakam || nisargataḥ samuddiṣṭaṃ vrataṃ pātakanāśanam
ekādaśyā vrataṃ nityaṃ dvādaśyāḥ sahitaṃ yataḥ || nodyāpanamihoddiṣṭaṃ karttavyaṃ jīvitāvidhi

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यदाyadāкогда
तुtuже
धवलेdhavaleв светлой
पक्षेpakṣeполовине
द्वादशीdvādaśīдвадаши
स्यान्मधान्विताsyānmadhānvitāбывает с Мадхой соединена
तदाtadāтогда
प्रोक्ताproktāназвана
जयाjayāДжаей
नामnāmaпо имени
सर्वशत्रुविनाशिनीsarvaśatruvināśinīвсех врагов истребляющая
अस्यांasyāṃв неё
संपूजयेद्देवमनिरुद्धंsaṃpūjayeddevamaniruddhaṃпусть почтит бога Анируддху
रमापतिम्ramāpatimсупруга Рамы
सर्वकामप्रदंsarvakāmapradaṃвсе желания дающего
नॄणांnṝṇāṃлюдям
सर्वसौभाग्यदायकम्sarvasaubhāgyadāyakamвсякое благоденствие дающего
श्रवणर्क्षयुताśravaṇarkṣayutāс накшатрой Шравана соединена
चेत्स्याद्द्वादशीcetsyāddvādaśīесли бывает двадаши
धवलेdhavaleв светлой
दलेdaleполовине
तदाtadāтогда
साона
विजयाvijayāВиджая
नामnāmaпо имени
तस्यामचेद्गदाधरम्tasyāmacedgadādharamв неё пусть почтит Держащего палицу
सर्वसौख्यप्रदंsarvasaukhyapradaṃвсякое счастье дающего
शश्वत्सर्वभोगपरायणम्śaśvatsarvabhogaparāyaṇamнепрестанно; всех услад прибежище
सर्वतीर्थफलंsarvatīrthaphalaṃплод всех святынь
विप्रvipraо брахман
तांtāṃеё
चोपोष्याप्नुयान्नरःcopoṣyāpnuyānnaraḥи, соблюдя постом, обретает человек
यदाyadāкогда
स्याच्चsyāccaи бывает
सितेsiteв светлой
पक्षेpakṣeполовине
प्राजापत्यर्क्षसंयुताprājāpatyarkṣasaṃyutāс накшатрой Праджапати соединена
द्वादशीdvādaśīдвадаши
साта
महापुण्याmahāpuṇyāвесьма благая
जयंतीjayaṃtīДжаянти
नामतःnāmataḥпо имени
स्मृताsmṛtāпомнится
यस्यांyasyāṃв которую
समर्च्चयेद्देवंsamarccayeddevaṃпусть почтит бога
वामनंvāmanaṃВаману
सिद्धिदंsiddhidaṃсовершенство дающего
नृणाम्nṛṇāmлюдям
उपोषितैषाupoṣitaiṣāсоблюдённая постом, эта
विप्रेंद्रvipreṃdraо владыка брахманов
सर्वव्रतफलप्रदाsarvavrataphalapradāплод всех обетов дающая
सर्वदानफलाsarvadānaphalāплод всех даяний
चापिcāpiи также
भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीbhuktimuktipradāyinīнаслаждение и освобождение дающая
यदाyadāкогда
तुtuже
स्यात्सितेsyātsiteбывает в светлой
पक्षेpakṣeполовине
द्वादशीdvādaśīдвадаши
जीवभान्विताjīvabhānvitāс Пушьей соединена
तदापराजिताtadāparājitāтогда Апараджитой
प्रोक्ताproktāназвана
सर्वज्ञानप्रदायिनीsarvajñānapradāyinīвсякое знание дающая
अस्यांasyāṃв неё
समर्चयेद्देवंsamarcayeddevaṃпусть почтит бога
नारायणमनामयम्nārāyaṇamanāmayamНараяну, недужности лишённого
संसारपाशविच्छित्तिकारकंsaṃsārapāśavicchittikārakaṃузы сансары рассекающего
ज्ञानसागरम्jñānasāgaramокеан знания
अस्यास्तूपोषणादेवasyāstūpoṣaṇādevaот одного лишь поста в неё
मुक्तःmuktaḥосвобождённым
स्याद्विप्रsyādvipraбывает, о брахман
भोजनःbhojanaḥвкушающий
यदाyadāкогда
त्वाषाढशुक्लायांtvāṣāḍhaśuklāyāṃже в светлую ашадхи
द्वादश्यांdvādaśyāṃдвадаши
मैत्रभंmaitrabhaṃнакшатра Митры
भवेत्bhavetбывает
तदाtadāтогда
व्रतद्वयंvratadvayaṃдвойной обет
कार्य्यंkāryyaṃдолжно совершать
naне
दोषोऽत्रैकदैवतम्doṣo'traikadaivatamпорока здесь; одно божество
श्रवणर्क्षयुतायांśravaṇarkṣayutāyāṃс накшатрой Шравана соединённой
caи
द्वादश्यांdvādaśyāṃв двадаши
भाद्रशुक्लकेbhādraśuklakeв светлой бхадре
ऊर्ज्जेūrjjeв урдже
सितायांsitāyāṃв светлой
द्वादश्यामंत्यभेdvādaśyāmaṃtyabheв двадаши, при последней накшатре
caи
व्रतद्वयम्vratadvayamдвойной обет
एताभ्योऽन्त्रetābhyo'ntraкроме этих здесь
विप्रेंद्रvipreṃdraо владыка брахманов
द्वादश्यामेकभुक्तकम्dvādaśyāmekabhuktakamв двадаши единократное вкушение
निसर्गतःnisargataḥпо природе
समुद्दिष्टंsamuddiṣṭaṃуказано
व्रतंvrataṃобет
पातकनाशनम्pātakanāśanamгрех истребляющий
एकादश्याekādaśyāэкадаши
व्रतंvrataṃобет
नित्यंnityaṃпостоянный
द्वादश्याःdvādaśyāḥдвадаши
सहितंsahitaṃвместе с
यतःyataḥибо
नोद्यापनमिहोद्दिष्टंnodyāpanamihoddiṣṭaṃзавершения здесь не указано
कर्त्तव्यंkarttavyaṃдолжно совершать
जीविताविधिjīvitāvidhiдо конца жизни
अनुवाद

«Когда же в светлой половине двадаши бывает соединена с Мадхой, тогда названа она по имени Джаей, истребляющей всех врагов: в неё пусть почтит бога Анируддху, супруга Рамы, дающего людям все желания и всякое благоденствие. Если же в светлой половине двадаши бывает соединена с накшатрой Шравана, тогда она по имени Виджая: в неё пусть почтит Держащего палицу, дающего всякое счастье, непрестанное прибежище всех услад, — и, соблюдя её постом, обретает человек плод всех святынь, о брахман. Когда же в светлой половине двадаши соединена с накшатрой Праджапати, та весьма благая помнится по имени Джаянти: в неё пусть почтит бога Ваману, дающего людям совершенство. Соблюдённая постом, эта, о владыка брахманов, даёт плод всех обетов и плод всех даяний, дающая наслаждение и освобождение. Когда же в светлой половине двадаши соединена с Пушьей, тогда названа она Апараджитой, дающей всякое знание: в неё пусть почтит бога Нараяну, лишённого недужности, рассекающего узы сансары, океан знания; от одного лишь поста в неё бывает освобождённым, о брахман, и вкушающий. Когда же в светлую двадаши ашадхи бывает накшатра Митры, тогда должно совершать двойной обет; порока здесь нет — божество одно. И в двадаши, соединённой с накшатрой Шравана, в светлой бхадре, и в урдже, в светлую двадаши при последней накшатре, — двойной обет. Кроме этих, о владыка брахманов, в двадаши указано по природе единократное вкушение — обет, истребляющий грех. Обет экадаши постоянен, ибо соединён с двадаши; завершения здесь не указано — совершать его должно до конца жизни».

अध्याय का पुष्पिका-वाक्य

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe bṛhadupākhyāne pūrvabhāge caturthapāde dvādaśamāsasya dvādaśīvratanirūpaṇaṃ nāmaikaviṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ

संस्करण

39ade32bd21f · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 10:36:12 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से