पद्मपुराण
The Glory of Avimukta3.33.1-8
2410 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 3.33.1-8

युधिष्ठिर उवाच

देवनागरी

वाराणस्याश्च माहात्म्यं संक्षेपात्कथितं त्वया । विस्तरेण मुने ब्रूहि तदा प्रीणाति मे मनः
अत्रेतिहासं वक्ष्यामि वाराणस्या गुणाश्रयम् । यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते ब्रह्महत्यया । मेरुशृङ्गे पुरा देवमीशानं त्रिपुरद्विषम् । देवासनगता देवी महादेवमपृच्छत
देवदेव महादेव भक्तानामार्तिनाशन । कथं त्वां पुरुषो देवमचिरादेव पश्यति
साङ्ख्ययोगस्तथा ध्यानं कर्मयोगोऽथ वैदिकः । आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शङ्कर
येन विश्रान्तचित्तानां योगिनां कर्मिणामपि । दृश्यो हि भगवान्सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्
एतद्गुह्यतमं ज्ञानं गूढं शक्रादिसेवितम् । हिताय सर्वभूतानां ब्रूहि कामाग्निनाशनम्
अवाच्यमत्र विज्ञानं ज्ञानमज्ञैर्बहिष्कृतम् । वक्ष्ये तव यथातत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः
परं गुह्यतमं क्षेत्रं मम वाराणसी पुरी । सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी

लिप्यंतरण (IAST)

vārāṇasyāśca māhātmyaṃ saṃkṣepātkathitaṃ tvayā | vistareṇa mune brūhi tadā prīṇāti me manaḥ
atretihāsaṃ vakṣyāmi vārāṇasyā guṇāśrayam | yasya śravaṇamātreṇa mucyate brahmahatyayā | meruśṛṅge purā devamīśānaṃ tripuradviṣam | devāsanagatā devī mahādevamapṛcchata
devadeva mahādeva bhaktānāmārtināśana | kathaṃ tvāṃ puruṣo devamacirādeva paśyati
sāṅkhyayogastathā dhyānaṃ karmayogo'tha vaidikaḥ | āyāsabahulā loke yāni cānyāni śaṅkara
yena viśrāntacittānāṃ yogināṃ karmiṇāmapi | dṛśyo hi bhagavānsūkṣmaḥ sarveṣāmatha dehinām
etadguhyatamaṃ jñānaṃ gūḍhaṃ śakrādisevitam | hitāya sarvabhūtānāṃ brūhi kāmāgnināśanam
avācyamatra vijñānaṃ jñānamajñairbahiṣkṛtam | vakṣye tava yathātattvaṃ yaduktaṃ paramarṣibhiḥ
paraṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ mama vārāṇasī purī | sarveṣāmeva bhūtānāṃ saṃsārārṇavatāriṇī

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वाराणस्याःvārāṇasyāḥВаранаси
caи
माहात्म्यम्māhātmyamвеличие
संक्षेपात्saṃkṣepātвкратце
कथितम्kathitamповедано
त्वयाtvayāтобою
विस्तरेणvistareṇaподробно
मुनेmuneо мудрец
ब्रूहिbrūhiповедай
तदाtadāтогда
प्रीणातिprīṇātiвозрадуется
मेmeмоё
मनःmanaḥсердце
अत्रatraздесь
इतिहासम्itihāsamсказание
वक्ष्यामिvakṣyāmiповедаю
गुण-आश्रयम्guṇa-āśrayamвместилище достоинств
यस्यyasyaкоторого
श्रवण-मात्रेणśravaṇa-mātreṇaодним лишь слушанием
मुच्यतेmucyateизбавляется
ब्रह्म-हत्ययाbrahma-hatyayāот убийства брахмана
मेरु-शृङ्गेmeru-śṛṅgeна вершине Меру
पुराpurāнекогда
देवम्devamбога
ईशानम्īśānamИшану
त्रिपुर-द्विषम्tripura-dviṣamВрага Трипуры
देव-आसन-गताdeva-āsana-gatāвзошедшая на божественное сиденье
देवीdevīБогиня
महा-देवम्mahā-devamМахадеву
अपृच्छतapṛcchataвопросила
देव-देवdeva-devaо Бог богов
महा-देवmahā-devaо Махадева
भक्तानाम्bhaktānāmпреданных
आर्ति-नाशनārti-nāśanaуносящий страдание
कथम्kathamкак
त्वाम्tvāmтебя
पुरुषःpuruṣaḥчеловек
अचिरात्acirātвскоре
एवevaже
पश्यतिpaśyatiвидит
साङ्ख्य-योगःsāṅkhya-yogaḥсанкхья и йога
तथाtathāтакже
ध्यानम्dhyānamсозерцание
कर्म-योगःkarma-yogaḥкарма-йога
अथathaи
वैदिकःvaidikaḥведийская
आयास-बहुलाःāyāsa-bahulāḥполные усилия
लोकेlokeв мире
यानिyāniкакие
caи
अन्यानिanyāniиные
शङ्करśaṅkaraо Шанкара
येनyenaчем
विश्रान्त-चित्तानाम्viśrānta-cittānāmу сердцем успокоенных
योगिनाम्yogināmйогинов
कर्मिणाम्karmiṇāmдеятельных
अपिapiже
दृश्यःdṛśyaḥзрим
हिhiведь
भगवान्bhagavānВладыка
सूक्ष्मःsūkṣmaḥтонкий
सर्वेषाम्sarveṣāmвсех
देहिनाम्dehināmвоплощённых
एतत्etatэто
गुह्य-तमम्guhya-tamamсокровеннейшее
ज्ञानम्jñānamзнание
गूढम्gūḍhamтайное
शक्र-आदि-सेवितम्śakra-ādi-sevitamчтимое Шакрой и прочими
हितायhitāyaради блага
सर्व-भूतानाम्sarva-bhūtānāmвсех существ
काम-अग्नि-नाशनम्kāma-agni-nāśanamгасящее огонь вожделения
अवाच्यम्avācyamнеизрекаемо
विज्ञानम्vijñānamпостижение
अज्ञैःajñaiḥневеждами
बहिष्कृतम्bahiṣkṛtamотвергнутое
वक्ष्येvakṣyeповедаю
तवtavaтебе
यथा-तत्त्वम्yathā-tattvamкак оно есть
यत्yatчто
उक्तम्uktamсказано
परम-ऋषिभिःparama-ṛṣibhiḥвысшими риши
परम्paramвысшее
क्षेत्रम्kṣetramполе
ममmamaмоё
वाराणसीvārāṇasīВаранаси
पुरीpurīгород
सर्वेषाम्sarveṣāmдля всех
भूतानाम्bhūtānāmсуществ
संसार-अर्णव-तारिणीsaṃsāra-arṇava-tāriṇīпереправляющий через океан круговорота
अनुवाद

«Величие Варанаси поведано тобою вкратце; подробно поведай, о мудрец, — тогда возрадуется сердце моё». — «Здесь поведаю я сказание о вместилище достоинств Варанаси, от одного слушания которого избавляется человек от убийства брахмана. Некогда на вершине Меру бога Ишану, Врага Трипуры, Богиня, взойдя на божественное сиденье, вопросила Махадеву: „О Бог богов, о Махадева, уносящий страдание преданных! Как человек вскоре видит тебя, бога? Санкхья и йога, созерцание, карма-йога и ведийская — все они в мире полны усилия, и какие ни есть иные, о Шанкара. Чем зрим бывает Владыка, тонкий, у йогинов с успокоенным сердцем и у деятельных, у всех воплощённых? Это сокровеннейшее знание, тайное, чтимое Шакрой и прочими, — поведай его ради блага всех существ, гасящее огонь вожделения“. — „Неизрекаемо здесь постижение, отвергнутое невеждами; поведаю тебе, как оно есть, то, что сказано высшими риши. Высшее сокровеннейшее поле моё — город Варанаси, для всех существ переправляющий через океан круговорота“».

संस्करण

44d629790088 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:40 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से