पद्मपुराण
How the Gopīs Were Born5.72.126-138
3036 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.72.126-138
देवनागरी

मुनिः पुण्यश्रवा नाम काश्यपः सर्वधर्मवित् । पिता तस्याभवच्छैवः शतरुद्रीयमन्वहम्
प्रस्तुवन्देवदेवेशं विश्वेशं भक्तवत्सलम् । प्रसन्नो भगवांस्तस्य पार्वत्या सह शङ्करः
चतुर्दश्यामर्धरात्रे प्रत्यक्षः प्रददौ वरम् । त्वत्पुत्रो भविता कृष्णे भक्तिमान्बाल एव हि
उपनीयाष्टमे वर्षे तस्मै सिद्धमनुं स्वयम् । उपदिशैकविंशत्या यो मया ते निगद्यते
गोपालविद्या नामायं मन्त्रो वाक्सिद्धिदायकः । एतत्साधकजिहवाग्रे लीलाचरितमद्धुतम्
अनन्तमूर्तिरायाति स्वयमेव वरप्रदः । काममायारमाकण्ठसेन्द्रा दामोदरोज्ज्वलाः
मध्ये दशाक्षरीं प्रोच्य पुनस्ता एव निर्दिशेत् । दशाक्षरोक्त ऋष्यादि ध्यानं चास्य ब्रवीम्यहम्
पूर्णामृतनिधेर्मध्यं द्वीपं ज्योतिर्मयं स्मरेत् । कालिन्द्या वेष्टितं तत्र ध्यायेद् वृन्दावनं वनम्
सर्वर्तुकुसुमस्रावि द्रुमवल्लीभिरावृतम् । नटन्मत्तशिखिस्वानं गायत्कोकिलषट्पदम्
तस्य मध्ये वसत्येकः पारिजाततरुर्महान् । शाखोपशाखाविस्तारैः शतयोजनमुच्छ्रितः
तले तस्याथ विमले परितो धेनुमण्डलम् । तदन्तर्मण्डलं गोपबालानां वेणुशृङ्गिणाम्
तदन्तरे तु रुचिरं मण्डलं व्रजसुभ्रुवाम् । नानोपायनपाणीनां मदविह्वलचेतसाम्
कृताञ्जलिपुटानां च मण्डलं शुक्लवाससाम् । शुक्लाभरणभूषाणां प्रेमविह्वलितात्मनाम्

लिप्यंतरण (IAST)

muniḥ puṇyaśravā nāma kāśyapaḥ sarvadharmavit | pitā tasyābhavacchaivaḥ śatarudrīyamanvaham
prastuvandevadeveśaṃ viśveśaṃ bhaktavatsalam | prasanno bhagavāṃstasya pārvatyā saha śaṅkaraḥ
caturdaśyāmardharātre pratyakṣaḥ pradadau varam | tvatputro bhavitā kṛṣṇe bhaktimānbāla eva hi
upanīyāṣṭame varṣe tasmai siddhamanuṃ svayam | upadiśaikaviṃśatyā yo mayā te nigadyate
gopālavidyā nāmāyaṃ mantro vāksiddhidāyakaḥ | etatsādhakajihavāgre līlācaritamaddhutam
anantamūrtirāyāti svayameva varapradaḥ | kāmamāyāramākaṇṭhasendrā dāmodarojjvalāḥ
madhye daśākṣarīṃ procya punastā eva nirdiśet | daśākṣarokta ṛṣyādi dhyānaṃ cāsya bravīmyaham
pūrṇāmṛtanidhermadhyaṃ dvīpaṃ jyotirmayaṃ smaret | kālindyā veṣṭitaṃ tatra dhyāyed vṛndāvanaṃ vanam
sarvartukusumasrāvi drumavallībhirāvṛtam | naṭanmattaśikhisvānaṃ gāyatkokilaṣaṭpadam
tasya madhye vasatyekaḥ pārijātatarurmahān | śākhopaśākhāvistāraiḥ śatayojanamucchritaḥ
tale tasyātha vimale parito dhenumaṇḍalam | tadantarmaṇḍalaṃ gopabālānāṃ veṇuśṛṅgiṇām
tadantare tu ruciraṃ maṇḍalaṃ vrajasubhruvām | nānopāyanapāṇīnāṃ madavihvalacetasām
kṛtāñjalipuṭānāṃ ca maṇḍalaṃ śuklavāsasām | śuklābharaṇabhūṣāṇāṃ premavihvalitātmanām

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निर्गत्य-अरण्यम्-अचरत्nirgatya-araṇyam-acaratвыйдя, в лесу совершал
तपः-वै-मुनि-दुष्करम्tapaḥ-vai-muni-duṣkaramподвиг, трудный и для мудрецов
कल्प-अन्ते-देहम्-उत्सृज्यkalpa-ante-deham-utsṛjyaпо истечении кальпы, оставив тело
तपसा-एव-महा-मुनिःtapasā-eva-mahā-muniḥименно подвигом, великий мудрец
वीर-गुप्त-अभिधानस्यvīra-gupta-abhidhānasyaпо имени Вирагупта
गोपस्य-दुहिता-शुभाgopasya-duhitā-śubhāпастуха благою дочерью
जाता-चित्र-कला-इति-एवjātā-citra-kalā-iti-evaродилась, именно Читракала
यस्याः-स्कन्धे-मनोहराyasyāḥ-skandhe-manoharāу которой на плече пленительная
विपञ्ची-दृश्यते-नित्यम्vipañcī-dṛśyate-nityamвина видится всегда
सप्त-स्वर-विभूषिताsapta-svara-vibhūṣitāукрашенная семью тонами
उपतिष्ठति-वै-वामेupatiṣṭhati-vai-vāmeстоит же слева
रत्न-भृङ्गारम्-अद्भुतम्ratna-bhṛṅgāram-adbhutamдивный самоцветный кувшин
दधाना-दक्षिणे-हस्तेdadhānā-dakṣiṇe-hasteдержащая в правой руке
सा-वै-रत्न-पतत्-ग्रहम्sā-vai-ratna-patat-grahamсамоцветную чашу-плевательницу
अयम्-आसीत्-पुरा-सर्वayam-āsīt-purā-sarvaон был прежде всеми
तापसैः-अभिवन्दितःtāpasaiḥ-abhivanditaḥподвижниками чтимый
मुनिः-पुण्य-श्रवाः-नामmuniḥ-puṇya-śravāḥ-nāmaмудрец по имени Пуньяшрава
काश्यपः-सर्व-धर्म-वित्kāśyapaḥ-sarva-dharma-vitиз рода Кашьяпы, знаток всей дхармы
पिता-तस्य-अभवत्-शैवःpitā-tasya-abhavat-śaivaḥотец его был шайвом
शत-रुद्रीयम्-अन्वहम्śata-rudrīyam-anvahamШатарудрию ежедневно
प्रस्तुवन्-देव-देव-ईशम्prastuvan-deva-deva-īśamвоспевая бога богов
विश्व-ईशम्-भक्त-वत्सलम्viśva-īśam-bhakta-vatsalamвладыку вселенной, милостивого к преданным
प्रसन्नः-भगवान्-तस्यprasannaḥ-bhagavān-tasyaдовольный, Господь его
पार्वत्या-सह-शङ्करःpārvatyā-saha-śaṅkaraḥШанкара вместе с Парвати
चतुर्दश्याम्-अर्ध-रात्रेcaturdaśyām-ardha-rātreв четырнадцатый день, в полночь
प्रत्यक्षः-प्रददौ-वरम्pratyakṣaḥ-pradadau-varamявившись воочию, дал дар
त्वत्-पुत्रः-भविता-कृष्णेtvat-putraḥ-bhavitā-kṛṣṇeтвой сын будет к Кришне
भक्तिमान्-बालः-एव-हिbhaktimān-bālaḥ-eva-hiпреданным, ещё дитятей
उपनीय-अष्टमे-वर्षेupanīya-aṣṭame-varṣeсовершив упанаяну на восьмом году
तस्मै-सिद्ध-मनुम्-स्वयम्tasmai-siddha-manum-svayamему совершенную мантру сам
उपदिश-एकविंशत्याupadiśa-ekaviṃśatyāпреподай, из двадцати одного
यः-मया-ते-निगद्यतेyaḥ-mayā-te-nigadyateкоторый мною тебе возвещается
गोपाल-विद्या-नाम-अयम्gopāla-vidyā-nāma-ayamпо имени Гопала-видья, этот
मन्त्रः-वाक्-सिद्धि-दायकःmantraḥ-vāk-siddhi-dāyakaḥмантра, дарующая совершенство речи
एतत्-साधक-जिह्वा-अग्रेetat-sādhaka-jihvā-agreна кончике языка её садхака
लीला-चरितम्-अद्भुतम्līlā-caritam-adbhutamдивное житие лил
अनन्त-मूर्तिः-आयातिananta-mūrtiḥ-āyātiБесконечный образом приходит
स्वयम्-एव-वर-प्रदःsvayam-eva-vara-pradaḥсам, дарующий дары
काम-माया-रमा-कण्ठkāma-māyā-ramā-kaṇṭhaКама, Майя, Рама, горло
स-इन्द्राः-दामोदर-उज्ज्वलाःsa-indrāḥ-dāmodara-ujjvalāḥс Индрой, сияющие Дамодарой
मध्ये-दश-अक्षरीम्-प्रोच्यmadhye-daśa-akṣarīm-procyaпосредине произнеся десятислоговую
पुनः-ताः-एव-निर्दिशेत्punaḥ-tāḥ-eva-nirdiśetснова их же следует указать
दश-अक्षर-उक्तः-ऋषि-आदिdaśa-akṣara-uktaḥ-ṛṣi-ādiриши и прочее — как у десятислоговой
ध्यानम्-च-अस्य-ब्रवीमि-अहम्dhyānam-ca-asya-bravīmi-ahamи созерцание её я излагаю
पूर्ण-अमृत-निधेः-मध्यम्pūrṇa-amṛta-nidheḥ-madhyamсредину полного вместилища нектара
द्वीपम्-ज्योतिः-मयम्-स्मरेत्dvīpam-jyotiḥ-mayam-smaretостров, состоящий из света, да помянет
कालिन्द्या-वेष्टितम्-तत्रkālindyā-veṣṭitam-tatraопоясанный Калинди, там
ध्यायेत्-वृन्दावनम्-वनम्dhyāyet-vṛndāvanam-vanamда созерцает лес Вриндаван
सर्व-ऋतु-कुसुम-स्राविsarva-ṛtu-kusuma-srāviисточающий цветы всех времён года
द्रुम-वल्लीभिः-आवृतम्druma-vallībhiḥ-āvṛtamпокрытый деревьями и лианами
नटत्-मत्त-शिखि-स्वानम्naṭat-matta-śikhi-svānamс криком пляшущих хмельных павлинов
गायत्-कोकिल-षट्पदम्gāyat-kokila-ṣaṭpadamс поющими кукушками и пчёлами
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
अनुवाद

«…выйдя, совершал он в лесу подвиг, трудный и для мудрецов. По истечении кальпы, оставив тело именно подвигом, великий мудрец родился благою дочерью у пастуха по имени Вирагупта — именно Читракалой, — у которой на плече всегда видится пленительная вина, украшенная семью тонами; слева же стоит дивный самоцветный кувшин, а в правой руке держит она самоцветную чашу. Он был прежде мудрецом по имени Пуньяшрава, чтимым всеми подвижниками, из рода Кашьяпы, знатоком всей дхармы. Отец его был шайвом, ежедневно воспевая Шатарудрию, бога богов, владыку вселенной, милостивого к преданным. Довольный, Господь Шанкара вместе с Парвати, явившись воочию в четырнадцатый день в полночь, дал дар: „Твой сын будет предан Кришне, ещё дитятей. Совершив упанаяну на восьмом году, сам преподай ему совершенную мантру из двадцати одного слога, который мною тебе возвещается. Имя ей — Гопала-видья, эта мантра дарует совершенство речи; на кончике языка её садхака — дивное житие лил, и Бесконечный образом сам приходит, дарующий дары. Кама, Майя, Рама, горло, с Индрой, сияющие Дамодарой; посредине произнеся десятислоговую, снова их же следует указать; риши и прочее — как у десятислоговой, и созерцание её я излагаю. Средину полного вместилища нектара, остров, состоящий из света, да помянет; опоясанный Калинди, там да созерцает лес Вриндаван — источающий цветы всех времён года, покрытый деревьями и лианами, с криком пляшущих хмельных павлинов, с поющими кукушками и пчёлами“.»

संस्करण

253621d730e4 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:49 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से