पद्मपुराण
The Glory of the Cāturmāsya Observances6.65.73-84
3837 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.65.73-84
देवनागरी

दाडिमं मातुलिङ्गं च नालिकेरं च वर्जयेत् । देवो वैमानिको भूत्वा ह्यन्ते विष्णुपदं व्रजेत्
वित्तवान्सुभगश्चैव कुले श्रीमति जायते । यः क्षिपेदेकभक्तेन नरो मासचतुष्टयम्
यावन्ति च मुहूर्तानि उदितोदितभास्करे । तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते
ब्रीहींश्च यवगोधूमान्वर्जयेद्यस्तु मानवः । अश्वमेधादिके कृते विधिवद्वै सदक्षिणे
यत्फलं मुनिभिः प्रोक्तं तत्फलं लभते नरः । धनधान्यसमायुक्तो बहुपुत्रश्च जायते
तुलसीतिलदर्भैश्च ये कुर्वन्ति च तर्पणम् । तत्फलं कोटिगुणितं चातुर्मास्ये विशेषतः ॥ यदा सुप्ते हृषीकेशे कुर्याच्चैतत्त्रयान्वितम् । तेऽपि युगसहस्राणि मोदन्ते विष्णुसन्निधौ
पदं वा पदमर्धं वा ऋचां चार्धऋचा तथा । विष्ण्वग्रे ये प्रयुञ्जन्ति मुक्तास्ते वै न संशयः ॥ मैथुनं वर्जयेद्यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । एकमन्वन्तरं सोऽपि विष्णुलोके महीयते
दधि दुग्धं तथा तक्रं गुडं शाकं तथैव च । वर्जनादेव भो विप्र मुक्तिभागी न संशयः
स्नानमामलकेनैव ये कुर्वन्ति च मानवाः । दिने दिने महत्पुण्यं प्राप्नुवन्ति च ते मुने
धात्रीफलं पापहरं प्रवदन्ति मनीषिणः । त्रैलोक्यतारणार्थाय निर्मिता ब्रह्मणा पुरा
सन्ध्यां मौनं चरेद्यस्तु भुङ्क्ते मासचतुष्टयम् । मन्वन्तराणि चत्वारि वैकुण्ठे मोदते पुनः
स्वयंपाकी नरो यस्तु भुङ्क्ते मासचतुष्टयम् । दशवर्षसहस्राणि इन्द्रलोके महीयते

लिप्यंतरण (IAST)

dāḍimaṃ mātuliṅgaṃ ca nālikeraṃ ca varjayet | devo vaimāniko bhūtvā hyante viṣṇupadaṃ vrajet
vittavānsubhagaścaiva kule śrīmati jāyate | yaḥ kṣipedekabhaktena naro māsacatuṣṭayam
yāvanti ca muhūrtāni uditoditabhāskare | tāvadvarṣasahasrāṇi viṣṇuloke mahīyate
brīhīṃśca yavagodhūmānvarjayedyastu mānavaḥ | aśvamedhādike kṛte vidhivadvai sadakṣiṇe
yatphalaṃ munibhiḥ proktaṃ tatphalaṃ labhate naraḥ | dhanadhānyasamāyukto bahuputraśca jāyate
tulasītiladarbhaiśca ye kurvanti ca tarpaṇam | tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ cāturmāsye viśeṣataḥ || yadā supte hṛṣīkeśe kuryāccaitattrayānvitam | te'pi yugasahasrāṇi modante viṣṇusannidhau
padaṃ vā padamardhaṃ vā ṛcāṃ cārdhaṛcā tathā | viṣṇvagre ye prayuñjanti muktāste vai na saṃśayaḥ || maithunaṃ varjayedyastu supte deve janārdane | ekamanvantaraṃ so'pi viṣṇuloke mahīyate
dadhi dugdhaṃ tathā takraṃ guḍaṃ śākaṃ tathaiva ca | varjanādeva bho vipra muktibhāgī na saṃśayaḥ
snānamāmalakenaiva ye kurvanti ca mānavāḥ | dine dine mahatpuṇyaṃ prāpnuvanti ca te mune
dhātrīphalaṃ pāpaharaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ | trailokyatāraṇārthāya nirmitā brahmaṇā purā
sandhyāṃ maunaṃ caredyastu bhuṅkte māsacatuṣṭayam | manvantarāṇi catvāri vaikuṇṭhe modate punaḥ
svayaṃpākī naro yastu bhuṅkte māsacatuṣṭayam | daśavarṣasahasrāṇi indraloke mahīyate

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
महत्mahatвеликий
पापम्pāpamгрех
भवेत्bhavetбывает
तस्यtasyaу него
वर्जनेvarjaneпри отказе
यत्yatчто
शृणुष्वśṛṇuṣvaслушай
तत्tatто
सर्व-यज्ञैःsarva-yajñaiḥвсеми жертвами
caи
विविधैःvividhaiḥразнообразными
फलम्phalamплод
तत्tatтот
अवाप्नुयात्avāpnuyātобретает
दाडिमम्dāḍimamгранат
मातुलुङ्गम्mātuluṅgamцитрон
नालिकेरम्nālikeramкокос
वर्जयेत्varjayetпусть отвергает
देवःdevaḥбогом
वैमानिकःvaimānikaḥлетающим на вимане
भूत्वाbhūtvāстав
हिhiведь
अन्तेanteв конце
विष्णु-पदम्viṣṇu-padamв обитель Вишну
व्रजेत्vrajetидёт
वित्त-वान्vitta-vānбогатым
सु-भगःsu-bhagaḥсчастливым
चैवcaivaи
कुलेkuleв роду
श्रीमतिśrīmatiславном
जायतेjāyateрождается
यःyaḥкто
क्षिपेत्kṣipetпроводит
एक-भक्तेनeka-bhaktenaоднократной трапезой
नरःnaraḥчеловек
मास-चतुष्टयम्māsa-catuṣṭayamчетыре месяца
यावन्तिyāvantiсколько
मुहूर्तानिmuhūrtāniмухурт
उदित-उदित-भास्करेudita-udita-bhāskareпри взошедшем солнце
तावत्tāvatстолько
वर्ष-सहस्राणिvarṣa-sahasrāṇiтысяч лет
विष्णु-लोकेviṣṇu-lokeв мире Вишну
महीयतेmahīyateвеличается
ब्रीहीन्brīhīnрис
यव-गोधूमान्yava-godhūmānячмень и пшеницу
मानवःmānavaḥчеловек
अश्वमेध-आदिकेaśvamedha-ādikeашвамедхе и прочем
कृतेkṛteсовершённых
विधि-वत्vidhi-vatпо уставу
वैvaiже
स-दक्षिणेsa-dakṣiṇeс дарами
मुनिभिःmunibhiḥмудрецами
प्रोक्तम्proktamназванный
लभतेlabhateобретает
धन-धान्य-समायुक्तःdhana-dhānya-samāyuktaḥнаделённый богатством и зерном
बहु-पुत्रःbahu-putraḥмногосыновним
तुलसी-तिल-दर्भैःtulasī-tila-darbhaiḥтуласи, сезамом и травой дарбха
येyeкто
कुर्वन्तिkurvantiсовершают
तर्पणम्tarpaṇamвозлияние
तत्-फलम्tat-phalamтот плод
कोटि-गुणितम्koṭi-guṇitamумноженный на коти
चातुर्मास्येcāturmāsyeв чатурмасью
विशेषतःviśeṣataḥв особенности
यदाyadāкогда
सुप्तेsupteуснувшем
हृषीकेशेhṛṣīkeśeХришикеше
कुर्यात्kuryātсовершает
एतत्-त्रय-अन्वितम्etat-traya-anvitamсопряжённое с этими тремя
तेteони
अपिapiже
युग-सहस्राणिyuga-sahasrāṇiтысячи юг
मोदन्तेmodanteрадуются
विष्णु-सन्निधौviṣṇu-sannidhauвблизи Вишну
पदम्padamстопу
वाили
पद-अर्धम्pada-ardhamполстопы
ऋचाम्ṛcāmиз ричей
caи
अर्ध-ऋचाardha-ṛcāполурич
तथाtathāтакже
विष्णु-अग्रेviṣṇu-agreпред Вишну
प्रयुञ्जन्तिprayuñjantiпроизносят
मुक्ताःmuktāḥосвобождены
तेteони
naнет
संशयःsaṃśayaḥсомнения
मैथुनम्maithunamсупружескую близость
वर्जयेत्varjayetотвергает
एकम्ekamодну
मन्वन्तरम्manvantaramманвантару
सःsaḥон
विष्णु-लोकेviṣṇu-lokeв мире Вишну
दधिdadhiпростоквашу
दुग्धम्dugdhamмолоко
तक्रम्takramпахтанье
गुडम्guḍamпатоку
शाकम्śākamовощи
तथैवtathaivaтакже
वर्जनात्varjanātот отказа
एवevaименно
भोbhoо
विप्रvipraбрахман
मुक्ति-भागीmukti-bhāgīпричастным освобождению
स्नानम्snānamомовение
आमलकेनāmalakenaплодом амалаки
मानवाःmānavāḥлюди
दिने दिनेdine dineдень за днём
महत्mahatвеликую
पुण्यम्puṇyamзаслугу
प्राप्नुवन्तिprāpnuvantiобретают
मुनेmuneо мудрец
धात्री-फलम्dhātrī-phalamплод дхатри
पाप-हरम्pāpa-haramуносящий грех
प्रवदन्तिpravadantiназывают
मनीषिणःmanīṣiṇaḥмудрые
त्रै-लोक्य-तारण-अर्थायtrai-lokya-tāraṇa-arthāyaради переправы трёх миров
निर्मिताnirmitāсотворено
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмой
पुराpurāв древности
सन्ध्याम्sandhyāmсандхью
मौनम्maunamмолчание
चरेत्caretсоблюдает
भुङ्क्तेbhuṅkteвкушает
मन्वन्तराणिmanvantarāṇiманвантар
चत्वारिcatvāriчетыре
वैकुण्ठेvaikuṇṭheна Вайкунтхе
मोदतेmodateрадуется
पुनःpunaḥже
अनुवाद

…у того бывает великий грех; а что бывает при отказе — слушай о том: плод, что даётся всеми разнообразными жертвами, тот обретает он. Пусть отвергает гранат, цитрон и кокос: став богом, летающим на вимане, в конце идёт он в обитель Вишну. Богатым и счастливым рождается он в славном роду. Кто проводит четыре месяца на однократной трапезе, — сколько мухурт солнце стоит взошедшим, столько тысяч лет величается он в мире Вишну. Кто отвергает рис, ячмень и пшеницу, — какой плод назван мудрецами при ашвамедхе и прочем, совершённых по уставу с дарами, тот плод обретает он: наделённый богатством и зерном, рождается многосыновним. Кто совершает возлияние туласи, сезамом и травой дарбха, — тот плод умножается на коти, в особенности в чатурмасью. Кто, когда Хришикеша уснул, совершает сопряжённое с этими тремя, те тысячи юг радуются вблизи Вишну. Кто пред Вишну произносит стопу или полстопы, рич или полурича, — те освобождены, нет сомнения. Кто отвергает супружескую близость, когда бог Джанардана уснул, тот одну манвантару величается в мире Вишну. От отказа от простокваши, молока, пахтанья, патоки и овощей, о брахман, становится он причастным освобождению, нет сомнения. Люди, что совершают омовение плодом амалаки, день за днём обретают великую заслугу, о мудрец. Плод дхатри мудрые называют уносящим грех: ради переправы трёх миров сотворён он был Брахмой в древности. Кто соблюдает сандхью и молчание и вкушает четыре месяца, тот четыре манвантары радуется на Вайкунтхе.

संस्करण

187839b04d52 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:55 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से