पद्मपुराण
The Glory of the Cāturmāsya Observances6.65.97-107
3839 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.65.97-107
देवनागरी

चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते यस्तु एतानि वर्जयेत् । नरकं न तु सङ्गच्छेद्यावदाभूतसम्प्लवम्
मद्यं मांसं न भक्षेत शाशकं शौकरं तथा । चातुर्मास्ये विशेषेण सुप्ते देवे जनार्दने
सोऽपि देवत्वमाप्नोति अहिंसानिरतो नरः । मिथ्याक्रोधं तथा रौक्ष्यं तथा पर्वसु मैथुनम्
वर्जितं येन विप्रेन्द्र सोऽश्वमेधफलं लभेत् । ब्रह्मचर्ये प्रजावृद्धिरायुर्वृद्धिस्तथैव च
पुष्पं पत्रं फलं शय्या अभ्यङ्गं च विलेपनम् । वृथा दुग्धानि मांसं च मद्यं च परिवर्जयेत्
चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते नियतं यद्विवर्जितम् । प्रथमं तत्तु दातव्यं ब्राह्मणाय न संशयः
तद्धनं चाक्षयं विद्वन्प्रदत्तं यद्द्विजातये । कोटिकोटिगुणं विप्र लभते नात्र संशयः
येन केनापि विप्रेन्द्र नियमेनार्चितो हरिः । ददाति विष्णुभवनं नात्र कार्या विचारणा
चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते नियमं यो न कारयेत् । सोऽपि नरकमाप्नोति तस्य जन्म वृथा गतम्
यः पुमान्कारयेन्नित्यं द्विजोक्तं विधिमुत्तमम् । तथोक्तान्नियमांश्चैव स याति परमं पदम्
त्रिवर्गरहितं दानं दत्तं भवति निष्फलम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवदेवं जनार्दनम्

लिप्यंतरण (IAST)

cāturmāsye harau supte yastu etāni varjayet | narakaṃ na tu saṅgacchedyāvadābhūtasamplavam
madyaṃ māṃsaṃ na bhakṣeta śāśakaṃ śaukaraṃ tathā | cāturmāsye viśeṣeṇa supte deve janārdane
so'pi devatvamāpnoti ahiṃsānirato naraḥ | mithyākrodhaṃ tathā raukṣyaṃ tathā parvasu maithunam
varjitaṃ yena viprendra so'śvamedhaphalaṃ labhet | brahmacarye prajāvṛddhirāyurvṛddhistathaiva ca
puṣpaṃ patraṃ phalaṃ śayyā abhyaṅgaṃ ca vilepanam | vṛthā dugdhāni māṃsaṃ ca madyaṃ ca parivarjayet
cāturmāsye harau supte niyataṃ yadvivarjitam | prathamaṃ tattu dātavyaṃ brāhmaṇāya na saṃśayaḥ
taddhanaṃ cākṣayaṃ vidvanpradattaṃ yaddvijātaye | koṭikoṭiguṇaṃ vipra labhate nātra saṃśayaḥ
yena kenāpi viprendra niyamenārcito hariḥ | dadāti viṣṇubhavanaṃ nātra kāryā vicāraṇā
cāturmāsye harau supte niyamaṃ yo na kārayet | so'pi narakamāpnoti tasya janma vṛthā gatam
yaḥ pumānkārayennityaṃ dvijoktaṃ vidhimuttamam | tathoktānniyamāṃścaiva sa yāti paramaṃ padam
trivargarahitaṃ dānaṃ dattaṃ bhavati niṣphalam | tasmātsarvaprayatnena devadevaṃ janārdanam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
मूत्रम्mūtramмочеиспускание
वाили
मैथुनम्maithunamсупружескую близость
वापिvāpiили же
तत्-वस्त्रम्tat-vastramто одеяние
परिवर्जयेत्parivarjayetпусть отвергнет
पितृ-कर्म-विशेषेणpitṛ-karma-viśeṣeṇaособенно при обряде предкам
वर्जनीयम्varjanīyamдолжно быть отвергнуто
caи
वाडवvāḍavaо брахман
सर्वदाsarvadāвсегда
मुनेmuneо мудрец
प्राज्ञैःprājñaiḥмудрыми
देव-अर्चाdeva-arcāпочитание бога
चक्र-पाणिनःcakra-pāṇinaḥДержащего диск
कर्तव्याkartavyāдолжно совершаться
विशेषेणviśeṣeṇaв особенности
शुचिभिःśucibhiḥчистыми
विजित-इन्द्रियैःvijita-indriyaiḥпобедившими чувства
सम्प्रसुप्तेsamprasupteпри уснувшем
हृषीकेशेhṛṣīkeśeХришикеше
तृण-शाक-कुसुम्भिकाःtṛṇa-śāka-kusumbhikāḥтравы, овощи и сафлор
संहितानिsaṃhitāniсшитые
वस्त्राणिvastrāṇiодеяния
वर्जितानिvarjitāniотвергнуты
प्रयत्नतःprayatnataḥс усердием
चातुर्मास्येcāturmāsyeв чатурмасью
हरौharauпри Хари
सुप्तेsupteуснувшем
यःyaḥкто
तुtuже
एतानिetāniих
वर्जयेत्varjayetотвергает
नरकम्narakamв ад
naне
सङ्गच्छेत्saṅgacchetидёт
यावत्yāvatдоколе
आभूत-सम्प्लवम्ābhūta-samplavamдо потопа существ
मद्यम्madyamхмельное
मांसम्māṃsamмясо
भक्षेतbhakṣetaпусть вкушает
शाशकम्śāśakamзаячье
शौकरम्śaukaramкабанье
तथाtathāтакже
विशेषेणviśeṣeṇaв особенности
सुप्तेsupteуснувшем
देवेdeveбоге
जनार्दनेjanārdaneДжанардане
सःsaḥон
अपिapiже
देव-त्वम्deva-tvamбожественность
आप्नोतिāpnotiобретает
अ-हिंसा-निरतःa-hiṃsā-nirataḥпреданный ненасилию
नरःnaraḥчеловек
मिथ्या-क्रोधम्mithyā-krodhamнапрасный гнев
रौक्ष्यम्raukṣyamрезкость
पर्वसुparvasuв лунные узлы
विप्र-इन्द्रvipra-indraо владыка брахманов
अश्वमेध-फलम्aśvamedha-phalamплод ашвамедхи
लभेत्labhetобретает
ब्रह्म-चर्येbrahma-caryeпри воздержании
प्रजा-वृद्धिःprajā-vṛddhiḥумножение потомства
आयुः-वृद्धिःāyuḥ-vṛddhiḥумножение жизни
तथैवtathaivaтакже
पुष्पम्puṣpamцветы
पत्रम्patramлистья
फलम्phalamплоды
शय्याśayyāложе
अभ्यङ्गम्abhyaṅgamумащение
विलेपनम्vilepanamпритирание
वृथाvṛthāнапрасно
दुग्धानिdugdhāniмолоко
मद्यम्madyamхмельное
नियतम्niyatamнепременно
यत्yatчто
विवर्जितम्vivarjitamотвергнуто
प्रथमम्prathamamпрежде всего
तत्tatто
दातव्यम्dātavyamдолжно быть дано
ब्राह्मणायbrāhmaṇāyaбрахману
तत्-धनम्tat-dhanamто богатство
अ-क्षयम्a-kṣayamнетленным
विद्वन्vidvanо учёный
प्रदत्तम्pradattamданное
द्वि-जातयेdvi-jātayeдваждырождённому
कोटि-कोटि-गुणम्koṭi-koṭi-guṇamумноженное на коти коти
विप्रvipraо брахман
लभतेlabhateобретает
येन केन अपिyena kena apiкаким бы то ни было
नियमेनniyamenaправилом
अर्चितःarcitaḥпочтённый
हरिःhariḥХари
ददातिdadātiдаёт
विष्णु-भवनम्viṣṇu-bhavanamжилище Вишну
अत्रatraздесь
कार्याkāryāдолжно быть
विचारणाvicāraṇāраздумья
अनुवाद

…или мочеиспускание, или супружескую близость, — то одеяние пусть отвергнет; особенно при обряде предкам должно оно быть отвергнуто, о брахман. Всегда, о мудрец, мудрыми должно совершаться почитание бога, Держащего диск, и в особенности — чистыми, победившими чувства. Когда Хришикеша уснул, с усердием отвергаются травы, овощи и сафлор, а также сшитые одеяния. Кто в чатурмасью, когда Хари уснул, отвергает это, тот не идёт в ад, доколе не придёт потоп существ. Пусть не вкушает он хмельного и мяса, заячьего и кабаньего, — в особенности в чатурмасью, когда бог Джанардана уснул. И человек, преданный ненасилию, обретает божественность. Кем отвергнуты напрасный гнев, резкость, а также супружеская близость в лунные узлы, о владыка брахманов, тот обретает плод ашвамедхи. При воздержании бывает умножение потомства и умножение жизни. Цветы, листья, плоды, ложе, умащение, притирание, напрасно взятое молоко, мясо и хмельное — пусть отвергнет. То, что непременно отвергнуто в чатурмасью, когда Хари уснул, прежде всего должно быть дано брахману. То богатство нетленно, о учёный: данное дваждырождённому, оно, умноженное на коти коти, обретается, о брахман; в том нет сомнения. Каким бы то ни было правилом почтённый Хари даёт жилище Вишну, и раздумывать тут не о чем.

संस्करण

43905b64642b · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:55 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से