रामायण
Картавирья Арджуна пленяет Равану7.32.12-20
2201 / 2464
रामायण · 7.32.12-20
देवनागरी

तौ तु रावणसंदिष्टौ भ्रातरौ शुकसारणौ । व्योमान्तरचरौ वीरौ प्रस्थितौ पश्चिमोन्मुखौ ॥
अर्धयोजनमात्रं तु गत्वा तौ तु निशाचरौ । पश्येतां पुरुषं तोये क्रीडन्तं सहयोषितम् ॥
बृहत्सालप्रतीकशं तोयव्याकुलमूर्धजम् । मदरक्तान्तनयनं मदनाकारवर्चसं ॥
नदीं बाहुसहस्रेण रुन्धन्तम् अरिमर्दनम् । गिरिं पादसहस्रेण रुन्धन्तम् इव मेदिनीम् ॥
बालानां वरनारीणां सहस्रेणाभिसंवृतम् । समदानां करेणूनां सहस्रेणेव कुञ्जरम् ॥
तम् अद्भुततमं दृष्ट्वा राक्षसौ शुकसारणौ । संनिवृत्ताव् उपागम्य रावणं तम् अथोचतुः ॥
बृहत्सालप्रतीकाशः को ऽप्य् असौ राक्षसेश्वर । नर्मदां रोधवद् रुद्ध्वा क्रीडापयति योषितः ॥
तेन बाहुसहस्रेण संनिरुद्धजला नदी । सागरोद्गारसंकाशान् उद्गारान् सृजते मुहुः ॥
इत्य् एवं भाषमाणौ तौ निशम्य शुकसारणौ । रावणो ऽर्जुन इत्य् उक्त्वा उत्तस्थौ युद्धलालसः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tau tu rāvaṇasaṃdiṣṭau bhrātarau śukasāraṇau | vyomāntaracarau vīrau prasthitau paścimonmukhau ||
ardhayojanamātraṃ tu gatvā tau tu niśācarau | paśyetāṃ puruṣaṃ toye krīḍantaṃ sahayoṣitam ||
bṛhatsālapratīkaśaṃ toyavyākulamūrdhajam | madaraktāntanayanaṃ madanākāravarcasaṃ ||
nadīṃ bāhusahasreṇa rundhantam arimardanam | giriṃ pādasahasreṇa rundhantam iva medinīm ||
bālānāṃ varanārīṇāṃ sahasreṇābhisaṃvṛtam | samadānāṃ kareṇūnāṃ sahasreṇeva kuñjaram ||
tam adbhutatamaṃ dṛṣṭvā rākṣasau śukasāraṇau | saṃnivṛttāv upāgamya rāvaṇaṃ tam athocatuḥ ||
bṛhatsālapratīkāśaḥ ko 'py asau rākṣaseśvara | narmadāṃ rodhavad ruddhvā krīḍāpayati yoṣitaḥ ||
tena bāhusahasreṇa saṃniruddhajalā nadī | sāgarodgārasaṃkāśān udgārān sṛjate muhuḥ ||
ity evaṃ bhāṣamāṇau tau niśamya śukasāraṇau | rāvaṇo 'rjuna ity uktvā uttasthau yuddhalālasaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तौ तुtau tuони же двое
रावणसंदिष्टौrāvaṇasaṃdiṣṭauРаваной посланные
भ्रातरौbhrātarauдва брата
शुकसारणौśukasāraṇauШука и Сарана
व्योमान्तरचरौvyomāntaracarauдвижущиеся в пространстве неба
वीरौvīrauдва героя
प्रस्थितौprasthitauотправились
पश्चिमोन्मुखौpaścimonmukhauлицами к западу
अर्धयोजनमात्रम् तुardhayojanamātram tuпримерно пол-йоджаны же
गत्वाgatvāпройдя
तौ तु निशाचरौtau tu niśācarauте два ночных странника
पश्येताम्paśyetāmувидели
पुरुषम्puruṣamмужа
तोये क्रीडन्तम्toye krīḍantamв воде играющего
सहयोषितम्sahayoṣitamвместе с женщинами
बृहत्सालप्रतीकाशम्bṛhatsālapratīkāśamподобного большому саловому дереву
तोयव्याकुलमूर्धजम्toyavyākulamūrdhajamс волосами, взволнованными водой
मदरक्तान्तनयनम्madaraktāntanayanamс глазами, края которых красны от опьянения
मदनाकारवर्चसम्madanākāravarcasamс сиянием облика Камы
नदीम्nadīmреку
बाहुसहस्रेणbāhusahasreṇaтысячей рук
रुन्धन्तम्rundhantamзапирающего
अरिमर्दनम्arimardanamсокрушителя врагов
गिरिम्girimгору
पादसहस्रेणpādasahasreṇaтысячей ног
रुन्धन्तम् इवrundhantam ivaсловно запирающего
मेदिनीम्medinīmземлю
बालानाम्bālānāmюных
वरनारीणाम्varanārīṇāmпрекрасных женщин
सहस्रेणsahasreṇaтысячей
अभिसंवृतम्abhisaṃvṛtamокружённого
समदानाम्samadānāmодинаково опьянённых
करेणूनाम् सहस्रेण इवkareṇūnām sahasreṇa ivaсловно тысячей слониц
कुञ्जरम्kuñjaramслона
तम् अद्भुततमम्tam adbhutatamamего удивительнейшего
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
राक्षसौrākṣasauдва ракшаса
शुकसारणौśukasāraṇauШука и Сарана
संनिवृत्तौsaṃnivṛttauвернулись
उपागम्यupāgamyaподойдя
रावणम् तम्rāvaṇam tamк тому Раване
अथ ऊचतुःatha ūcatuḥзатем сказали
बृहत्सालप्रतीकाशःbṛhatsālapratīkāśaḥподобный большому саловому дереву
कः अपि असौkaḥ api asauкто-то тот
राक्षसेश्वरrākṣaseśvaraо владыка ракшасов
नर्मदाम्narmadāmНармаду
रोधवत् रुद्ध्वाrodhavat ruddhvāкак преградой заградив
क्रीडापयतिkrīḍāpayatiзаставляет играть
योषितःyoṣitaḥженщин
तेन बाहुसहस्रेणtena bāhusahasreṇaтой тысячей рук
संनिरुद्धजलाsaṃniruddhajalāс полностью запертой водой
नदीnadīрека
सागरोद्गारसंकाशान्sāgarodgārasaṃkāśānподобные извержениям океана
उद्गारान्udgārānизлияния
सृजते मुहुःsṛjate muhuḥсоздаёт снова и снова
इति एवम्iti evamтак именно
भाषमाणौ तौbhāṣamāṇau tauговорящих их двоих
निशम्यniśamyaуслышав
शुकसारणौśukasāraṇauШуку и Сарану
रावणःrāvaṇaḥРавана
अर्जुनः इति उक्त्वाarjunaḥ iti uktvāАрджуна, так сказав
उत्तस्थौuttasthauподнялся
युद्धलालसःyuddhalālasaḥжаждущий битвы
अनुवाद

Два героя, братья Шука и Сарана, посланные Раваной и движущиеся в пространстве неба, отправились лицом к западу. Пройдя примерно пол-йоджаны, эти два ночных странника увидели мужа, играющего в воде с женщинами. Он был подобен большому саловому дереву, его волосы были растрёпаны водой, края глаз покраснели от опьянения, а облик сиял как у Камы. Этот сокрушитель врагов запирал реку тысячей рук, словно гора тысячей ног запирает землю. Он был окружён тысячей юных прекрасных женщин, как слон окружён тысячей одинаково опьянённых слониц. Увидев этого удивительнейшего мужа, два ракшаса, Шука и Сарана, вернулись, подошли к Раване и сказали: «О владыка ракшасов, там кто-то, подобный большому саловому дереву, заградил Нармаду как плотиной и развлекает женщин. Его тысячей рук вода реки полностью заперта, и река снова и снова рождает излияния, подобные извержениям океана». Услышав так говоривших Шуку и Сарану, Равана сказал: «Это Арджуна», — и поднялся, жаждая битвы.

संस्करण

63af0acec427 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से