Rudra
तत् तस्य लोकपद्मस्य विस्तरं सिद्धभाषितम् । वर्ण्यमानं विभागेन क्रमशः श्रृणुत द्विजाः
महावर्षाणि ख्यातानि चत्वार्यत्र च संस्थिताः । तत्र पर्वतसंस्थानो मेरुर्नाम महाबलः
नानावर्णः स पार्श्वेषु पूर्वतः श्वेत उच्यते । पीतं च दक्षिणं तस्य भृङ्गवर्णं तु पश्चिमम्
उत्तरं रक्तवर्णं तु तस्य पार्श्वं महात्मनः । मेरुस्तु शोभते शुक्लो राजवंशे तु धिष्ठितः
तरुणादित्यसंकाशो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्त्राणि चतुराशीतिरुच्छ्रितः
प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु । शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः
विस्तारस्त्रिगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः । मण्डलेन प्रमाणेन व्यस्यमानं तदिष्यते
नवतिश्च सहस्त्राणि योजनानां समन्ततः । ततः षट्काधिकानां च व्यस्यमानं प्रकीर्त्तितम् । चतुरस्त्रेण मानेन परिणाहः समन्ततः
tat tasya lokapadmasya vistaraṃ siddhabhāṣitam | varṇyamānaṃ vibhāgena kramaśaḥ śrṛṇuta dvijāḥ
mahāvarṣāṇi khyātāni catvāryatra ca saṃsthitāḥ | tatra parvatasaṃsthāno merurnāma mahābalaḥ
nānāvarṇaḥ sa pārśveṣu pūrvataḥ śveta ucyate | pītaṃ ca dakṣiṇaṃ tasya bhṛṅgavarṇaṃ tu paścimam
uttaraṃ raktavarṇaṃ tu tasya pārśvaṃ mahātmanaḥ | merustu śobhate śuklo rājavaṃśe tu dhiṣṭhitaḥ
taruṇādityasaṃkāśo vidhūma iva pāvakaḥ | yojanānāṃ sahastrāṇi caturāśītirucchritaḥ
praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistṛtaḥ ṣoḍaśaiva tu | śarāvasaṃsthitatvācca dvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ
vistārastriguṇaścāsya pariṇāhaḥ samantataḥ | maṇḍalena pramāṇena vyasyamānaṃ tadiṣyate
navatiśca sahastrāṇi yojanānāṃ samantataḥ | tataḥ ṣaṭkādhikānāṃ ca vyasyamānaṃ prakīrttitam | caturastreṇa mānena pariṇāhaḥ samantataḥ
«То протяжение мирового лотоса, сказанное сиддхами, описываемое по разделениям и по порядку, — слушайте, о дваждырождённые. Четыре великие страны здесь прославлены и расположены; там же, в виде горы, — Меру по имени, великой силы. Разноцветная на боках: с востока называется белым, жёлтым — южный, цвета пчелы — западный; северный же бок её, великой душою, красного цвета. Меру блистает белою, утверждённою в царском роду, подобная юному солнцу, как бездымный огонь: восемьдесят четыре тысячи йоджан высота её; на шестнадцать вошла она вниз и шириною шестнадцать, а от вида чаши — тридцать две шириною на вершине. Протяжение её тройное, и обхват со всех сторон: разлагаемое круговою мерою, оно признаётся в девяносто тысяч йоджан со всех сторон, а затем с шестью сверх возвещено разлагаемое четырёхугольною мерою — обхват со всех сторон».
a2721789eb0a · प्रकाशित 4 सित॰ 2026, 1:55:43 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Меру описана дважды: сперва цветами сторон, потом числами. Одно и то же берётся то глазом, то счётом, и книга не выбирает между двумя способами.
Форма её названа точно: вошла вниз на шестнадцать, шириною шестнадцать, а к вершине расширяется до тридцати двух — «от вида чаши». Гора расширяется кверху, а не сужается.
И обхват дан двумя мерами разом — круговою и четырёхугольною, с разным итогом. Расхождение не спрятано и не примирено: счёт признан зависящим от того, как считать.