Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 3.13.1.2
292 / 558
गोविन्दभाष्य · 3.1.2
॥
देवनागरी

त्र्य्-आत्मकत्वात् तु भूयस्त्वात्

लिप्यंतरण (IAST)

try-ātmakatvāt tu bhūyastvāt

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
त्रि-आत्मकत्वात्tri-ātmakatvātибо тройственны; tri «три» + ātmaka «состоящий» + -tva, отложительный падеж; стихии в теле троены
तुtuже; противительная частица; почему сказано «воды»
भूयस्त्वात्bhūyastvātиз-за преобладания; bhūyas «большее» + -tva, отложительный падеж; вод в семени и теле больше — по ним и имя
अनुवाद

[«Во́ды» здесь —] троесущны же [— все стихии]: назвались водами по преобладанию.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

नन्व् आपः पुरुष-वचस इत्य् उक्तेः सर्वेषां भूतानां परिष्वङ्गः कथम् इति तत्राह—

त्र्य्-आत्मकत्वात् तु भूयस्त्वात् ।

शङ्का-निवृत्तये तु-शब्दः । त्रिवृत्-कृतानाम् अपां त्रि-रूपत्वात् तासां गतौ त्रयाणाम् अपि गतिर् अनुमतेत्य् अर्थः । तथाप्य् अप्-शब्द-प्रयोगः । शुक्र-शोणित-रूपे देह-बीजे द्रव-भूम्ना तासां भूयस्त्वात् । तापापनोदो भूयस्त्वम् अम्भसो वृत्तयस् त्व् इमा [भा.पु. 3.26.41] इति स्मृतेश् च । भूम्ना हि व्यपदेशा भवन्ति ॥2॥

लिप्यंतरण (IAST)

nanv āpaḥ puruṣa-vacasa ity ukteḥ sarveṣāṁ bhūtānāṁ pariṣvaṅgaḥ katham iti tatrāha—

try-ātmakatvāt tu bhūyastvāt |

śaṅkā-nivṛttaye tu-śabdaḥ | trivṛt-kṛtānām apāṁ tri-rūpatvāt tāsāṁ gatau trayāṇām api gatir anumatety arthaḥ | tathāpy ap-śabda-prayogaḥ | śukra-śoṇita-rūpe deha-bīje drava-bhūmnā tāsāṁ bhūyastvāt | tāpāpanodo bhūyastvam ambhaso vṛttayas tv imā [bhā.pu. 3.26.41] iti smṛteś ca | bhūmnā hi vyapadeśā bhavanti ||2||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ननु आपः पुरुष-वचसः इति उक्तेःnanu āpaḥ puruṣa-vacasaḥ iti ukteḥно из «во́ды нарекаются человеком»; ukti
सर्वेषाम् भूतानाम् परिष्वङ्गः कथम् इतिsarveṣām bhūtānām pariṣvaṅgaḥ katham itiкак [вывести] обвитие ВСЕМИ стихиями?; pariṣvaṅga
तत्र आहtatra āhaна это говорит; āha
त्र्य्-आत्मकत्वात् तु भूयस्त्वात्try-ātmakatvāt tu bhūyastvāt«по троесущию же — [и] по преобладанию»; сутра 3.1.2 (OCR исправлен)
शङ्का-निवृत्तये तु-शब्दःśaṅkā-nivṛttaye tu-śabdaḥ«же» — на снятие сомнения; nivṛtti
त्रिवृत्-कृतानाम् अपाम् त्रि-रूपत्वात्trivṛt-kṛtānām apām tri-rūpatvātстроённые во́ды трёхобразны; trivṛt! (OCR исправлен)
तासाम् गतौtāsām gatauв их ходе; gati
त्रयाणाम् अपि गतिः अनुमता इति अर्थःtrayāṇām api gatiḥ anumatā iti arthaḥпризнан ход всех трёх [стихий]; anumata
तथापि अप्-शब्द-प्रयोगःtathāpi ap-śabda-prayogaḥа слово «во́ды» —; prayoga
शुक्र-शोणित-रूपे देह-बीजेśukra-śoṇita-rūpe deha-bījeв семени тела — шукре и шоните; deha-bīja!
द्रव-भूम्ना तासाम् भूयस्त्वात्drava-bhūmnā tāsām bhūyastvātпо обилию в них влаги — их преобладание; bhūyastva!
ताप-अपनोदः भूयस्त्वम् अम्भसः वृत्तयः तु इमाःtāpa-apanodaḥ bhūyastvam ambhasaḥ vṛttayaḥ tu imāḥ«снятие жара, обилие — таковы дела влаги»; Бхагавата 3.26.43 (по чтению)
इति स्मृतेः चiti smṛteḥ caи по смрити; smṛti
भूम्ना हि व्यपदेशाः भवन्तिbhūmnā hi vyapadeśāḥ bhavantiименования — по преобладанию; bhūman!
भाष्य का अनुवाद

Но из «во́ды нарекаются человеком» — как [вывести] обвитие всеми стихиями? На это говорит:

«По троесущию же — [и] по преобладанию».

Строённые во́ды трёхобразны: в их ходе признан ход всех трёх. А слово «во́ды» — по преобладанию влаги в семени тела; именования — по преобладанию.

संस्करण

c87da0661435 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:00:51 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 3.1.1

श्लोक बदलें इन कुंजियों से