विष्णुपुराण
The Creation of the Four Varṇas1.6.23-26
111 / 1027
विष्णुपुराण · 1.6.23-26
देवनागरी

इत्य् एता ओषधीनां तु ग्राम्यानां जातयो मुने ओषध्यो यज्ञियाश् चैव ग्राम्यारण्याश् चतुर्दश ।
व्रीहयः सयवा माषा गोधूमा अणवस् तिलाः प्रियंगुसप्तमा ह्य् एता अष्टमास् तु कुलत्थकाः ।
श्यामाकास् त्व् अथ नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः तथा वेणुयवाः प्रोक्तास् तद्वन् मर्कटका मुने ।
ग्राम्यारण्याः स्मृता ह्य् एता ओषध्यस् तु चतुर्दश यज्ञनिष्पत्तये यज्ञस् तथासां हेतुर् उत्तमः ।

लिप्यंतरण (IAST)

ity etā oṣadhīnāṃ tu grāmyānāṃ jātayo mune oṣadhyo yajñiyāś caiva grāmyāraṇyāś caturdaśa /
vrīhayaḥ sayavā māṣā godhūmā aṇavas tilāḥ priyaṃgusaptamā hy etā aṣṭamās tu kulatthakāḥ /
śyāmākās tv atha nīvārā jartilāḥ sagavedhukāḥ tathā veṇuyavāḥ proktās tadvan markaṭakā mune /
grāmyāraṇyāḥ smṛtā hy etā oṣadhyas tu caturdaśa yajñaniṣpattaye yajñas tathāsāṃ hetur uttamaḥ /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इतिitiтак; вот
एताःetāḥэти
ओषधीनाम्oṣadhīnāmу злаков; растений
तुtuже
ग्राम्यानाम्grāmyānāmдомашних; возделываемых
जातयःjātayaḥпороды; виды
मुनेmuneо мудрец
ओषध्यःoṣadhyaḥзлаки
यज्ञियाःyajñiyāḥжертвенные; годные для обряда
caи
एवevaже
ग्राम्य-आरण्याःgrāmya-āraṇyāḥдомашние и дикие
चतुर्दशcaturdaśaчетырнадцать
व्रीहयःvrīhayaḥрис
स-यवाःsa-yavāḥс ячменём
माषाःmāṣāḥмаш
गोधूमाःgodhūmāḥпшеница
अणवःaṇavaḥмелкое просо
तिलाःtilāḥсезам
प्रियंगु-सप्तमाःpriyaṃgu-saptamāḥчумиза седьмою
हिhiведь
एताःetāḥэти
अष्टमाःaṣṭamāḥвосьмая
तुtuже
कुलत्थकाःkulatthakāḥкулаттха
श्यामाकाःśyāmākāḥшьямака; чёрное просо
तुtuже
अथathaзатем; далее
नीवाराःnīvārāḥдикий рис
जर्तिलाःjartilāḥдикий сезам
स-गवेधुकाःsa-gavedhukāḥс гаведхукой
तथाtathāтакже
वेणु-यवाःveṇu-yavāḥбамбуковое зерно
प्रोक्ताःproktāḥназваны
तत्-वत्tat-vatравно как; так же
मर्कटकाःmarkaṭakāḥмаркатака
मुनेmuneо мудрец
ग्राम्य-आरण्याःgrāmya-āraṇyāḥдомашние и дикие
स्मृताःsmṛtāḥперечислены
हिhiведь
एताःetāḥэти
ओषध्यःoṣadhyaḥзлаки
तुtuже
चतुर्दशcaturdaśaчетырнадцать
यज्ञ-निष्पत्तयेyajña-niṣpattayeради совершения жертвы
यज्ञःyajñaḥжертва
तथाtathāтакже; и
आसाम्āsāmу них; им
हेतुःhetuḥпричина
उत्तमःuttamaḥвысшая; наилучшая
अनुवाद

Таковы породы возделываемых злаков, о мудрец. А жертвенных злаков, домашних и диких, — четырнадцать: рис с ячменём, маш, пшеница, мелкое просо, сезам, седьмою чумиза, восьмою кулаттха; затем шьямака, дикий рис, дикий сезам с гаведхукой, бамбуковое зерно и маркатака, о мудрец. Эти четырнадцать злаков перечислены ради совершения жертвы; и жертва им — высшая причина.

संस्करण

c3d369016343 · प्रकाशित 21 अग॰ 2026, 10:23:17 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से