विष्णुपुराण
Yama's Whisper to His Servant3.7.23-27
533 / 1027
विष्णुपुराण · 3.7.23-27
देवनागरी

स्फटिकगिरिशिलामलः क्व विष्णुर् मनसि नृणां क्व च मत्सरादिदोषः न हि तुहिनमयूखरश्मिपुञ्जे भवति हुताशनदीप्तिजः प्रतापः ।
विमलमतिर् अमत्सरः प्रशान्तः शुचिचरितो ऽखिलसत्त्वमित्रभूतः प्रियहितवचनो ऽस्तमानमायो वसति सदा हृदि तस्य वासुदेवः ।
वसति हृदि सनातने च तस्मिन् भवति पुमाञ् जगतो ऽस्य सौम्यरूपः क्षितिरसम् अतिरम्यम् आत्मनो ऽन्तः कथयति चारुतयैव शालपोतः ।
यमनियमविधूतकल्मषाणाम् अनुदिनम् अच्युतसक्तमानसानाम् अपगतमदमानमत्सराणां व्रज भट दूरतरेण मानवानाम् ।
हृदि यदि भगवान् अनादिर् आस्ते हरिर् असिशङ्खगदाधरो ऽव्ययात्मा तदघम् अघविघातकर्तृभिन्नं भवति कथं सति चान्धकारम् अर्के ।

लिप्यंतरण (IAST)

sphaṭikagiriśilāmalaḥ kva viṣṇur manasi nṛṇāṃ kva ca matsarādidoṣaḥ na hi tuhinamayūkharaśmipuñje bhavati hutāśanadīptijaḥ pratāpaḥ /
vimalamatir amatsaraḥ praśāntaḥ śucicarito 'khilasattvamitrabhūtaḥ priyahitavacano 'stamānamāyo vasati sadā hṛdi tasya vāsudevaḥ /
vasati hṛdi sanātane ca tasmin bhavati pumāñ jagato 'sya saumyarūpaḥ kṣitirasam atiramyam ātmano 'ntaḥ kathayati cārutayaiva śālapotaḥ /
yamaniyamavidhūtakalmaṣāṇām anudinam acyutasaktamānasānām apagatamadamānamatsarāṇāṃ vraja bhaṭa dūratareṇa mānavānām /
hṛdi yadi bhagavān anādir āste harir asiśaṅkhagadādharo 'vyayātmā tadagham aghavighātakartṛbhinnaṃ bhavati kathaṃ sati cāndhakāram arke /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स्फटिक-गिरि-शिला-अमलःsphaṭika-giri-śilā-amalaḥчистый, как хрустальная скала
क्वkvaгде
विष्णुःviṣṇuḥВишну
मनसिmanasiв уме
नृणाम्nṛṇāmу людей
क्वkvaгде
caи
मत्सर-आदि-दोषःmatsara-ādi-doṣaḥизъян зависти и прочего
naне
हिhiведь
तुहिन-मयूख-रश्मि-पुञ्जेtuhina-mayūkha-raśmi-puñjeв сонме лучей прохладнолучего
भवतिbhavatiбывает
हुताशन-दीप्ति-जःhutāśana-dīpti-jaḥрождённый пыланием огня
प्रतापःpratāpaḥжар
विमल-मतिःvimala-matiḥчистый разумом
अमत्सरःamatsaraḥнезавистливый
प्रशान्तःpraśāntaḥумиротворённый
शुचि-चरितःśuci-caritaḥчистого поведения
अखिल-सत्त्व-मित्र-भूतःakhila-sattva-mitra-bhūtaḥставший другом всем существам
प्रिय-हित-वचनःpriya-hita-vacanaḥговорящий приятное и полезное
अस्त-मान-मायःasta-māna-māyaḥбез спеси и лукавства
वसतिvasatiобитает
सदाsadāвсегда
हृदिhṛdiв сердце
तस्यtasyaу того
वासुदेवःvāsudevaḥВасудева
वसतिvasatiобитает
हृदिhṛdiв сердце
सनातनेsanātaneвечном
caи
तस्मिन्tasminв том
भवतिbhavatiстановится
पुमान्pumānчеловек
जगतःjagataḥмиру
अस्यasyaэтому
सौम्य-रूपःsaumya-rūpaḥкроткого облика
क्षिति-रसम्kṣiti-rasamсок земли
अति-रम्यम्ati-ramyamвесьма отрадный
आत्मनःātmanaḥв себе
अन्तःantaḥвнутри
कथयतिkathayatiсказывает
चारुतयाcārutayāкрасотою
एवevaже
शाल-पोतःśāla-potaḥсаженец сала
यम-नियम-विधूत-कल्मषाणाम्yama-niyama-vidhūta-kalmaṣāṇāmстрясших скверну ямой и ниямой
अनु-दिनम्anu-dinamдень за днём
अच्युत-सक्त-मानसानाम्acyuta-sakta-mānasānāmчей ум прилепился к Ачьюте
अपगत-मद-मान-मत्सराणाम्apagata-mada-māna-matsarāṇāmу кого ушли хмель, спесь и зависть
व्रजvrajaобходи
भटbhaṭaслуга
दूर-तरेणdūra-tareṇaкак можно дальше
मानवानाम्mānavānāmлюдей
हृदिhṛdiв сердце
यदिyadiесли
भगवान्bhagavānБхагаван
अनादिःanādiḥбезначальный
आस्तेāsteпребывает
हरिःhariḥХари
असि-शङ्ख-गदा-धरःasi-śaṅkha-gadā-dharaḥдержащий меч, раковину и палицу
अव्यय-आत्माavyaya-ātmāнетленный существом
तत्tatтот
अघम्aghamгрех
अघ-विघात-कर्तृ-भिन्नम्agha-vighāta-kartṛ-bhinnamразбитый сокрушителем греха
भवतिbhavatiбывает
कथम्kathamкак
सतिsatiкогда есть
caи
अन्धकारम्andhakāramтьма
अर्केarkeпри солнце
अनुवाद

Где чистый, как хрустальная скала, Вишну в уме людей — и где изъян зависти и прочего? Ведь в сонме лучей прохладнолучего не бывает жара, рождённого пыланием огня.

В чьём сердце всегда обитает Васудева — тот чист разумом, независтлив, умиротворён, чистого поведения, друг всем существам, говорит приятное и полезное, без спеси и лукавства.

А когда вечный обитает в том сердце, человек становится кроткого облика для этого мира — как саженец сала одною красотою своею сказывает, какой отрадный сок земли внутри него.

Обходи как можно дальше, слуга, тех людей, что день за днём стрясли скверну ямой и ниямой, чей ум прилепился к Ачьюте, у кого ушли хмель, спесь и зависть.

Если в сердце пребывает безначальный Бхагаван Хари, держащий меч, раковину и палицу, нетленный существом, — тот грех разбит сокрушителем греха: разве бывает тьма при солнце?

संस्करण

f3ba932b93fb · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 3:55:50 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से