विष्णुपुराण
The Householder's Day3.11.15-21
556 / 1027
विष्णुपुराण · 3.11.15-21
देवनागरी

तृणैर् आस्तीर्य वसुधां वस्त्रप्रावृतमस्तकः तिष्ठेन् नातिचिरं तत्र नैव किंचिद् उदीरयेत् ।
वल्मीकमूषिकोत्खातां मृदं नान्तर्जलां तथा शौचावशिष्टां गेहाच् च नादद्याल् लेपसंभवाम् ।
अन्तःप्राण्यवपन्नां च हलोत्खातां च पार्थिव परित्यजेन् मृदश् चैताः सकलाः शौचसाधने ।
एका लिङ्गे गुदे तिस्त्रो दस वामकरे नृप । हस्तद्वये च स्पत स्युर्मृदः शौचोपपादिकाः ।
अच्छेनागन्धफेनेन जलेनाबुद्बुदेन च आचामेत मृदं भूयस् तथा दद्यात् समाहितः ।
निष्पादिताङ्घ्रिशौचस् तु पादाव् अभ्युक्ष्य वै पुनः त्रिः पिबेत् सलिलं तेन तथा द्विः परिमार्जयेत् ।
शीर्षण्यानि ततः खानि मूर्धानं च नृपालभेत् बाहू नाभिं च तोयेन हृदयं चापि संस्पृशेत् ।

लिप्यंतरण (IAST)

tṛṇair āstīrya vasudhāṃ vastraprāvṛtamastakaḥ tiṣṭhen nāticiraṃ tatra naiva kiṃcid udīrayet /
valmīkamūṣikotkhātāṃ mṛdaṃ nāntarjalāṃ tathā śaucāvaśiṣṭāṃ gehāc ca nādadyāl lepasaṃbhavām /
antaḥprāṇyavapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva parityajen mṛdaś caitāḥ sakalāḥ śaucasādhane /
ekā liṅge gude tistro dasa vāmakare nṛpa / hastadvaye ca spata syurmṛdaḥ śaucopapādikāḥ /
acchenāgandhaphenena jalenābudbudena ca ācāmeta mṛdaṃ bhūyas tathā dadyāt samāhitaḥ /
niṣpāditāṅghriśaucas tu pādāv abhyukṣya vai punaḥ triḥ pibet salilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet /
śīrṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca nṛpālabhet bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तृणैःtṛṇaiḥтравой
आस्तीर्यāstīryaзастлав
वसुधाम्vasudhāmземлю
वस्त्र-प्रावृत-मस्तकःvastra-prāvṛta-mastakaḥс покрытою одеждой головой
तिष्ठेत्tiṣṭhetпусть пребывает
naне
अति-चिरम्ati-ciramслишком долго
तत्रtatraтам
naне
एवevaже
किञ्चित्kiñcitничего
उदीरयेत्udīrayetпусть говорит
वल्मीक-मूषिक-उत्खाताम्valmīka-mūṣika-utkhātāmиз муравейника и мышиной норы
मृदम्mṛdamземлю
naне
अन्तः-जलाम्antaḥ-jalāmиз-под воды
तथाtathāтакже
शौच-अवशिष्टाम्śauca-avaśiṣṭāmоставшуюся от очищения
गेहात्gehātиз дома
caи
naне
आदद्यात्ādadyātпусть берёт
लेप-संभवाम्lepa-saṃbhavāmвзятую с обмазки
अन्तः-प्राणि-अवपन्नाम्antaḥ-prāṇi-avapannāmс попавшими внутрь живыми
caи
हल-उत्खाताम्hala-utkhātāmвыпаханную плугом
caи
पार्थिवpārthivaо царь
परित्यजेत्parityajetпусть отвергнет
मृदःmṛdaḥземли
caи
एताःetāḥэти
सकलाःsakalāḥвсе
शौच-साधनेśauca-sādhaneпри очищении
एकाekāодна
लिङ्गेliṅgeна уд
गुदेgudeна задний проход
तिस्रःtisraḥтри
दशdaśaдесять
वाम-करेvāma-kareна левую руку
नृपnṛpaо царь
हस्त-द्वयेhasta-dvayeна обе руки
caи
सप्तsaptaсемь
स्युःsyuḥда будут
मृदःmṛdaḥгорстей земли
शौच-उपपादिकाःśauca-upapādikāḥпроизводящие очищение
अच्छेनacchenaпрозрачной
अगन्ध-फेनेनagandha-phenenaбез запаха и пены
जलेनjalenaводой
अबुद्बुदेनabudbudenaбез пузырей
caи
आचामेतācāmetaпусть прополощет рот
मृदम्mṛdamземлю
भूयःbhūyaḥещё
तथाtathāтакже
दद्यात्dadyātпусть приложит
समाहितःsamāhitaḥсосредоточенный
निष्पादित-अङ्घ्रि-शौचःniṣpādita-aṅghri-śaucaḥзавершивший очищение ног
तुtuже
पादौpādauноги
अभ्युक्ष्यabhyukṣyaокропив
वैvaiведь
पुनःpunaḥвновь
त्रिःtriḥтрижды
पिबेत्pibetпусть отопьёт
सलिलम्salilamводы
तेनtenaею
तथाtathāтакже
द्विःdviḥдважды
परिमार्जयेत्parimārjayetпусть оботрёт
शीर्षण्यानिśīrṣaṇyāniголовные
ततःtataḥзатем
खानिkhāniотверстия
मूर्धानम्mūrdhānamтемя
caи
नृपnṛpaо царь
आलभेत्ālabhetпусть тронет
बाहूbāhūруки
नाभिम्nābhimпуп
caи
तोयेनtoyenaводою
हृदयम्hṛdayamсердце
caи
अपिapiже
संस्पृशेत्saṃspṛśetпусть коснётся
अनुवाद

Застлав землю травой, с покрытою одеждой головой, пусть пребывает там не слишком долго и ничего не говорит.

Землю из муравейника и мышиной норы, из-под воды, оставшуюся от прежнего очищения, взятую с обмазки дома,

с попавшими внутрь живыми и выпаханную плугом — все эти земли пусть отвергнет при очищении, о царь.

Одна горсть земли — на уд, три — на задний проход, десять — на левую руку, семь — на обе руки: таковы горсти, производящие очищение, о царь.

Водою прозрачной, без запаха, без пены и без пузырей пусть прополощет рот и, сосредоточенный, приложит ещё земли.

Завершив очищение ног, окропив их вновь, пусть трижды отопьёт воды и дважды оботрёт уста.

Затем пусть тронет головные отверстия и темя, о царь, и коснётся водою рук, пупа и сердца.

संस्करण

51ce301a48fd · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 4:24:51 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से