भारते ऽप्य् अस्मिन् वर्षे सरिच्-छैलाः सन्ति बहवो मलयो मङ्गल-प्रस्थो मैनाकस् त्रिकूट ऋषभः कूटकः कोल्लकः सह्यो देवगिरिर् ऋष्यमूकः श्री-शैलो वेङ्कटो महेन्द्रो वारिधारो विन्ध्यः शुक्तिमान् ऋक्षगिरिः पारियात्रो द्रोणश् चित्रकूटो गोवर्धनो रैवतकः ककुभो नीलो गोकामुख इन्द्रकीलः कामगिरिर् इति चान्ये च शत-सहस्रशः शैलास् तेषां नितम्ब-प्रभवा नदा नद्यश् च सन्त्य् असङ्ख्याताः
एतासाम् अपो भारत्यः प्रजा नामभिर् एव पुनन्तीनाम् आत्मना चोपस्पृशन्ति
चन्द्रवसा ताम्रपर्णी अवटोदा कृतमाला वैहायसी कावेरी वेणी पयस्विनी शर्करावर्ता तुङ्गभद्रा कृष्णावेण्या भीमरथी गोदावरी निर्विन्ध्या पयोष्णी तापी रेवा सुरसा नर्मदा चर्मण्वती सिन्धुर् अन्धः शोणश् च नदौ महानदी वेदस्मृतिर् ऋषिकुल्या त्रिसामा कौशिकी मन्दाकिनी यमुना सरस्वती दृषद्वती गोमती सरयू रोधस्वती सप्तवती सुषोमा शतद्रूश् चन्द्रभागा मरुद्वृधा वितस्ता असिक्नी विश्वेति महा-नद्यः
bhārate 'py asmin varṣe saric-chailāḥ santi bahavo malayo maṅgala-prastho mainākas trikūṭa ṛṣabhaḥ kūṭakaḥ kollakaḥ sahyo devagirir ṛṣyamūkaḥ śrī-śailo veṅkaṭo mahendro vāridhāro vindhyaḥ śuktimān ṛkṣagiriḥ pāriyātro droṇaś citrakūṭo govardhano raivatakaḥ kakubho nīlo gokāmukha indrakīlaḥ kāmagirir iti cānye ca śata-sahasraśaḥ śailās teṣāṃ nitamba-prabhavā nadā nadyaś ca santy asaṅkhyātāḥ
etāsām apo bhāratyaḥ prajā nāmabhir eva punantīnām ātmanā copaspṛśanti
candravasā tāmraparṇī avaṭodā kṛtamālā vaihāyasī kāverī veṇī payasvinī śarkarāvartā tuṅgabhadrā kṛṣṇāveṇyā bhīmarathī godāvarī nirvindhyā payoṣṇī tāpī revā surasā narmadā carmaṇvatī sindhur andhaḥ śoṇaś ca nadau mahānadī vedasmṛtir ṛṣikulyā trisāmā kauśikī mandākinī yamunā sarasvatī dṛṣadvatī gomatī sarayū rodhasvatī saptavatī suṣomā śatadrūś candrabhāgā marudvṛdhā vitastā asiknī viśveti mahā-nadyaḥ
«И в этой Бхарата-варше много гор, дающих начало рекам: Малая, Мангала-прастха, Майнака, Трикута, Ришабха, Кутака, Коллака, Сахья, Девагири, Ришьямука, Шри-Шайла, Венката, Махендра, Варидхара, Виндхья, Шуктиман, Рикшагири, Париятра, Дрона, Читракута, Говардхана, Раиватака, Какубха, Нила, Гокамукха, Индракила, Камагири — и иные горы, сотнями тысяч; и от их склонов рождаются потоки и реки без счёта. Воды этих рек, очищающих одними своими именами, люди Бхараты касаются и сами; вот великие из них: Чандраваса, Тамрапарни, Аватода, Критамала, Вайхаяси, Кавери, Вени, Паясвини, Шаркараварта, Тунгабхадра, Кришнавенья, Бхимаратхи, Годавари, Нирвиндхья, Пайошни, Тапи, Рева, Сураса, Нармада, Чарманвати, Синдху, Андха, Шона, Маханади, Ведасмрити, Ришикулья, Трисама, Каушики, Мандакини, Ямуна, Сарасвати, Дришадвати, Гомати, Сараю, Родхасвати, Саптавати, Сушома, Шатадру, Чандрабхага, Марудвридха, Витаста, Асикни и Вишва».
1b8173480711 · опубликовано 14 авг. 2026 г., 17:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Перечень стоит прочесть до конца, потому что он и есть довод. После двух глав, где мерили десятками тысяч йоджан, названы горы и реки, которые можно увидеть глазами: Виндхья, Говардхана, Ямуна, Нармада. Небесная география кончилась, началась своя земля.
Намабхих эва пунантӣнам — «очищающих одними именами». Сказано о реках прежде, чем о воде: имя действует и на расстоянии, а вода — только вблизи.
Атмана ча упаспришанти — «и сами касаются». Оборот добавлен как вторая ступень: тем, кто рядом, доступно и то и другое.
Нитамба-прабхавах — «рождённые от склонов». Нитамба — покатое бедро горы; реки названы не по истокам, а по тому боку, с которого сходят.