वैशंपायन उवाच
अवजित्य धनं चापि विराटो वाहिनीपतिः ॥
प्राविशन् नगरं हृष्टश् चतुर्भिः सह पाण्डवैः ॥
जित्वा त्रिगर्तान् संग्रामे गाश् चैवादाय केवलाः ॥
अशोभत महाराजः सह पार्थैः श्रिया वृतः ॥
तम् आसनगतं वीरं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ॥
उपतस्थुः प्रकृतयः समस्ता ब्राह्मणैः सह ॥
सभाजितः ससैन्यस् तु प्रतिनन्द्याथ मत्स्यराट् ॥
विसर्जयाम् आस तदा द्विजांश् च प्रकृतीस् तथा ॥
ततः स राजा मत्स्यानां विराटो वाहिनीपतिः ॥
उत्तरं परिपप्रच्छ क्व यात इति चाब्रवीत् ॥
आचख्युस् तस्य संहृष्टाः स्त्रियः कन्याश् च वेश्मनि ॥
अन्तःपुरचराश् चैव कुरुभिर् गोधनं हृतम् ॥
विजेतुम् अभिसंरब्ध एक एवातिसाहसात् ॥
बृहन्नडासहायश् च निर्यातः पृथिवींजयः ॥
उपयातान् अतिरथान् द्रोणं शांतनवं कृपम् ॥
कर्णं दुर्योधनं चैव द्रोणपुत्रं च षड्रथान् ॥
राजा विराटो ऽथ भृशं प्रतप्तः; श्रुत्वा सुतं ह्य् एकरथेन यातम् ॥
बृहन्नडासारथिम् आजिवर्धनं; प्रोवाच सर्वान् अथ मन्त्रिमुख्यान् ॥
सर्वथा कुरवस् ते हि ये चान्ये वसुधाधिपाः ॥
त्रिगर्तान् निर्जिताञ् श्रुत्वा न स्थास्यन्ति कदा चन ॥
तस्माद् गच्छन्तु मे योधा बलेन महता वृताः ॥
उत्तरस्य परीप्सार्थं ये त्रिगर्तैर् अविक्षताः ॥
हयांश् च नागांश् च रथांश् च शीघ्रं; पदातिसंघांश् च ततः प्रवीरान् ॥
प्रस्थापयाम् आस सुतस्य हेतोर्; विचित्रशस्त्राभरणोपपन्नान् ॥
एवं स राजा मत्स्यानां विराटो ऽक्षौहिणीपतिः ॥
व्यादिदेशाथ तां क्षिप्रं वाहिनीं चतुरङ्गिणीम् ॥
कुमारम् आशु जानीत यदि जीवति वा न वा ॥
यस्य यन्ता गतः षण्ढो मन्ये ऽहं न स जीवति ॥
vaiśaṃpāyana uvāca
avajitya dhanaṃ cāpi virāṭo vāhinīpatiḥ ||
prāviśan nagaraṃ hṛṣṭaś caturbhiḥ saha pāṇḍavaiḥ ||
jitvā trigartān saṃgrāme gāś caivādāya kevalāḥ ||
aśobhata mahārājaḥ saha pārthaiḥ śriyā vṛtaḥ ||
tam āsanagataṃ vīraṃ suhṛdāṃ prītivardhanam ||
upatasthuḥ prakṛtayaḥ samastā brāhmaṇaiḥ saha ||
sabhājitaḥ sasainyas tu pratinandyātha matsyarāṭ ||
visarjayām āsa tadā dvijāṃś ca prakṛtīs tathā ||
tataḥ sa rājā matsyānāṃ virāṭo vāhinīpatiḥ ||
uttaraṃ paripapraccha kva yāta iti cābravīt ||
ācakhyus tasya saṃhṛṣṭāḥ striyaḥ kanyāś ca veśmani ||
antaḥpuracarāś caiva kurubhir godhanaṃ hṛtam ||
vijetum abhisaṃrabdha eka evātisāhasāt ||
bṛhannaḍāsahāyaś ca niryātaḥ pṛthivīṃjayaḥ ||
upayātān atirathān droṇaṃ śāṃtanavaṃ kṛpam ||
karṇaṃ duryodhanaṃ caiva droṇaputraṃ ca ṣaḍrathān ||
rājā virāṭo 'tha bhṛśaṃ prataptaḥ; śrutvā sutaṃ hy ekarathena yātam ||
bṛhannaḍāsārathim ājivardhanaṃ; provāca sarvān atha mantrimukhyān ||
sarvathā kuravas te hi ye cānye vasudhādhipāḥ ||
trigartān nirjitāñ śrutvā na sthāsyanti kadā cana ||
tasmād gacchantu me yodhā balena mahatā vṛtāḥ ||
uttarasya parīpsārthaṃ ye trigartair avikṣatāḥ ||
hayāṃś ca nāgāṃś ca rathāṃś ca śīghraṃ; padātisaṃghāṃś ca tataḥ pravīrān ||
prasthāpayām āsa sutasya hetor; vicitraśastrābharaṇopapannān ||
evaṃ sa rājā matsyānāṃ virāṭo 'kṣauhiṇīpatiḥ ||
vyādideśātha tāṃ kṣipraṃ vāhinīṃ caturaṅgiṇīm ||
kumāram āśu jānīta yadi jīvati vā na vā ||
yasya yantā gataḥ ṣaṇḍho manye 'haṃ na sa jīvati ||
Вайшампаяна сказал: «Вирата, владыка войска, победив тригартов и вернув коров, радостно вошёл в город с четырьмя Пандавами. Царь, окружённый славой, сиял вместе с Партхами. Когда герой сел, все подданные вместе с брахманами пришли к нему; царь Матсьев, почтив войско и приняв приветствия, отпустил брахманов и подданных. Затем Вирата спросил об Уттаре: «Куда он ушёл?» Радостные женщины, девушки и обитательницы внутренних покоев рассказали ему: «Куру угнали коров. Царевич, желая победить их, один, с Бриханада как помощником и возницей, по великой дерзости выехал навстречу шести великим колесничим: Дроне, Шантанаве Бхишме, Крипе, Карне, Дурьодхане и сыну Дроны». Услышав, что сын выехал на одной колеснице, с Бриханада как возницей, царь Вирата сильно встревожился и сказал главным советникам: «Куру и другие земные владыки, услышав о поражении тригартов, не останутся на месте. Пусть мои воины, окружённые большой силой, быстро идут защищать Уттару — все, кого тригарты не ранили. Коней, слонов, колесницы и отряды пеших героев, украшенных разным оружием и убранством, он велел отправить ради сына. Так царь Матсьев быстро распорядился четырёхчастным войском: «Скорее узнайте, жив ли царевич. Тот, чьим возницей ушёл евнух, по моему мнению, не жив».
2b7d08d4d9b5 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 18:42:56 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Вирата видит только внешнюю сторону: юный сын и странный возница против Куру. Его страх естественен, потому что скрытая сила Пандавов ещё не раскрыта.