Махабхарата
Бхишма-парва: знамения перед гибелью царей6.3.11-18
5302 / 15823
Махабхарата · 6.3.11-18
Деванагари

अभीक्ष्णं कम्पते भूमिर् अर्कं राहुस् तथाग्रसत् ॥
श्वेतो ग्रहस् तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति ॥
अभावं हि विशेषेण कुरूणां प्रतिपश्यति ॥
धूमकेतुर् महाघोरः पुष्यम् आक्रम्य तिष्ठति ॥
सेनयोर् अशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहः ॥
मघास्व् अङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः ॥
भाग्यं नक्षत्रम् आक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते ॥
शुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विशां पते ॥
उत्तरे तु परिक्रम्य सहितः प्रत्युदीक्षते ॥
श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूमः सहपावकः ॥
ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठाम् आक्रम्य तिष्ठति ॥
ध्रुवः प्रज्वलितो घोरम् अपसव्यं प्रवर्तते ॥
चित्रास्वात्यन्तरे चैव धिष्ठितः परुषो ग्रहः ॥
वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणे पावकप्रभः ॥
ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः ॥
सर्वसस्यप्रतिच्छन्ना पृथिवी फलमालिनी ॥
पञ्चशीर्षा यवाश् चैव शतशीर्षाश् च शालयः ॥

Транслитерация (IAST)

abhīkṣṇaṃ kampate bhūmir arkaṃ rāhus tathāgrasat ||
śveto grahas tathā citrāṃ samatikramya tiṣṭhati ||
abhāvaṃ hi viśeṣeṇa kurūṇāṃ pratipaśyati ||
dhūmaketur mahāghoraḥ puṣyam ākramya tiṣṭhati ||
senayor aśivaṃ ghoraṃ kariṣyati mahāgrahaḥ ||
maghāsv aṅgārako vakraḥ śravaṇe ca bṛhaspatiḥ ||
bhāgyaṃ nakṣatram ākramya sūryaputreṇa pīḍyate ||
śukraḥ proṣṭhapade pūrve samāruhya viśāṃ pate ||
uttare tu parikramya sahitaḥ pratyudīkṣate ||
śyāmo grahaḥ prajvalitaḥ sadhūmaḥ sahapāvakaḥ ||
aindraṃ tejasvi nakṣatraṃ jyeṣṭhām ākramya tiṣṭhati ||
dhruvaḥ prajvalito ghoram apasavyaṃ pravartate ||
citrāsvātyantare caiva dhiṣṭhitaḥ paruṣo grahaḥ ||
vakrānuvakraṃ kṛtvā ca śravaṇe pāvakaprabhaḥ ||
brahmarāśiṃ samāvṛtya lohitāṅgo vyavasthitaḥ ||
sarvasasyapraticchannā pṛthivī phalamālinī ||
pañcaśīrṣā yavāś caiva śataśīrṣāś ca śālayaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अभीक्ष्णंabhīkṣṇaṃчасто; постоянно
कम्पतेkampateдрожит; сотрясается
भूमिर्bhūmirземная твердь; поверхность земли
अर्कंarkaṃсолнце; солнечный диск
राहुस्rāhusРаху; затмевающий демон
तथाग्रसत्tathāgrasatтакже схватил; также затмил
श्वेतोśvetoбелый; светлый
ग्रहस्grahasпланета; небесное тело
तथाtathāтакже; и
चित्रांcitrāṃЧитру; звезду Читра
समतिक्रम्यsamatikramyaперейдя; переступив
तिष्ठतिtiṣṭhatiстоит; расположилась
अभावंabhāvaṃгибель; исчезновение
हिhiведь; ибо
विशेषेणviśeṣeṇaособенно; в частности
कुरूणांkurūṇāṃКуру; потомков Куру
प्रतिपश्यतिpratipaśyatiпредвещает; указывает на
धूमकेतुर्dhūmaketurкомета; дымознаменный светоч
महाघोरःmahāghoraḥкрайне страшный; весьма ужасный
पुष्यम्puṣyamПушью; созвездие Пушья
आक्रम्यākramyaзаняв; наступив на
तिष्ठतिtiṣṭhatiстоит; расположилась
सेनयोर्senayorдвух армий; двух войск
अशिवंaśivaṃнеблагой исход; зловещее
घोरंghoraṃстрашное; ужасное
करिष्यतिkariṣyatiсделает; принесёт
महाग्रहःmahāgrahaḥвеликая планета; могучее небесное тело
मघास्व्maghāsvв Магхах; в созвездии Магха
अङ्गारकोaṅgārakoАнгарака; Марс
वक्रःvakraḥпопятный; движущийся вспять
श्रवणेśravaṇeв Шраване; в созвездии Шравана
caи; также
बृहस्पतिःbṛhaspatiḥБрихаспати; Юпитер
भाग्यंbhāgyaṃБхагью; созвездие Бхага
नक्षत्रम्nakṣatramзвезду; созвездие
आक्रम्यākramyaзаняв; наступив на
सूर्यपुत्रेणsūryaputreṇaсыном Солнца; Сатурном
पीड्यतेpīḍyateугнетается; теснится
शुक्रःśukraḥШукра; Венера
प्रोष्ठपदेproṣṭhapadeв Проштхападе; в созвездии Проштхапада
पूर्वेpūrveпервом; переднем
समारुह्यsamāruhyaвзойдя; поднявшись
विशांviśāṃнародов; людей
पतेpateо владыка; о повелитель
उत्तरेuttareв северном; в последующем
तुtuже; но
परिक्रम्यparikramyaобойдя; перейдя
सहितःsahitaḥсоединённый; сопровождаемый
प्रत्युदीक्षतेpratyudīkṣateсмотрит навстречу; обращён взором
श्यामोśyāmoтёмный; чёрный
ग्रहःgrahaḥпланета; небесное тело
प्रज्वलितःprajvalitaḥпылающий; воспламенённый
सधूमःsadhūmaḥс дымом; дымный
सहपावकःsahapāvakaḥс огнём; огненный
ऐन्द्रंaindraṃИндрово; принадлежащее Индре
तेजस्विtejasviсияющее; мощное
नक्षत्रंnakṣatraṃсозвездие; звезду
ज्येष्ठाम्jyeṣṭhāmДжьештху; звезду Джйештха
आक्रम्यākramyaзаняв; наступив на
तिष्ठतिtiṣṭhatiстоит; расположился
ध्रुवःdhruvaḥДхрува; полярная звезда
प्रज्वलितोprajvalitoпылающий; воспламенённый
घोरम्ghoramстрашно; ужасно
अपसव्यंapasavyaṃпротивосолонь; в дурном направлении
प्रवर्ततेpravartateдвижется; вращается
चित्रास्वात्यन्तरेcitrāsvātyantareмежду Читрой и Свати; в промежутке Читры и Свати
चैवcaivaи также; и именно
धिष्ठितःdhiṣṭhitaḥрасположенный; стоящий
परुषोparuṣoсуровый; жестокий
ग्रहःgrahaḥпланета; небесное тело
वक्रानुवक्रंvakrānuvakraṃпопятно и ещё попятно; изгибаясь вспять
कृत्वाkṛtvāсделав; совершив
caи; также
श्रवणेśravaṇeв Шраване; в созвездии Шравана
पावकप्रभःpāvakaprabhaḥсияющий как огонь; огненного блеска
ब्रह्मराशिंbrahmarāśiṃобласть Брахмы; созвездную область Брахмы
समावृत्यsamāvṛtyaокружив; покрыв
लोहिताङ्गोlohitāṅgoкраснотелый; красноконечный
व्यवस्थितःvyavasthitaḥрасположился; утвердился
सर्वसस्यप्रतिच्छन्नाsarvasasyapraticchannāпокрытая всеми посевами; укрытая всякими злаками
पृथिवीpṛthivīземля как пашня; земная поверхность
फलमालिनीphalamālinīувешанная плодами; несущая гирлянды плодов
पञ्चशीर्षाpañcaśīrṣāпятиголовые; с пятью колосьями
यवाश्yavāśячмени; ячменные стебли
चैवcaivaи также; и именно
शतशीर्षाश्śataśīrṣāśстоглавые; со ста колосьями
caи; также
शालयःśālayaḥрисовые злаки; шали
Литературный перевод

Земля постоянно дрожит, а Раху схватил солнце. Белая планета, перейдя Читру, стоит там; страшная комета, заняв Пушью, особенно предвещает гибель Куру. Великая планета принесёт двум армиям страшное неблагополучие: Марс движется попятно в Магхах, а Брихаспати стоит в Шраване. Созвездие Бхаги теснится сыном Солнца; о владыка народов, Шукра, взойдя на первую Проштхападу и обойдя северную, смотрит навстречу вместе с другим светилом. Тёмная, пылающая, дымная и огненная планета заняла сияющее Индрово созвездие Джьештху. Пылающий Дхрува страшно движется противосолонь; между Читрой и Свати стоит суровая планета. Огненносияющее краснотелое светило, двигаясь попятно, окружило область Брахмы в Шраване. Земля покрыта всеми посевами и увешана плодами, но ячмень имеет по пять колосьев, а рис — по сто».

Версия

ee6dc48818d1 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:37:17 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами