धृतराष्ट्र उवाच
सुमहान् संशयो मे ऽद्य प्रोक्तं संजय यत् त्वया ॥
प्रजाः कथं सूतपुत्र संप्राप्ताः श्यामताम् इह ॥
संजय उवाच
सर्वेष्व् एव महाप्राज्ञ द्वीपेषु कुरुनन्दन ॥
गौरः कृष्णश् च वर्णौ द्वौ तयोर् वर्णान्तरं नृप ॥
श्यामो यस्मात् प्रवृत्तो वै तत् ते वक्ष्यामि भारत ॥
आस्ते ऽत्र भगवान् कृष्णस् तत् कान्त्या श्यामतां गतः ॥
ततः परं कौरवेन्द्र दुर्गशैलो महोदयः ॥
केसरी केसरयुतो यतो वातः प्रवायति ॥
तेषां योजनविष्कम्भो द्विगुणः प्रविभागशः ॥
वर्षाणि तेषु कौरव्य संप्रोक्तानि मनीषिभिः ॥
महामेरुर् महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरः ॥
जलधारात् परो राजन् सुकुमार इति स्मृतः ॥
रैवतस्य तु कौमारः श्यामस्य तु मणीचकः ॥
केसरस्याथ मोदाकी परेण तु महापुमान् ॥
dhṛtarāṣṭra uvāca
sumahān saṃśayo me 'dya proktaṃ saṃjaya yat tvayā ||
prajāḥ kathaṃ sūtaputra saṃprāptāḥ śyāmatām iha ||
saṃjaya uvāca
sarveṣv eva mahāprājña dvīpeṣu kurunandana ||
gauraḥ kṛṣṇaś ca varṇau dvau tayor varṇāntaraṃ nṛpa ||
śyāmo yasmāt pravṛtto vai tat te vakṣyāmi bhārata ||
āste 'tra bhagavān kṛṣṇas tat kāntyā śyāmatāṃ gataḥ ||
tataḥ paraṃ kauravendra durgaśailo mahodayaḥ ||
kesarī kesarayuto yato vātaḥ pravāyati ||
teṣāṃ yojanaviṣkambho dviguṇaḥ pravibhāgaśaḥ ||
varṣāṇi teṣu kauravya saṃproktāni manīṣibhiḥ ||
mahāmerur mahākāśo jaladaḥ kumudottaraḥ ||
jaladhārāt paro rājan sukumāra iti smṛtaḥ ||
raivatasya tu kaumāraḥ śyāmasya tu maṇīcakaḥ ||
kesarasyātha modākī pareṇa tu mahāpumān ||
Дхритараштра сказал: «О Санджая, у меня теперь возникло очень большое сомнение из-за того, что ты сказал. Как, о сын суты, народы здесь получили тёмный цвет?» Санджая сказал: «О разумный царь, о радость Куру, во всех двипах есть два цвета — светлый и тёмный, а между ними, о царь, промежуточная окраска. Почему появился тёмный цвет, я объясню тебе, о Бхарата: здесь пребывает благословенный Господь Кришна, и от Его сияния возникла эта тёмная окраска. Дальше, о владыка Куру, находится труднодоступная и великая гора Дурга; затем Кесари, имеющая гриву, откуда начинает дуть ветер. Поперечник этих гор в йоджанах, согласно разделениям, вдвое возрастает. На них, о Каурав, мудрецы называют варши: Махамеру, Махакасха, Джалада, Кумудоттара; за Джаладхарой, о царь, считается Сукумара; у Райватаки — Каумара, у Шьямы — Маничака, у Кесары — Модаки, а дальше — Махапуман».
f0f7f5798734 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:47:27 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Ответ Санджаи важен богословски: тёмный цвет не представлен как недостаток, а связан с присутствием Кришны и Его сиянием. Космографическое объяснение тем самым превращается в указание на божественную красоту, от которой получает смысл даже внешний облик народов.