Махабхарата
Бхишма-парва: грохот Гандивы и столкновение слонов6.67.1-11
5696 / 15823
Махабхарата · 6.67.1-11
Деванагари

संजय उवाच
दृष्ट्वा भीष्मेण संसक्तान् भ्रातॄन् अन्यांश् च पार्थिवान् ॥
तम् अभ्यधावद् गाङ्गेयम् उद्यतास्त्रो धनंजयः ॥
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं धनुषो गाण्डिवस्य च ॥
ध्वजं च दृष्ट्वा पार्थस्य सर्वान् नो भयम् आविशत् ॥
असज्जमानं वृक्षेषु धूमकेतुम् इवोत्थितम् ॥
बहुवर्णं च चित्रं च दिव्यं वानरलक्षणम् ॥
अपश्याम महाराज ध्वजं गाण्डिवधन्वनः ॥
विद्युतं मेघमध्यस्थां भ्राजमानाम् इवाम्बरे ॥
ददृशुर् गाण्डिवं योधा रुक्मपृष्ठं महारथे ॥
अशुश्रुम भृशं चास्य शक्रस्येवाभिगर्जतः ॥
सुघोरं तलयोः शब्दं निघ्नतस् तव वाहिनीम् ॥
चण्डवातो यथा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ॥
दिशः संप्लावयन् सर्वाः शरवर्षैः समन्ततः ॥
अभ्यधावत गाङ्गेयं भैरवास्त्रो धनंजयः ॥
दिशं प्राचीं प्रतीचीं च न जानीमो ऽस्त्रमोहिताः ॥
कांदिग्भूताः श्रान्तपत्रा हतास्त्रा हतचेतसः ॥
अन्योन्यम् अभिसंश्लिष्य योधास् ते भरतर्षभ ॥
भीष्मम् एवाभिलीयन्त सह सर्वैस् तवात्मजैः ॥
तेषाम् आर्तायनम् अभूद् भीष्मः शंतनवो रणे ॥
समुत्पतन्त वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस् तदा ॥
सादिनश् चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः ॥
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः ॥
सर्वसैन्यानि भीतानि व्यवलीयन्त भारत ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
dṛṣṭvā bhīṣmeṇa saṃsaktān bhrātṝn anyāṃś ca pārthivān ||
tam abhyadhāvad gāṅgeyam udyatāstro dhanaṃjayaḥ ||
pāñcajanyasya nirghoṣaṃ dhanuṣo gāṇḍivasya ca ||
dhvajaṃ ca dṛṣṭvā pārthasya sarvān no bhayam āviśat ||
asajjamānaṃ vṛkṣeṣu dhūmaketum ivotthitam ||
bahuvarṇaṃ ca citraṃ ca divyaṃ vānaralakṣaṇam ||
apaśyāma mahārāja dhvajaṃ gāṇḍivadhanvanaḥ ||
vidyutaṃ meghamadhyasthāṃ bhrājamānām ivāmbare ||
dadṛśur gāṇḍivaṃ yodhā rukmapṛṣṭhaṃ mahārathe ||
aśuśruma bhṛśaṃ cāsya śakrasyevābhigarjataḥ ||
sughoraṃ talayoḥ śabdaṃ nighnatas tava vāhinīm ||
caṇḍavāto yathā meghaḥ savidyutstanayitnumān ||
diśaḥ saṃplāvayan sarvāḥ śaravarṣaiḥ samantataḥ ||
abhyadhāvata gāṅgeyaṃ bhairavāstro dhanaṃjayaḥ ||
diśaṃ prācīṃ pratīcīṃ ca na jānīmo 'stramohitāḥ ||
kāṃdigbhūtāḥ śrāntapatrā hatāstrā hatacetasaḥ ||
anyonyam abhisaṃśliṣya yodhās te bharatarṣabha ||
bhīṣmam evābhilīyanta saha sarvais tavātmajaiḥ ||
teṣām ārtāyanam abhūd bhīṣmaḥ śaṃtanavo raṇe ||
samutpatanta vitrastā rathebhyo rathinas tadā ||
sādinaś cāśvapṛṣṭhebhyo bhūmau cāpi padātayaḥ ||
śrutvā gāṇḍīvanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ ||
sarvasainyāni bhītāni vyavalīyanta bhārata ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
दृष्ट्वा भीष्मेण संसक्तान्dṛṣṭvā bhīṣmeṇa saṃsaktānувидев связанных Бхишмой; видя сражающихся с Бхишмой
भ्रातॄन् अन्यान् च पार्थिवान्bhrātṝn anyān ca pārthivānбратьев и других царей; братьев и прочих владык
तम् अभ्यधावत् गाङ्गेयम्tam abhyadhāvat gāṅgeyamна него устремился, Гангеея; к сыну Ганги бросился
उद्यतास्त्रः धनंजयःudyatāstraḥ dhanaṃjayaḥс поднятым оружием Дхананджая; готовый к оружию Арджуна
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषम्pāñcajanyasya nirghoṣamгрохот Панчаджаньи; звук раковины Панчаджанья
धनुषः गाण्डिवस्य चdhanuṣaḥ gāṇḍivasya caи лука Гандивы; и Гандивы-лука
ध्वजम् च दृष्ट्वा पार्थस्यdhvajam ca dṛṣṭvā pārthasyaи знамя увидев Партхи; увидев стяг Арджуны
सर्वान् नः भयम् आविशत्sarvān naḥ bhayam āviśatво всех нас страх вошёл; всех нас объял ужас
असज्जमानम् वृक्षेषुasajjamānam vṛkṣeṣuне цепляющееся за деревья; не задерживаемое деревьями
धूमकेतुम् इव उत्थितम्dhūmaketum iva utthitamкак поднявшуюся комету; словно восставший дымный знак
बहुवर्णम् च चित्रम् चbahuvarṇam ca citram caмногоцветное и пёстрое; разноцветное и чудесное
दिव्यम् वानरलक्षणम्divyam vānaralakṣaṇamбожественное, с обезьяньим знаком; с образом обезьяны
अपश्याम महाराजapaśyāma mahārājaмы увидели, великий царь; мы узрели, махараджа
ध्वजम् गाण्डिवधन्वनःdhvajam gāṇḍivadhanvanaḥзнамя носящего Гандиву; стяг обладателя Гандивы
विद्युतम् मेघमध्यस्थाम्vidyutam meghamadhyasthāmмолнию посреди облака; молнию в середине тучи
भ्राजमानाम् इव अम्बरेbhrājamānām iva ambareсловно сияющую в небе; блистающую в воздухе
ददृशुः गाण्डिवम् योधाःdadṛśuḥ gāṇḍivam yodhāḥувидели Гандиву воины; бойцы узрели Гандиву
रुक्मपृष्ठम् महारथेrukmapṛṣṭham mahāratheзлатоспинную на великой колеснице; с золотой спинкой
अशुश्रुम भृशम् च अस्यaśuśruma bhṛśam ca asyaи услышали мы сильно его; мы явственно слышали
शक्रस्य इव अभिगर्जतःśakrasya iva abhigarjataḥкак Индры рычащего; словно громящего Шакры
सुघोरम् तलयोः शब्दम्sughoram talayoḥ śabdamужасный звук ладоней; страшный хлопок рук
निघ्नतः तव वाहिनीम्nighnataḥ tava vāhinīmкогда он бил твоё войско; поражая твою армию
चण्डवातः यथा मेघःcaṇḍavātaḥ yathā meghaḥкак туча с бурным ветром; словно грозовая туча
सविद्युत्स्तनयित्नुमान्savidyutstanayitnumānс молнией и громом; гремящая и сверкающая
दिशः संप्लावयन् सर्वाःdiśaḥ saṃplāvayan sarvāḥзатопляя все стороны; заливая все направления
शरवर्षैः समन्ततःśaravarṣaiḥ samantataḥдождями стрел отовсюду; стрельным ливнем вокруг
अभ्यधावत गाङ्गेयम्abhyadhāvata gāṅgeyamустремился на Гангеею; бросился к Бхишме
भैरवास्त्रः धनंजयःbhairavāstraḥ dhanaṃjayaḥсо страшным оружием Дхананджая; Арджуна с грозными астрами
दिशम् प्राचीम् प्रतीचीम् चdiśam prācīm pratīcīm caвосточную сторону и западную; восток и запад
न जानीमः अस्त्रमोहिताःna jānīmaḥ astramohitāḥне знали мы, оружием смущённые; мы потеряли направление
कांदिग्भूताः श्रान्तपत्राःkāṃdigbhūtāḥ śrāntapatrāḥставшие растерянными, с уставшими оперениями; сбитые с толку
हतास्त्राः हतचेतसःhatāstrāḥ hatacetasaḥс разбитым оружием, потерянным сознанием; безоружные и ошеломлённые
अन्योन्यम् अभिसंश्लिष्यanyonyam abhisaṃśliṣyaдруг к другу прижимаясь; сцепившись между собой
योधाः ते भरतर्षभyodhāḥ te bharatarṣabhaвоины твои, бык Бхаратов; твои бойцы, Бхарата
भीष्मम् एव अभिलीयन्तbhīṣmam eva abhilīyantaименно к Бхишме прильнули; скрылись за Бхишмой
सह सर्वैः तव आत्मजैःsaha sarvaiḥ tava ātmajaiḥсо всеми твоими сыновьями; вместе с твоими детьми
तेषाम् आर्तायनम् अभूत्teṣām ārtāyanam abhūtдля них прибежищем стал; убежищем их оказался
भीष्मः शंतनवः रणेbhīṣmaḥ śaṃtanavaḥ raṇeБхишма Шантанава в бою; сын Шантану
समुत्पतन्त वित्रस्ताःsamutpatanta vitrastāḥвскакивали испуганные; прыгали в страхе
रथेभ्यः रथिनः तदाrathebhyaḥ rathinaḥ tadāиз колесниц колесничие тогда; ратхины с ратх
सादिनः च अश्वपृष्ठेभ्यःsādinaḥ ca aśvapṛṣṭhebhyaḥи всадники со спин коней; конники с лошадей
भूमौ च अपि पदातयःbhūmau ca api padātayaḥи на земле пешие также; пехотинцы на земле
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषम्śrutvā gāṇḍīvanirghoṣamуслышав грохот Гандивы; слыша звук Гандивы
विस्फूर्जितम् इव अशनेःvisphūrjitam iva aśaneḥкак раскат молнии; словно треск ваджры
सर्वसैन्यानि भीतानिsarvasainyāni bhītāniвсе войска испуганные; все армии в страхе
व्यवलीयन्त भारतvyavalīyanta bhārataотступали, Бхарата; сжимались назад
Литературный перевод

Санджая сказал: «Увидев, что его братья и другие цари связаны боем с Бхишмой, Дхананджая с поднятым оружием устремился на Гангеею. Когда мы увидели знамя Партхи и услышали грохот Панчаджаньи и лука Гандивы, страх вошёл во всех нас. Мы увидели, о великий царь, божественное многоцветное и пёстрое знамя обладателя Гандивы с обезьяньим знаком: оно, словно поднявшаяся комета, не цеплялось за деревья. Воины увидели на великой колеснице златоспинную Гандиву, сияющую в небе словно молния посреди облака. Мы явственно слышали ужасный звук его ладоней, когда он, словно гремящий Индра, поражал твоё войско. Как грозовая туча с бурным ветром, молнией и громом, Дхананджая со страшными астрами устремился на Гангеею, затопляя все стороны дождями стрел. Смущённые оружием, мы уже не различали ни востока, ни запада. Растерянные, с разбитым оружием и потерянным сознанием, твои воины, о бык Бхаратов, прижимаясь друг к другу, вместе со всеми твоими сыновьями прильнули именно к Бхишме. В бою Бхишма, сын Шантану, стал для них прибежищем. Тогда испуганные колесничие вскакивали с колесниц, всадники — со спин коней, а пешие — с земли. Услышав грохот Гандивы, подобный раскату молнии, все испуганные войска отступали, о Бхарата».

Версия

e77f6a8cc628 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:35:52 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами