Махабхарата
Бхишма-парва, глава 866.86.55-71
5776 / 15823
Махабхарата · 6.86.55-71
Деванагари

आद्रवन्तम् अभिप्रेक्ष्य राक्षसं युद्धदुर्मदम् ॥
इरावान् क्रोधसंरब्धः प्रत्यधावन् महाबलः ॥
समभ्याशगतस्याजौ तस्य खड्गेन दुर्मतेः ॥
चिच्छेद कार्मुकं दीप्तं शरावापं च पञ्चकम् ॥
स निकृत्तं धनुर् दृष्ट्वा खं जवेन समाविशत् ॥
इरावन्तम् अभिक्रुद्धं मोहयन्न् इव मायया ॥
ततो ऽन्तरिक्षम् उत्पत्य इरावान् अपि राक्षसम् ॥
विमोहयित्वा मायाभिस् तस्य गात्राणि सायकैः ॥
चिच्छेद सर्वमर्मज्ञः कामरूपो दुरासदः ॥
तथा स राक्षसश्रेष्ठः शरैः कृत्तः पुनः पुनः ॥
संबभूव महाराज समवाप च यौवनम् ॥
माया हि सहजा तेषां वयो रूपं च कामजम् ॥
एवं तद् राक्षसस्याङ्गं छिन्नं छिन्नं व्यरोहत ॥
इरावान् अपि संक्रुद्धो राक्षसं तं महाबलम् ॥
परश्वधेन तीक्ष्णेन चिच्छेद च पुनः पुनः ॥
स तेन बलिना वीरश् छिद्यमान इव द्रुमः ॥
राक्षसो व्यनदद् घोरं स शब्दस् तुमुलो ऽभवत् ॥
परश्वधक्षतं रक्षः सुस्राव रुधिरं बहु ॥
ततश् चुक्रोध बलवांश् चक्रे वेगं च संयुगे ॥
आर्श्यशृङ्गिस् ततो दृष्ट्वा समरे शत्रुम् ऊर्जितम् ॥
कृत्वा घोरं महद् रूपं ग्रहीतुम् उपचक्रमे ॥
संग्रामशिरसो मध्ये सर्वेषां तत्र पश्यताम् ॥
तां दृष्ट्वा तादृशीं मायां राक्षसस्य महात्मनः ॥
इरावान् अपि संक्रुद्धो मायां स्रष्टुं प्रचक्रमे ॥
तस्य क्रोधाभिभूतस्य संयुगेष्व् अनिवर्तिनः ॥
यो ऽन्वयो मातृकस् तस्य स एनम् अभिपेदिवान् ॥
स नागैर् बहुशो राजन् सर्वतः संवृतो रणे ॥
दधार सुमहद् रूपम् अनन्त इव भोगवान् ॥
ततो बहुविधैर् नागैश् छादयाम् आस राक्षसम् ॥
छाद्यमानस् तु नागैः स ध्यात्वा राक्षसपुंगवः ॥
सौपर्णं रूपम् आस्थाय भक्षयाम् आस पन्नगान् ॥
मायया भक्षिते तस्मिन्न् अन्वये तस्य मातृके ॥
विमोहितम् इरावन्तम् असिना राक्षसो ऽवधीत् ॥
सकुण्डलं समुकुटं पद्मेन्दुसदृशप्रभम् ॥
इरावतः शिरो रक्षः पातयाम् आस भूतले ॥
तस्मिंस् तु निहते वीरे राक्षसेनार्जुनात्मजे ॥
विशोकाः समपद्यन्त धार्तराष्ट्राः सराजकाः ॥

Транслитерация (IAST)

ādravantam abhiprekṣya rākṣasaṃ yuddhadurmadam ||
irāvān krodhasaṃrabdhaḥ pratyadhāvan mahābalaḥ ||
samabhyāśagatasyājau tasya khaḍgena durmateḥ ||
ciccheda kārmukaṃ dīptaṃ śarāvāpaṃ ca pañcakam ||
sa nikṛttaṃ dhanur dṛṣṭvā khaṃ javena samāviśat ||
irāvantam abhikruddhaṃ mohayann iva māyayā ||
tato 'ntarikṣam utpatya irāvān api rākṣasam ||
vimohayitvā māyābhis tasya gātrāṇi sāyakaiḥ ||
ciccheda sarvamarmajñaḥ kāmarūpo durāsadaḥ ||
tathā sa rākṣasaśreṣṭhaḥ śaraiḥ kṛttaḥ punaḥ punaḥ ||
saṃbabhūva mahārāja samavāpa ca yauvanam ||
māyā hi sahajā teṣāṃ vayo rūpaṃ ca kāmajam ||
evaṃ tad rākṣasasyāṅgaṃ chinnaṃ chinnaṃ vyarohata ||
irāvān api saṃkruddho rākṣasaṃ taṃ mahābalam ||
paraśvadhena tīkṣṇena ciccheda ca punaḥ punaḥ ||
sa tena balinā vīraś chidyamāna iva drumaḥ ||
rākṣaso vyanadad ghoraṃ sa śabdas tumulo 'bhavat ||
paraśvadhakṣataṃ rakṣaḥ susrāva rudhiraṃ bahu ||
tataś cukrodha balavāṃś cakre vegaṃ ca saṃyuge ||
ārśyaśṛṅgis tato dṛṣṭvā samare śatrum ūrjitam ||
kṛtvā ghoraṃ mahad rūpaṃ grahītum upacakrame ||
saṃgrāmaśiraso madhye sarveṣāṃ tatra paśyatām ||
tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ māyāṃ rākṣasasya mahātmanaḥ ||
irāvān api saṃkruddho māyāṃ sraṣṭuṃ pracakrame ||
tasya krodhābhibhūtasya saṃyugeṣv anivartinaḥ ||
yo 'nvayo mātṛkas tasya sa enam abhipedivān ||
sa nāgair bahuśo rājan sarvataḥ saṃvṛto raṇe ||
dadhāra sumahad rūpam ananta iva bhogavān ||
tato bahuvidhair nāgaiś chādayām āsa rākṣasam ||
chādyamānas tu nāgaiḥ sa dhyātvā rākṣasapuṃgavaḥ ||
sauparṇaṃ rūpam āsthāya bhakṣayām āsa pannagān ||
māyayā bhakṣite tasminn anvaye tasya mātṛke ||
vimohitam irāvantam asinā rākṣaso 'vadhīt ||
sakuṇḍalaṃ samukuṭaṃ padmendusadṛśaprabham ||
irāvataḥ śiro rakṣaḥ pātayām āsa bhūtale ||
tasmiṃs tu nihate vīre rākṣasenārjunātmaje ||
viśokāḥ samapadyanta dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
आद्रवन्तम् अभिप्रेक्ष्यādravantam abhiprekṣyaнабегающего увидев; увидев наступающего
राक्षसम् युद्धदुर्मदम्rākṣasam yuddhadurmadamракшаса, опьянённого битвой; неистового в бою ракшаса
इरावान् क्रोधसंरब्धःirāvān krodhasaṃrabdhaḥИраван гневом охваченный; яростный Ираван
प्रत्यधावत् महाबलःpratyadhāvat mahābalaḥпобежал навстречу, могучий; устремился навстречу
समभ्याशगतस्य आजौsamabhyāśagatasya ājauу приблизившегося в бою; когда тот подошёл в схватке
तस्य खड्गेन दुर्मतेःtasya khaḍgena durmateḥего мечом, дурноразумного; мечом этого злого
चिच्छेद कार्मुकम् दीप्तम्ciccheda kārmukam dīptamрассек сияющий лук; срубил сверкающий лук
शरावापम् च पञ्चकम्śarāvāpam ca pañcakamи пять колчанов; и пять стрелохранилищ
स निकृत्तम् धनुः दृष्ट्वाsa nikṛttam dhanuḥ dṛṣṭvāон срубленный лук увидев; увидев отсечённый лук
खम् जवेन समाविशत्kham javena samāviśatв небо быстро вошёл; стремительно поднялся в воздух
इरावन्तम् अभिक्रुद्धम्irāvantam abhikruddhamИравана разгневанного; ярого Иравана
मोहयन् इव माययाmohayan iva māyayāсловно смущая майей; как бы вводя чарами в заблуждение
ततः अन्तरिक्षम् उत्पत्यtataḥ antarikṣam utpatyaзатем в пространство взлетев; после этого поднявшись в воздух
इरावान् अपि राक्षसम्irāvān api rākṣasamИраван также ракшаса; Ираван же того ракшаса
विमोहयित्वा मायाभिःvimohayitvā māyābhiḥсмутив чарами; обманув майями
तस्य गात्राणि सायकैःtasya gātrāṇi sāyakaiḥего члены стрелами; части его тела стрелами
चिच्छेद सर्वमर्मज्ञःciccheda sarvamarmajñaḥрассёк, знающий все уязвимые места; разрезал знаток сочленений
कामरूपः दुरासदःkāmarūpaḥ durāsadaḥспособный менять облик, труднодоступный; принимающий любую форму, грозный
तथा स राक्षसश्रेष्ठःtathā sa rākṣasaśreṣṭhaḥтак тот лучший ракшас; так этот предводитель ракшасов
शरैः कृत्तः पुनः पुनःśaraiḥ kṛttaḥ punaḥ punaḥстрелами рассечённый снова и снова; разрубленный стрелами многократно
संबभूव महाराजsaṃbabhūva mahārājaвозникал вновь, великий царь; снова становился целым
समवाप च यौवनम्samavāpa ca yauvanamи обретал молодость; и возвращал юность
माया हि सहजा तेषाम्māyā hi sahajā teṣāmведь майя врождённая у них; чары им природны
वयः रूपम् च कामजम्vayaḥ rūpam ca kāmajamвозраст и облик по желанию; летá и вид по воле
एवम् तत् राक्षसस्य अङ्गम्evam tat rākṣasasya aṅgamтак то тело ракшаса; так члены ракшаса
छिन्नम् छिन्नम् व्यरोहतchinnam chinnam vyarohataотсечённое-отсечённое отрастало; снова вырастало после отсечения
इरावान् अपि संक्रुद्धःirāvān api saṃkruddhaḥИраван также разгневанный; и яростный Ираван
राक्षसम् तम् महाबलम्rākṣasam tam mahābalamракшаса того могучего; этого сильного ракшаса
परश्वधेन तीक्ष्णेनparaśvadhena tīkṣṇenaострой секирой; острым боевым топором
चिच्छेद च पुनः पुनःciccheda ca punaḥ punaḥрубил и снова и снова; разрубал многократно
स तेन बलिना वीरःsa tena balinā vīraḥон тем сильным героем; тот ракшас этим могучим воином
छिद्यमानः इव द्रुमःchidyamānaḥ iva drumaḥсловно дерево рубимое; как дерево, которое секут
राक्षसः व्यनदत् घोरम्rākṣasaḥ vyanadat ghoramракшас заревел страшно; ужасно взвыл
स शब्दः तुमुलः अभवत्sa śabdaḥ tumulaḥ abhavatтот звук шумным стал; этот грохот был огромен
परश्वधक्षतम् रक्षःparaśvadhakṣatam rakṣaḥсекирой раненый ракшас; ракшас, изрубленный топором
सुस्राव रुधिरम् बहुsusrāva rudhiram bahuистекал кровью обильно; лил много крови
ततः चुक्रोध बलवान्tataḥ cukrodha balavānзатем разгневался могучий; после этого сильный разъярился
चक्रे वेगम् च संयुगेcakre vegam ca saṃyugeи сделал натиск в сражении; и ринулся в бой
आर्श्यशृङ्गिः ततः दृष्ट्वाārśyaśṛṅgiḥ tataḥ dṛṣṭvāАршьяшринги затем увидев; после этого Аршьяшринги заметил
समरे शत्रुम् ऊर्जितम्samare śatrum ūrjitamв битве врага сильного; мощного противника на поле
कृत्वा घोरम् महत् रूपम्kṛtvā ghoram mahat rūpamсделав страшный великий облик; приняв огромную ужасную форму
ग्रहीतुम् उपचक्रमेgrahītum upacakrameсхватить начал; стал пытаться захватить
संग्रामशिरसः मध्येsaṃgrāmaśirasaḥ madhyeпосреди вершины битвы; в центре передовой схватки
सर्वेषाम् तत्र पश्यताम्sarveṣām tatra paśyatāmна глазах у всех там; при всех смотрящих
ताम् दृष्ट्वा तादृशीम् मायाम्tām dṛṣṭvā tādṛśīm māyāmту такую майю увидев; видя такие чары
राक्षसस्य महात्मनःrākṣasasya mahātmanaḥракшаса великодушного; могучего ракшаса
इरावान् अपि संक्रुद्धःirāvān api saṃkruddhaḥИраван также разгневанный; и Ираван в ярости
मायाम् स्रष्टुम् प्रचक्रमेmāyām sraṣṭum pracakrameмайю создавать начал; стал творить чары
तस्य क्रोधाभिभूतस्यtasya krodhābhibhūtasyaего, гневом охваченного; у него, побеждённого яростью
संयुगेषु अनिवर्तिनःsaṃyugeṣu anivartinaḥв сражениях неотступного; не отступающего в боях
यः अन्वयः मातृकः तस्यyaḥ anvayaḥ mātṛkaḥ tasyaтот род материнский его; его материнская линия
स एनम् अभिपेदिवान्sa enam abhipedivānон к нему приблизился; она пришла к нему
स नागैः बहुशः राजन्sa nāgaiḥ bahuśaḥ rājanон нагами многими, царь; он множеством змеев
सर्वतः संवृतः रणेsarvataḥ saṃvṛtaḥ raṇeсо всех сторон окружённый в бою; обступленный кругом на поле
दधार सुमहत् रूपम्dadhāra sumahat rūpamпринял очень великий облик; стал огромным
अनन्तः इव भोगवान्anantaḥ iva bhogavānкак Ананта с кольцами; словно могучий Ананта
ततः बहुविधैः नागैःtataḥ bahuvidhaiḥ nāgaiḥзатем разнообразными нагами; после этого разными змеями
छादयाम् आस राक्षसम्chādayām āsa rākṣasamпокрыл ракшаса; засыпал ракшаса
छाद्यमानः तु नागैः सःchādyamānaḥ tu nāgaiḥ saḥпокрываемый же нагами он; когда его покрывали змеи
ध्यात्वा राक्षसपुंगवःdhyātvā rākṣasapuṃgavaḥподумав, лучший ракшасов; сосредоточившись, предводитель ракшасов
सौपर्णम् रूपम् आस्थायsauparṇam rūpam āsthāyaобраз Супарны приняв; приняв форму Гаруды
भक्षयाम् आस पन्नगान्bhakṣayām āsa pannagānпожирал змеев; стал есть змей
मायया भक्षिते तस्मिन्māyayā bhakṣite tasminкогда майей был пожран тот; когда чарами был уничтожен
अन्वये तस्य मातृकेanvaye tasya mātṛkeего материнский род; род со стороны матери
विमोहितम् इरावन्तम्vimohitam irāvantamсмущённого Иравана; ошеломлённого Иравана
असिना राक्षसः अवधीत्asinā rākṣasaḥ avadhītмечом ракшас убил; ракшас сразил клинком
सकुण्डलम् समुकुटम्sakuṇḍalam samukuṭamс серьгами и короной; в серьгах и венце
पद्मेन्दुसदृशप्रभम्padmendusadṛśaprabhamсияющее как лотос и луна; с блеском лотоса и месяца
इरावतः शिरः रक्षःirāvataḥ śiraḥ rakṣaḥголову Иравана ракшас; главу Иравана демон
पातयाम् आस भूतलेpātayām āsa bhūtaleуронил на землю; сбросил на поверхность земли
तस्मिन् तु निहते वीरेtasmin tu nihate vīreкогда же тот герой был убит; после гибели героя
राक्षसेन अर्जुनात्मजेrākṣasena arjunātmajeракшасом, сын Арджуны; сына Арджуны ракшасом
विशोकाः समपद्यन्तviśokāḥ samapadyantaбез скорби стали; обрадовались
धार्तराष्ट्राः सराजकाःdhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥДхартраштры вместе с царями; сторонники Дхритараштры с царями
Литературный перевод

Увидев, что неистовый в бою ракшас наступает, могучий Ираван, охваченный гневом, побежал ему навстречу. Когда злой ракшас приблизился в схватке, Ираван мечом срубил его сияющий лук и пять колчанов. Увидев отсечённый лук, тот быстро поднялся в воздух, словно вводя разгневанного Иравана в заблуждение чарами. Тогда Ираван тоже взлетел в пространство и, смутив ракшаса своими майями, стрелами рассёк его члены: он знал все уязвимые места, мог принимать любые облики и был труднодоступен. Но лучший из ракшасов, снова и снова рассечённый стрелами, вновь становился целым, великий царь, и возвращал себе юность. Ведь майя у них врождённая: возраст и вид возникают по желанию. Так отсечённые члены ракшаса снова вырастали. Разгневанный Ираван снова и снова рубил этого могучего ракшаса острой секирой. Ракшас, словно дерево, которое секут, страшно взревел, и этот звук стал огромным. Изрубленный секирой, он истекал обильной кровью; затем могучий ракшас разгневался и ринулся в сражение. Увидев в бою сильного врага, Аршьяшринги принял огромный ужасный облик и на глазах у всех, посреди передовой битвы, начал пытаться схватить его. Увидев такую майю могучего ракшаса, Ираван тоже в гневе стал творить чары. К нему, охваченному яростью и не отступающему в боях, пришёл его материнский род. Окружённый со всех сторон множеством нагов, он принял огромный облик, словно могучий Ананта, и затем разными змеями покрыл ракшаса. Но когда его покрывали наги, предводитель ракшасов сосредоточился, принял облик Супарны и стал пожирать змеев. Когда чарами был пожран материнский род Иравана, ракшас мечом убил ошеломлённого Иравана. Он сбросил на землю голову Иравана, сиявшую как лотос и луна, с серьгами и короной. Когда этот герой, сын Арджуны, был убит ракшасом, Дхартраштры вместе со своими царями освободились от скорби».

Версия

7efac3c66e77 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:46:25 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами