Махабхарата
Бхишма-парва, глава 916.91.1-19
5792 / 15823
LinuxЛистать
Махабхарата · 6.91.1-19

Санджая

Деванагари

संजय उवाच
स्मिन् ति संक्रन्दे राजा दुर्योनस् दा
गाङ्गेयम् संम्य वियेनाभिवाद्य
स्य र्वं थावृत्तम् ख्यातुम् क्रमे
टोत्कस्य वियम् त्मनश् रायम्
याम् दुर्धर्षो विनिःश्वस्य पुनः पुनः
ब्रवीच् दा राजन् भीष्मं कुरुपिताहम्
न्तं मुपाश्रित्य वासुदेवं था रैः
पाण्डवैर् विग्रहो घोरः माब्धो या प्रभो
का माख्याता क्षौहिण्यश् या
निदेशे तिष्ठन्ति या सार्धं रं
सो ऽहं शार्दू भीसेपुरोमैः
टोत्कचं माश्रित्य पाण्डवैर् युधि निर्जितः
तन् मे ति गात्राणि शुष्कवृक्षम् वालः
तद् च्छामि हाभा त्वत्प्रसादात् रं
राक्षसादं न्तुं स्वयम् पिता
त्वां माश्रित्य दुर्धर्षं तन् मे र्तुं त्वम् र्हसि
तच् छ्रुत्वा तु नं राज्ञो त्त
दुर्योनम् दं वाक्यं भीष्मः शांवो ऽब्रवीत्
शृणु राजन् चो यत् त्वा क्ष्यामि कौ
था त्वया हारा र्तिव्यं रं
त्मा क्ष्यो णे ता र्वास्थास्व् रिं
र्मराजे संग्रामस् त्वया कार्यः दा
र्जुने माभ्यां वा भीसेने वा पुनः
रार्मं पुस्कृत्य राजा राजानम् च्छति
हं द्रोणः कृपो द्रौणिः कृर्मा सात्वतः
ल्यश् सौत्तिश् विर्णश् हाथः
भ्रारः शूरा दुःशापुरोमाः
त्वर्थं प्रतियोत्स्यामो राक्षसं तं हालम्
स्मिन् रौद्रे राक्षसेन्द्रे दि ते हृच्छयो हान्
यं वा च्छतु णे स्य युद्धा दुर्मतेः
त्तो हीपालः पुरंमो युधि
तावद् क्त्वा राजानं त्तम् थाब्रवीत्
क्षं पार्थिवेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशादः
च्छ शीघ्रं हारा हैडिम्बं युद्धदुर्मदम्
वास्व णे त्तो मितां र्वन्विनाम्
राक्षसं क्रूर्माणं थेन्द्रस् ताकं पुरा
दिव्यानि चास्त्राणि विक्रमश् रं
मामश् हुभिः पुराभूद् सुरैः
त्वं स्य राशार्दू प्रतियोद्धा हावे
स्वले वृतो राजञ् हि राक्षपुंवम्

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
tasmin mahati saṃkrande duryodhanas ta ||
ṅgeyam upasaṃgamya vinayebhidya ca ||
tasya sarvaṃ yathāvṛttam ākhyātum upacakrame ||
ghaṭotkacasya vijayam ātmanaś ca pajayam ||
katham āsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ ||
abrac ca ta jan bhīṣmaṃ kurupimaham ||
bhavantaṃ samuśritya sudevaṃ yathā paraiḥ ||
ṇḍavair vigraho ghoraḥ sarabdho ma prabho ||
edaśa sakhyā akṣauhiṇyaś ca mama ||
nideśe tava tiṣṭhanti ma rdhaṃ paraṃtapa ||
so 'haṃ bharataśārdūla bhīmasenapurogamaiḥ ||
ghaṭotkacaṃ saśritya ṇḍavair yudhi nirjitaḥ ||
tan me dahati trāṇi śuṣkavṛkṣam inalaḥ ||
tad icchāmi mabhāga tvatprat paraṃtapa ||
kṣapasadaṃ hantuṃ svayam eva pimaha ||
tvāṃ saśritya durdharṣaṃ tan me kartuṃ tvam arhasi ||
etac chrutvā tu vacanaṃ jño bharatasattama ||
duryodhanam idaṃ kyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt ||
śṛṇu jan mama vaco yat tvā vakṣyāmi kaurava ||
yathā tva maja vartitavyaṃ paraṃtapa ||
ātmā rakṣyo raṇe ta sarvāvasthāsv ariṃdama ||
dharmajena saṃgrāmas tva ryaḥ sanagha ||
arjunena yabhyāṃ bhīmasenena punaḥ ||
jadharmaṃ puraskṛtya nam ṛcchati ||
ahaṃ droṇaḥ kṛpo drauṇiḥ kṛtavarmā ca tvataḥ ||
śalyaś ca saumadattiś ca vikarṇaś ca marathaḥ ||
tava ca bhrātaraḥ śū duḥśāsanapurogamāḥ ||
tvadarthaṃ pratiyotsyāmo kṣasaṃ taṃ mabalam ||
tasmin raudre kṣasendre yadi te hṛcchayo mahān ||
ayaṃ gacchatu raṇe tasya yuddhāya durmateḥ ||
bhagadatto malaḥ puraṃdarasamo yudhi ||
evad uktvā naṃ bhagadattam athābravīt ||
samakṣaṃ rthivendrasya kyaṃ kyaviśāradaḥ ||
gaccha śīghraṃ maja haiḍimbaṃ yuddhadurmadam ||
rayasva raṇe yatto miṣatāṃ sarvadhanvinām ||
kṣasaṃ krūrakarmāṇaṃ yathendras tārakaṃ pu ||
tava divyāni strāṇi vikramaś ca paraṃtapa ||
sagamaś ca bahubhiḥ pubhūd asuraiḥ saha ||
tvaṃ tasya jaśārdūla pratiyoddhā mahave ||
svabalena vṛto jañ jahi kṣasapuṃgavam ||

Ануштубх · 8+8+8+8 · ×20

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
तस्मिन् महति संक्रन्देtasmin mahati saṃkrandeв том великом смятении; при этом большом шуме
राजा दुर्योधनः तदाrājā duryodhanaḥ tadāцарь Дурьодхана тогда; Дурьодхана в тот час
गाङ्गेयम् उपसंगम्यgāṅgeyam upasaṃgamyaк Гангее подойдя; приблизившись к Бхишме
विनयेन अभिवाद्य चvinayena abhivādya caсо смирением поклонившись; почтительно приветствовав
तस्य सर्वम् यथावृत्तम्tasya sarvam yathāvṛttamему всё как произошло; всё случившееся
आख्यातुम् उपचक्रमेākhyātum upacakrameрассказывать начал; стал излагать
घटोत्कचस्य विजयम्ghaṭotkacasya vijayamпобеду Гхатоткачи; успех Гхатоткачи
आत्मनः च पराजयम्ātmanaḥ ca parājayamи собственное поражение; и свой проигрыш
कथयाम् आस दुर्धर्षःkathayām āsa durdharṣaḥрассказал трудноодолимый; непобедимый поведал
विनिःश्वस्य पुनः पुनःviniḥśvasya punaḥ punaḥвздыхая снова и снова; многократно тяжело дыша
अब्रवीत् च तदा राजन्abravīt ca tadā rājanи сказал тогда, царь; затем произнёс
भीष्मम् कुरुपितामहम्bhīṣmam kurupitāmahamБхишме, праотцу Куру; деду рода Куру
भवन्तम् समुपाश्रित्यbhavantam samupāśrityaна тебя опершись; положившись на тебя
वासुदेवम् यथा परैःvāsudevam yathā paraiḥкак враги на Васудеву; как другие на Кришну
पाण्डवैः विग्रहः घोरःpāṇḍavaiḥ vigrahaḥ ghoraḥс Пандавами вражда страшная; ужасная война с Пандавами
समारब्धः मया प्रभोsamārabdhaḥ mayā prabhoначата мной, владыка; мною предпринята
एकादश समाख्याताःekādaśa samākhyātāḥодиннадцать названные; известные одиннадцать
अक्षौहिण्यः च या ममakṣauhiṇyaḥ ca yā mamaакшаухини которые мои; моих акшаухини
निदेशे तव तिष्ठन्तिnideśe tava tiṣṭhantiпод твоим приказом стоят; находятся в твоём распоряжении
मया सार्धम् परंतपmayā sārdham paraṃtapaвместе со мной, врагов палящий; со мной, сокрушитель врагов
सः अहम् भरतशार्दूलsaḥ aham bharataśārdūlaтакой я, тигр Бхаратов; и вот я
भीमसेनपुरोगमैःbhīmasenapurogamaiḥс Бхимасеной впереди; возглавляемыми Бхимой
घटोत्कचम् समाश्रित्यghaṭotkacam samāśrityaна Гхатоткачу опершимися; при поддержке Гхатоткачи
पाण्डवैः युधि निर्जितःpāṇḍavaiḥ yudhi nirjitaḥПандавами в бою побеждён; Пандавы одолели меня
तत् मे दहति गात्राणिtat me dahati gātrāṇiэто мне жжёт члены; это жжёт моё тело
शुष्कवृक्षम् इव अनलःśuṣkavṛkṣam iva analaḥкак сухое дерево огонь; словно пламя сухое дерево
तत् इच्छामि महाभागtat icchāmi mahābhāgaпоэтому хочу, великий счастливец; потому желаю
त्वत्प्रसादात् परंतपtvatprasādāt paraṃtapaтвоей милостью, врагов палящий; с твоего благоволения
राक्षसापसदम् हन्तुम्rākṣasāpasadam hantumнизшего ракшаса убить; сразить презренного ракшаса
स्वयम् एव पितामहsvayam eva pitāmahaсамому именно, праотец; собственной рукой
त्वाम् समाश्रित्य दुर्धर्षम्tvām samāśritya durdharṣamна тебя опершись, трудноодолимого; полагаясь на тебя
तत् मे कर्तुम् त्वम् अर्हसिtat me kartum tvam arhasiэто для меня сделать ты должен; тебе следует это сделать
एतत् श्रुत्वा तु वचनम्etat śrutvā tu vacanamэто же слово услышав; услышав эту речь
राज्ञः भरतसत्तमrājñaḥ bharatasattamaцаря, лучший Бхаратов; царя, о Бхарата
दुर्योधनम् इदम् वाक्यम्duryodhanam idam vākyamДурьодхане эти слова; такую речь Дурьодхане
भीष्मः शांतनवः अब्रवीत्bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ abravītБхишма Шантанава сказал; сын Шантану произнёс
शृणु राजन् मम वचःśṛṇu rājan mama vacaḥслушай, царь, моё слово; выслушай мою речь
यत् त्वा वक्ष्यामि कौरवyat tvā vakṣyāmi kauravaкоторое тебе скажу, Каурава; что я скажу тебе
यथा त्वया महाराजyathā tvayā mahārājaкак тобой, великий царь; как тебе
वर्तितव्यम् परंतपvartitavyam paraṃtapaследует поступать, врагов палящий; надлежит действовать
आत्मा रक्ष्यः रणे तातātmā rakṣyaḥ raṇe tātaсебя нужно беречь в бою, сын; самого себя защищай
सर्वावस्थासु अरिंदमsarvāvasthāsu ariṃdamaво всех состояниях, врагов смиритель; при любых обстоятельствах
धर्मराजेन संग्रामःdharmarājena saṃgrāmaḥс Дхармараджей бой; с Юдхиштхирой сражение
त्वया कार्यः सदा अनघtvayā kāryaḥ sadā anaghaтобой должен вестись всегда, безупречный; тебе следует вести
अर्जुनेन यमाभ्याम् वाarjunena yamābhyām vāс Арджуной или близнецами; с Арджуной или сыновьями Мадри
भीमसेनेन वा पुनःbhīmasenena vā punaḥили с Бхимасеной опять; или же с Бхимой
राजधर्मम् पुरस्कृत्यrājadharmam puraskṛtyaцарскую дхарму поставив впереди; следуя долгу царя
राजा राजानम् ऋच्छतिrājā rājānam ṛcchatiцарь к царю идёт; царь встречает царя
अहम् द्रोणः कृपः द्रौणिःaham droṇaḥ kṛpaḥ drauṇiḥя, Дрона, Крипа, Драуни; я, Дрона, Крипа, Ашваттхаман
कृतवर्मा च सात्वतःkṛtavarmā ca sātvataḥи Сатвата Критаварман; Критаварман из Сатватов
शल्यः च सौमदत्तिः चśalyaḥ ca saumadattiḥ caи Шалья, и Саумадатти; Шалья и Бхуришрава
विकर्णः च महारथःvikarṇaḥ ca mahārathaḥи Викарна махаратха; и великий Викарна
तव च भ्रातरः शूराःtava ca bhrātaraḥ śūrāḥи твои братья герои; твои храбрые братья
दुःशासनपुरोगमाःduḥśāsanapurogamāḥс Духшасаной впереди; во главе с Духшасаной
त्वदर्थम् प्रतियोत्स्यामःtvadartham pratiyotsyāmaḥради тебя будем сражаться; за тебя выступим
राक्षसम् तम् महाबलम्rākṣasam tam mahābalamс тем могучим ракшасом; против этого сильного ракшаса
तस्मिन् रौद्रे राक्षसेन्द्रेtasmin raudre rākṣasendreк этому страшному владыке ракшасов; относительно грозного ракшаса
यदि ते हृच्छयः महान्yadi te hṛcchayaḥ mahānесли у тебя большое сердечное желание; если твоё желание велико
अयम् वा गच्छतु रणेayam vā gacchatu raṇeили пусть этот идёт в бой; пусть же он отправится
तस्य युद्धाय दुर्मतेःtasya yuddhāya durmateḥдля битвы с тем злодеем; на бой с дурноразумным
भगदत्तः महीपालःbhagadattaḥ mahīpālaḥБхагадатта, царь земли; владыка земли Бхагадатта
पुरंदरसमः युधिpuraṃdarasamaḥ yudhiравный Пурандаре в бою; подобный Индре
एतावत् उक्त्वा राजानम्etāvat uktvā rājānamстолько сказав царю; сказав это царю
भगदत्तम् अथ अब्रवीत्bhagadattam atha abravītБхагадатте затем сказал; потом обратился к Бхагадатте
समक्षम् पार्थिवेन्द्रस्यsamakṣam pārthivendrasyaв присутствии царя царей; на глазах у владыки
वाक्यम् वाक्यविशारदःvākyam vākyaviśāradaḥслово знаток речи; искусный в слове
गच्छ शीघ्रम् महाराजgaccha śīghram mahārājaиди быстро, великий царь; ступай скорее
हैडिम्बम् युद्धदुर्मदम्haiḍimbam yuddhadurmadamк Хайдимбе, опьянённому битвой; к неистовому Гхатоткаче
वारयस्व रणे यत्तःvārayasva raṇe yattaḥостанови в бою, собранный; сдержи на поле
मिषताम् सर्वधन्विनाम्miṣatām sarvadhanvināmпри глазах всех лучников; на виду у стрелков
राक्षसम् क्रूरकर्माणम्rākṣasam krūrakarmāṇamракшаса жестоких дел; демона суровых поступков
यथा इन्द्रः तारकम् पुराyathā indraḥ tārakam purāкак Индра Тараку прежде; словно Индра некогда Тараку
तव दिव्यानि च अस्त्राणिtava divyāni ca astrāṇiи твои божественные оружия; твои небесные астры
विक्रमः च परंतपvikramaḥ ca paraṃtapaи доблесть, врагов палящий; и воинская сила
समागमः च बहुभिःsamāgamaḥ ca bahubhiḥи столкновение со многими; и встречи со множеством
पुरा अभूत् असुरैः सहpurā abhūt asuraiḥ sahaпрежде были с асурами; некогда случались с асурами
त्वम् तस्य राजशार्दूलtvam tasya rājaśārdūlaты его, тигр царей; ты для него
प्रतियोद्धा महाहवेpratiyoddhā mahāhaveпротивник в великой битве; равный боец в большом бою
स्वबलेन वृतः राजन्svabalena vṛtaḥ rājanсвоим войском окружённый, царь; окружённый своей силой
जहि राक्षसपुंगवम्jahi rākṣasapuṃgavamубей лучшего ракшаса; срази предводителя ракшасов
Литературный перевод

Санджая сказал: «В том великом смятении царь Дурьодхана подошёл к Гангее, почтительно поклонился ему и начал рассказывать всё, как произошло: победу Гхатоткачи и своё поражение. Трудноодолимый Дурьодхана, снова и снова вздыхая, рассказал об этом и тогда сказал Бхишме, праотцу Куру: “Положившись на тебя, владыка, как враги положились на Васудеву, я начал страшную войну с Пандавами. Одиннадцать моих акшаухини вместе со мной стоят под твоим приказом, сокрушитель врагов. И всё же я, тигр Бхаратов, был побеждён в бою Пандавами, у которых впереди Бхимасена и которые опираются на Гхатоткачу. Это жжёт моё тело, как огонь сухое дерево. Поэтому, великий, я хочу с твоей милости сам убить этого презренного ракшаса, праотец. Полагаясь на тебя, трудноодолимого, я прошу: ты должен сделать это для меня”. Услышав слова царя, лучший из Бхаратов, Бхишма, сын Шантану, сказал Дурьодхане: “Слушай, царь, мою речь, Каурава, как тебе следует поступать, великий царь. Себя нужно беречь в бою при любых обстоятельствах, сын, смиритель врагов. Ты должен сражаться с Дхармараджей, с Арджуной, с двумя близнецами или с Бхимасеной: следуя царской дхарме, царь встречает царя. Я, Дрона, Крипа, Ашваттхаман, Критаварман из Сатватов, Шалья, Саумадатти, Викарна-махаратха и твои храбрые братья во главе с Духшасаной будем ради тебя сражаться с тем могучим ракшасом. Если у тебя велико желание относительно этого страшного владыки ракшасов, то пусть царь Бхагадатта, в бою подобный Пурандаре, отправится на битву с этим злодеем”. Сказав это царю, искусный в речи Бхишма затем в присутствии владыки обратился к Бхагадатте: “Иди скорее, великий царь, и в бою останови неистового Хайдимбу на глазах у всех лучников, этого ракшаса жестоких дел, как Индра некогда остановил Тараку. У тебя есть божественные астры, доблесть, сокрушитель врагов, и в прошлом у тебя были столкновения со многими асурами. Ты его достойный противник в великой битве, тигр царей. Окружённый своим войском, царь, срази предводителя ракшасов”».

Версия

719f73b868f1 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:47:11 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами