Махабхарата
Бхишма-парва, глава 996.99.1-12
5836 / 15823
Махабхарата · 6.99.1-12
Деванагари

संजय उवाच
मध्याह्ने तु महाराज संग्रामः समपद्यत ॥
लोकक्षयकरो रौद्रो भीष्मस्य सह सोमकैः ॥
गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठः पाण्डवानाम् अनीकिनीम् ॥
व्यधमन् निशितैर् बाणैः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
संममर्द च तत् सैन्यं पिता देवव्रतस् तव ॥
धान्यानाम् इव लूनानां प्रकरं गोगणा इव ॥
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च विराटो द्रुपदस् तथा ॥
भीष्मम् आसाद्य समरे शरैर् जघ्नुर् महारथम् ॥
धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा विराटं च त्रिभिः शरैः ॥
द्रुपदस्य च नाराचं प्रेषयाम् आस भारत ॥
तेन विद्धा महेष्वासा भीष्मेणामित्रकर्शिना ॥
चुक्रुधुः समरे राजन् पादस्पृष्टा इवोरगाः ॥
शिखण्डी तं च विव्याध भरतानां पितामहम् ॥
स्त्रीमयं मनसा ध्यात्वा नास्मै प्राहरद् अच्युतः ॥
धृष्टद्युम्नस् तु समरे क्रोधाद् अग्निर् इव ज्वलन् ॥
पितामहं त्रिभिर् बाणैर् बाह्वोर् उरसि चार्पयत् ॥
द्रुपदः पञ्चविंशत्या विराटो दशभिः शरैः ॥
शिखण्डी पञ्चविंशत्या भीष्मं विव्याध सायकैः ॥
सो ऽतिविद्धो महाराज भीष्मः संख्ये महात्मभिः ॥
वसन्ते पुष्पशबलो रक्ताशोक इवाबभौ ॥
तान् प्रत्यविध्यद् गाङ्गेयस् त्रिभिस् त्रिभिर् अजिह्मगैः ॥
द्रुपदस्य च भल्लेन धनुश् चिच्छेद मारिष ॥
सो ऽन्यत् कार्मुकम् आदाय भीष्मं विव्याध पञ्चभिः ॥
सारथिं च त्रिभिर् बाणैः सुशितै रणमूर्धनि ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
madhyāhne tu mahārāja saṃgrāmaḥ samapadyata ||
lokakṣayakaro raudro bhīṣmasya saha somakaiḥ ||
gāṅgeyo rathināṃ śreṣṭhaḥ pāṇḍavānām anīkinīm ||
vyadhaman niśitair bāṇaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
saṃmamarda ca tat sainyaṃ pitā devavratas tava ||
dhānyānām iva lūnānāṃ prakaraṃ gogaṇā iva ||
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca virāṭo drupadas tathā ||
bhīṣmam āsādya samare śarair jaghnur mahāratham ||
dhṛṣṭadyumnaṃ tato viddhvā virāṭaṃ ca tribhiḥ śaraiḥ ||
drupadasya ca nārācaṃ preṣayām āsa bhārata ||
tena viddhā maheṣvāsā bhīṣmeṇāmitrakarśinā ||
cukrudhuḥ samare rājan pādaspṛṣṭā ivoragāḥ ||
śikhaṇḍī taṃ ca vivyādha bharatānāṃ pitāmaham ||
strīmayaṃ manasā dhyātvā nāsmai prāharad acyutaḥ ||
dhṛṣṭadyumnas tu samare krodhād agnir iva jvalan ||
pitāmahaṃ tribhir bāṇair bāhvor urasi cārpayat ||
drupadaḥ pañcaviṃśatyā virāṭo daśabhiḥ śaraiḥ ||
śikhaṇḍī pañcaviṃśatyā bhīṣmaṃ vivyādha sāyakaiḥ ||
so 'tividdho mahārāja bhīṣmaḥ saṃkhye mahātmabhiḥ ||
vasante puṣpaśabalo raktāśoka ivābabhau ||
tān pratyavidhyad gāṅgeyas tribhis tribhir ajihmagaiḥ ||
drupadasya ca bhallena dhanuś ciccheda māriṣa ||
so 'nyat kārmukam ādāya bhīṣmaṃ vivyādha pañcabhiḥ ||
sārathiṃ ca tribhir bāṇaiḥ suśitai raṇamūrdhani ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
मध्याह्ने तु महाराजmadhyāhne tu mahārājaв полдень же, великий царь; к середине дня
संग्रामः समपद्यतsaṃgrāmaḥ samapadyataсражение возникло; битва развернулась
लोकक्षयकरः रौद्रःlokakṣayakaraḥ raudraḥмир уничтожающая, страшная; губительная для мира
भीष्मस्य सह सोमकैःbhīṣmasya saha somakaiḥБхишмы с Сомаками; между Бхишмой и Сомаками
गाङ्गेयः रथिनाम् श्रेष्ठःgāṅgeyaḥ rathinām śreṣṭhaḥГангея лучший ратхинов; Бхишма, лучший колесничий
पाण्डवानाम् अनीकिनीम्pāṇḍavānām anīkinīmвойско Пандавов; армию Пандавов
व्यधमत् निशितैः बाणैःvyadhamat niśitaiḥ bāṇaiḥразметал острыми стрелами; рассеивал отточенными стрелами
शतशः अथ सहस्रशःśataśaḥ atha sahasraśaḥсотнями и тысячами; сотни и тысячи раз
संममर्द च तत् सैन्यम्saṃmamarda ca tat sainyamи смял то войско; сокрушил эту армию
पिता देवव्रतः तवpitā devavrataḥ tavaтвой отец Деваврата; Деваврата, твой отец
धान्यानाम् इव लूनानाम्dhānyānām iva lūnānāmкак срезанных зёрен; словно сжатого хлеба
प्रकरम् गोगणाः इवprakaram gogaṇāḥ ivaкучу как стада коров; скопление стадами
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी चdhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī caДхриштадьюмна и Шикхандин; Дхриштадьюмна, Шикхандин
विराटः द्रुपदः तथाvirāṭaḥ drupadaḥ tathāВирата и Друпада также; а также Вирата, Друпада
भीष्मम् आसाद्य समरेbhīṣmam āsādya samareБхишму достигнув в бою; приблизившись к Бхишме
शरैः जघ्नुः महारथम्śaraiḥ jaghnuḥ mahārathamстрелами били махаратху; поражали великого ратхина
धृष्टद्युम्नम् ततः विद्ध्वाdhṛṣṭadyumnam tataḥ viddhvāДхриштадьюмну затем пронзив; после этого ранив Дхриштадьюмну
विराटम् च त्रिभिः शरैःvirāṭam ca tribhiḥ śaraiḥи Вирату тремя стрелами; Вирату тремя стрелами
द्रुपदस्य च नाराचम्drupadasya ca nārācamи в Друпаду нарачу; и Друпаде железную стрелу
प्रेषयाम् आस भारतpreṣayām āsa bhārataпослал, Бхарата; направил, о Бхарата
तेन विद्धाः महेष्वासाःtena viddhāḥ maheṣvāsāḥим пронзённые великие лучники; раненные им могучие стрелки
भीष्मेण अमित्रकर्शिनाbhīṣmeṇa amitrakarśināБхишмой, мучителем врагов; сокрушителем противников Бхишмой
चुक्रुधुः समरे राजन्cukrudhuḥ samare rājanразгневались в бою, царь; воспылали яростью на поле
पादस्पृष्टाः इव उरगाःpādaspṛṣṭāḥ iva uragāḥкак змеи ногой задетые; словно змеи, на которых наступили
शिखण्डी तम् च विव्याधśikhaṇḍī tam ca vivyādhaШикхандин его также пронзил; Шикхандин тоже ранил его
भरतानाम् पितामहम्bharatānām pitāmahamпитамаху Бхаратов; деда Бхаратов
स्त्रीमयम् मनसा ध्यात्वाstrīmayam manasā dhyātvāженским в уме считая; думая о нём как о женщине
न अस्मै प्राहरत् अच्युतःna asmai prāharat acyutaḥне ему ударил непоколебимый; стойкий Бхишма не ударил его
धृष्टद्युम्नः तु समरेdhṛṣṭadyumnaḥ tu samareДхриштадьюмна же в бою; Дхриштадьюмна на поле
क्रोधात् अग्निः इव ज्वलन्krodhāt agniḥ iva jvalanот гнева как огонь пылая; пылая гневом словно огонь
पितामहम् त्रिभिः बाणैःpitāmaham tribhiḥ bāṇaiḥпитамаху тремя стрелами; Бхишму тремя стрелами
बाह्वोः उरसि च अर्पयत्bāhvoḥ urasi ca arpayatв руки и грудь вложил; вонзил в руки и грудь
द्रुपदः पञ्चविंशत्याdrupadaḥ pañcaviṃśatyāДрупада двадцатью пятью; Друпада двадцатью пятью стрелами
विराटः दशभिः शरैःvirāṭaḥ daśabhiḥ śaraiḥВирата десятью стрелами; Вирата десятью стрелами
शिखण्डी पञ्चविंशत्याśikhaṇḍī pañcaviṃśatyāШикхандин двадцатью пятью; Шикхандин двадцатью пятью стрелами
भीष्मम् विव्याध सायकैःbhīṣmam vivyādha sāyakaiḥБхишму пронзил стрелами; ранил Бхишму стрелами
सः अतिविद्धः महाराजsaḥ atividdhaḥ mahārājaон сильно пронзённый, великий царь; тяжело израненный
भीष्मः संख्ये महात्मभिःbhīṣmaḥ saṃkhye mahātmabhiḥБхишма в битве великими душами; Бхишма этими героями
वसन्ते पुष्पशबलःvasante puṣpaśabalaḥвесной пёстрый цветами; в весеннем цветении
रक्ताशोकः इव आबभौraktāśokaḥ iva ābabhauкак красная ашока сиял; блистал словно красный ашок
तान् प्रत्यविध्यत् गाङ्गेयःtān pratyavidhyat gāṅgeyaḥих в ответ пронзил Гангея; Бхишма поразил их обратно
त्रिभिः त्रिभिः अजिह्मगैःtribhiḥ tribhiḥ ajihmagaiḥпо три прямыми стрелами; каждого тремя прямыми стрелами
द्रुपदस्य च भल्लेनdrupadasya ca bhallenaи Друпады бхаллой; и у Друпады широкой стрелой
धनुः चिच्छेद मारिषdhanuḥ ciccheda māriṣaлук рассёк, почтенный; срезал лук
सः अन्यत् कार्मुकम् आदायsaḥ anyat kārmukam ādāyaон другой лук взяв; Друпада взял другой лук
भीष्मम् विव्याध पञ्चभिःbhīṣmam vivyādha pañcabhiḥБхишму пронзил пятью; ранил Бхишму пятью
सारथिम् च त्रिभिः बाणैःsārathim ca tribhiḥ bāṇaiḥи возницу тремя стрелами; и колесничего тремя стрелами
सुशितैः रणमूर्धनिsuśitaiḥ raṇamūrdhaniочень острыми на вершине битвы; остро отточенными в гуще боя
Литературный перевод

Санджая сказал: «В полдень, великий царь, развернулась страшная битва Бхишмы с Сомаками, губительная для мира. Гангея, лучший из ратхинов, сотнями и тысячами острых стрел рассеивал войско Пандавов. Твой отец Деваврата сминал эту армию, как стада коров топчут груды сжатого зерна. Дхриштадьюмна, Шикхандин, Вирата и Друпада, приблизившись к Бхишме в бою, стали поражать стрелами этого махаратху. Тогда Бхишма пронзил Дхриштадьюмну, Вирату — тремя стрелами, а в Друпаду, о Бхарата, послал нарачу. Раненные Бхишмой, мучителем врагов, эти могучие лучники в бою разгневались, словно змеи, на которых наступили. Шикхандин тоже ранил питамаху Бхаратов, но непоколебимый Бхишма, считая его в уме женщиной, не ударил его. Дхриштадьюмна же, пылая в бою от гнева словно огонь, вонзил три стрелы в руки и грудь питамахи. Друпада поразил Бхишму двадцатью пятью стрелами, Вирата — десятью, а Шикхандин — двадцатью пятью. Тяжело израненный этими великими душами в битве, Бхишма, великий царь, блистал словно красный ашок, пёстрый цветами весной. Гангея в ответ пронзил каждого из них тремя прямыми стрелами, а у Друпады, почтенный, широкой бхаллой рассёк лук. Друпада взял другой лук и поразил Бхишму пятью стрелами, а его возницу — тремя очень острыми стрелами в гуще боя».

Версия

f3d1beaabaed · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:47:12 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами