Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1046.104.11-23
5869 / 15823
Махабхарата · 6.104.11-23
Деванагари

तथैव कुरवो राजन् भीष्मं कृत्वा महाबलम् ॥
अग्रतः सर्वसैन्यानां प्रययुः पाण्डवान् प्रति ॥
पुत्रैस् तव दुराधर्षै रक्षितः सुमहाबलैः ॥
ततो द्रोणो महेष्वासः पुत्रश् चास्य महारथः ॥
भगदत्तस् ततः पश्चाद् गजानीकेन संवृतः ॥
कृपश् च कृतवर्मा च भगदत्तम् अनुव्रतौ ॥
काम्बोजराजो बलवांस् ततः पश्चात् सुदक्षिणः ॥
मागधश् च जयत्सेनः सौबलश् च बृहद्बलः ॥
तथेतरे महेष्वासाः सुशर्मप्रमुखा नृपाः ॥
जघनं पालयाम् आसुस् तव सैन्यस्य भारत ॥
दिवसे दिवसे प्राप्ते भीष्मः शांतनवो युधि ॥
आसुरान् अकरोद् व्यूहान् पैशाचान् अथ राक्षसान् ॥
ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत ॥
अन्योन्यं निघ्नतां राजन् यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥
अर्जुनप्रमुखाः पार्थाः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥
भीष्मं युद्धे ऽभ्यवर्तन्त किरन्तो विविधाञ् शरान् ॥
तत्र भारत भीमेन पीडितास् तावकाः शरैः ॥
रुधिरौघपरिक्लिन्नाः परलोकं ययुस् तदा ॥
नकुलः सहदेवश् च सात्यकिश् च महारथः ॥
तव सैन्यं समासाद्य पीडयाम् आसुर् ओजसा ॥
ते वध्यमानाः समरे तावका भरतर्षभ ॥
नाशक्नुवन् वारयितुं पाण्डवानां महद् बलम् ॥
ततस् तु तावकं सैन्यं वध्यमानं समन्ततः ॥
संप्राद्रवद् दिशो राजन् काल्यमानं महारथैः ॥
त्रातारं नाध्यगच्छन्त तावका भरतर्षभ ॥
वध्यमानाः शितैर् बाणैः पाण्डवैः सहसृञ्जयैः ॥

Транслитерация (IAST)

tathaiva kuravo rājan bhīṣmaṃ kṛtvā mahābalam ||
agrataḥ sarvasainyānāṃ prayayuḥ pāṇḍavān prati ||
putrais tava durādharṣai rakṣitaḥ sumahābalaiḥ ||
tato droṇo maheṣvāsaḥ putraś cāsya mahārathaḥ ||
bhagadattas tataḥ paścād gajānīkena saṃvṛtaḥ ||
kṛpaś ca kṛtavarmā ca bhagadattam anuvratau ||
kāmbojarājo balavāṃs tataḥ paścāt sudakṣiṇaḥ ||
māgadhaś ca jayatsenaḥ saubalaś ca bṛhadbalaḥ ||
tathetare maheṣvāsāḥ suśarmapramukhā nṛpāḥ ||
jaghanaṃ pālayām āsus tava sainyasya bhārata ||
divase divase prāpte bhīṣmaḥ śāṃtanavo yudhi ||
āsurān akarod vyūhān paiśācān atha rākṣasān ||
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tava teṣāṃ ca bhārata ||
anyonyaṃ nighnatāṃ rājan yamarāṣṭravivardhanam ||
arjunapramukhāḥ pārthāḥ puraskṛtya śikhaṇḍinam ||
bhīṣmaṃ yuddhe 'bhyavartanta kiranto vividhāñ śarān ||
tatra bhārata bhīmena pīḍitās tāvakāḥ śaraiḥ ||
rudhiraughapariklinnāḥ paralokaṃ yayus tadā ||
nakulaḥ sahadevaś ca sātyakiś ca mahārathaḥ ||
tava sainyaṃ samāsādya pīḍayām āsur ojasā ||
te vadhyamānāḥ samare tāvakā bharatarṣabha ||
nāśaknuvan vārayituṃ pāṇḍavānāṃ mahad balam ||
tatas tu tāvakaṃ sainyaṃ vadhyamānaṃ samantataḥ ||
saṃprādravad diśo rājan kālyamānaṃ mahārathaiḥ ||
trātāraṃ nādhyagacchanta tāvakā bharatarṣabha ||
vadhyamānāḥ śitair bāṇaiḥ pāṇḍavaiḥ sahasṛñjayaiḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तथा एव कुरवः राजन्tathā eva kuravaḥ rājanтак же Куру, царь; подобно этому Кауравы
भीष्मम् कृत्वा महाबलम्bhīṣmam kṛtvā mahābalamпоставив Бхишму великосильного; выдвинув могучего Бхишму
अग्रतः सर्वसैन्यानाम्agrataḥ sarvasainyānāmвпереди всех войск; во главе армий
प्रययुः पाण्डवान् प्रतिprayayuḥ pāṇḍavān pratiдвинулись против Пандавов; пошли на Пандавов
पुत्रैः तव दुराधर्षैःputraiḥ tava durādharṣaiḥтвоими неприступными сыновьями; сыновьями твоими
रक्षितः सुमहाबलैःrakṣitaḥ sumahābalaiḥохраняемый очень могучими; защищённый сильнейшими
ततः द्रोणः महेष्वासःtataḥ droṇaḥ maheṣvāsaḥзатем Дрона великий лучник; после него Дрона
पुत्रः च अस्य महारथःputraḥ ca asya mahārathaḥи его сын махаратха; и его великий сын
भगदत्तः ततः पश्चात्bhagadattaḥ tataḥ paścātБхагадатта затем позади; после них Бхагадатта
गजानीकेन संवृतःgajānīkena saṃvṛtaḥслоновьим войском окружённый; с отрядом слонов
कृपः च कृतवर्मा चkṛpaḥ ca kṛtavarmā caи Крипа, и Критаварман; Крипа с Критаварманом
भगदत्तम् अनुव्रतौbhagadattam anuvratauза Бхагадаттой следующие; двигались за ним
काम्बोजराजः बलवान्kāmbojarājaḥ balavānцарь Камбоджи сильный; могучий Камбоджийский царь
ततः पश्चात् सुदक्षिणःtataḥ paścāt sudakṣiṇaḥзатем позади Судакшина; после них Судакшина
मागधः च जयत्सेनःmāgadhaḥ ca jayatsenaḥи магадхец Джая тсена; Джаятсена из Магадхи
सौबलः च बृहद्बलःsaubalaḥ ca bṛhadbalaḥи Саубала, и Брихадбала; Саубала с Брихадбалой
तथा इतरे महेष्वासाःtathā itare maheṣvāsāḥтакже другие великие лучники; прочие могучие стрелки
सुशर्मप्रमुखाः नृपाःsuśarmapramukhāḥ nṛpāḥцари во главе с Сушармой; владыки с Сушармой впереди
जघनम् पालयाम् आसुःjaghanam pālayām āsuḥтыл охраняли; защищали задний строй
तव सैन्यस्य भारतtava sainyasya bhārataтвоего войска, Бхарата; армии твоей
दिवसे दिवसे प्राप्तेdivase divase prāpteкогда день за днём наступал; с приходом каждого дня
भीष्मः शांतनवः युधिbhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ yudhiБхишма сын Шантану в бою; Шантанава на поле
आसुरान् अकरोत् व्यूहान्āsurān akarot vyūhānасурские делал строи; строил асурские порядки
पैशाचान् अथ राक्षसान्paiśācān atha rākṣasānпайшачские и ракшасские; затем демонические
ततः प्रववृते युद्धम्tataḥ pravavṛte yuddhamзатем началась битва; после этого разгорелось сражение
तव तेषाम् च भारतtava teṣām ca bhārataтвоих и их, Бхарата; между твоими и ими
अन्योन्यं निघ्नताम् राजन्anyonyaṃ nighnatām rājanдруг друга убивающих, царь; взаимно поражающих
यमराष्ट्रविवर्धनम्yamarāṣṭravivardhanamцарство Ямы увеличивающее; умножающее владение смерти
अर्जुनप्रमुखाः पार्थाःarjunapramukhāḥ pārthāḥПартхи во главе с Арджуной; Пандавы с Арджуной впереди
पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्puraskṛtya śikhaṇḍinamпоставив Шикханди впереди; выдвинув Шикханди
भीष्मम् युद्धे अभ्यवर्तन्तbhīṣmam yuddhe abhyavartantaна Бхишму в бою наступили; пошли против Бхишмы
किरन्तः विविधान् शरान्kirantaḥ vividhān śarānрассыпая разные стрелы; осыпая многообразными стрелами
तत्र भारत भीमेनtatra bhārata bhīmenaтам, Бхарата, Бхимой; там от Бхимы
पीडिताः तावकाः शरैःpīḍitāḥ tāvakāḥ śaraiḥмучимые твои стрелами; твои воины поражённые
रुधिरौघपरिक्लिन्नाःrudhiraughapariklinnāḥпотоками крови омоченные; залитые кровавыми струями
परलोकम् ययुः तदाparalokam yayuḥ tadāв иной мир ушли тогда; отправились на тот свет
नकुलः सहदेवः चnakulaḥ sahadevaḥ caНакула и Сахадева; оба сына Мадри
सात्यकिः च महारथःsātyakiḥ ca mahārathaḥи Сатьяки махаратха; великий ратхин Сатьяки
तव सैन्यम् समासाद्यtava sainyam samāsādyaтвоё войско достигнув; войдя в твою армию
पीडयाम् आसुः ओजसाpīḍayām āsuḥ ojasāтеснили силой; поражали мощью
ते वध्यमानाः समरेte vadhyamānāḥ samareони поражаемые в бою; те, избиваемые на поле
तावकाः भरतर्षभtāvakāḥ bharatarṣabhaтвои воины, бык Бхаратов; твои люди
न अशक्नुवन् वारयितुम्na aśaknuvan vārayitumне смогли остановить; не были способны сдержать
पाण्डवानाम् महत् बलम्pāṇḍavānām mahat balamвеликое войско Пандавов; большую силу Пандавов
ततः तु तावकम् सैन्यम्tataḥ tu tāvakam sainyamзатем же твоё войско; после этого твоя армия
वध्यमानम् समन्ततःvadhyamānam samantataḥпоражаемое со всех сторон; избиваемое отовсюду
संप्राद्रवत् दिशः राजन्saṃprādravat diśaḥ rājanпобежало по сторонам, царь; разбежалось в направления
काल्यमानम् महारथैःkālyamānam mahārathaiḥгонимое махаратхами; теснимое великими ратхинами
त्रातारम् न अध्यगच्छन्तtrātāram na adhyagacchantaзащитника не находили; не обретали спасителя
तावकाः भरतर्षभtāvakāḥ bharatarṣabhaтвои воины, бык Бхаратов; твои люди
वध्यमानाः शितैः बाणैःvadhyamānāḥ śitaiḥ bāṇaiḥпоражаемые острыми стрелами; избиваемые отточенными стрелами
पाण्डवैः सह सृञ्जयैःpāṇḍavaiḥ saha sṛñjayaiḥПандавами вместе со Сринджаиями; Пандавами и Сринджаями
Литературный перевод

Так же и Куру, царь, поставив великосильного Бхишму во главе всех войск, двинулись против Пандавов. Бхишму охраняли твои неприступные и очень могучие сыновья. Затем шёл великий лучник Дрона и его сын, махаратха. Позади двигался Бхагадатта, окружённый слоновьим войском; Крипа и Критаварман следовали за Бхагадаттой. За ними шёл сильный царь Камбоджи Судакшина, затем магадхец Джаятсена, Саубала и Брихадбала. Прочие великие лучники, цари во главе с Сушармой, охраняли тыл твоего войска, о Бхарата. С наступлением каждого дня Бхишма, сын Шантану, строил в бою асурские, пайшачские и ракшасские порядки. Затем между твоими и ими началась битва, о Бхарата, где сражающиеся взаимно убивали друг друга и умножали царство Ямы. Партхи во главе с Арджуной, поставив Шикханди впереди, пошли в бою на Бхишму, осыпая его различными стрелами. Там, о Бхарата, твои воины, поражённые стрелами Бхимы и омоченные потоками крови, тогда ушли в иной мир. Накула, Сахадева и махаратха Сатьяки, войдя в твоё войско, теснили его своей мощью. Твои воины, избиваемые в сражении, о бык Бхаратов, не смогли сдержать великое войско Пандавов. Тогда твоё войско, поражаемое со всех сторон и гонимое махаратхами, побежало по разным направлениям, царь. Твои воины, о бык Бхаратов, избиваемые острыми стрелами Пандавов вместе со Сринджаиями, не находили защитника».

Версия

7245efc0cba2 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:55:41 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами