Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1076.107.1-16
5884 / 15823
Махабхарата · 6.107.1-16
Деванагари

संजय उवाच
सात्यकिं दंशितं युद्धे भीष्मायाभ्युद्यतं तदा ॥
आर्श्यशृङ्गिर् महेष्वासो वारयाम् आस संयुगे ॥
माधवस् तु सुसंक्रुद्धो राक्षसं नवभिः शरैः ॥
आजघान रणे राजन् प्रहसन्न् इव भारत ॥
तथैव राक्षसो राजन् माधवं निशितैः शरैः ॥
अर्दयाम् आस राजेन्द्र संक्रुद्धः शिनिपुंगवम् ॥
शैनेयः शरसंघं तु प्रेषयाम् आस संयुगे ॥
राक्षसाय सुसंक्रुद्धो माधवः परवीरहा ॥
ततो रक्षो महाबाहुं सात्यकिं सत्यविक्रमम् ॥
विव्याध विशिखैस् तीक्ष्णैः सिंहनादं ननाद च ॥
माधवस् तु भृशं विद्धो राक्षसेन रणे तदा ॥
धैर्यम् आलम्ब्य तेजस्वी जहास च ननाद च ॥
भगदत्तस् ततः क्रुद्धो माधवं निशितैः शरैः ॥
ताडयाम् आस समरे तोत्त्रैर् इव महागजम् ॥
विहाय राक्षसं युद्धे शैनेयो रथिनां वरः ॥
प्राग्ज्योतिषाय चिक्षेप शरान् संनतपर्वणः ॥
तस्य प्राग्ज्योतिषो राजा माधवस्य महद् धनुः ॥
चिच्छेद शितधारेण भल्लेन कृतहस्तवत् ॥
अथान्यद् धनुर् आदाय वेगवत् परवीरहा ॥
भगदत्तं रणे क्रुद्धो विव्याध निशितैः शरैः ॥
सो ऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी संलिहन् मुहुः ॥
शक्तिं कनकवैडूर्यभूषिताम् आयसीं दृढाम् ॥
यमदण्डोपमां घोरां प्राहिणोत् सात्यकाय वै ॥
ताम् आपतन्तीं सहसा तस्य बाहोर् बलेरिताम् ॥
सात्यकिः समरे राजंस् त्रिधा चिच्छेद सायकैः ॥
सा पपात तदा भूमौ महोल्केव हतप्रभा ॥
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस् तव विशां पते ॥
महता रथवंशेन वारयाम् आस माधवम् ॥
तथा परिवृतं दृष्ट्वा वार्ष्णेयानां महारथम् ॥
दुर्योधनो भृशं हृष्टो भ्रातॄन् सर्वान् उवाच ह ॥
तथा कुरुत कौरव्या यथा वः सात्यको युधि ॥
न जीवन् प्रतिनिर्याति महतो ऽस्माद् रथव्रजात् ॥
अस्मिन् हते हतं मन्ये पाण्डवानां महद् बलम् ॥
तत् तथेति वचस् तस्य परिगृह्य महारथाः ॥
शैनेयं योधयाम् आसुर् भीष्मस्य प्रमुखे तदा ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
sātyakiṃ daṃśitaṃ yuddhe bhīṣmāyābhyudyataṃ tadā ||
ārśyaśṛṅgir maheṣvāso vārayām āsa saṃyuge ||
mādhavas tu susaṃkruddho rākṣasaṃ navabhiḥ śaraiḥ ||
ājaghāna raṇe rājan prahasann iva bhārata ||
tathaiva rākṣaso rājan mādhavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ ||
ardayām āsa rājendra saṃkruddhaḥ śinipuṃgavam ||
śaineyaḥ śarasaṃghaṃ tu preṣayām āsa saṃyuge ||
rākṣasāya susaṃkruddho mādhavaḥ paravīrahā ||
tato rakṣo mahābāhuṃ sātyakiṃ satyavikramam ||
vivyādha viśikhais tīkṣṇaiḥ siṃhanādaṃ nanāda ca ||
mādhavas tu bhṛśaṃ viddho rākṣasena raṇe tadā ||
dhairyam ālambya tejasvī jahāsa ca nanāda ca ||
bhagadattas tataḥ kruddho mādhavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ ||
tāḍayām āsa samare tottrair iva mahāgajam ||
vihāya rākṣasaṃ yuddhe śaineyo rathināṃ varaḥ ||
prāgjyotiṣāya cikṣepa śarān saṃnataparvaṇaḥ ||
tasya prāgjyotiṣo rājā mādhavasya mahad dhanuḥ ||
ciccheda śitadhāreṇa bhallena kṛtahastavat ||
athānyad dhanur ādāya vegavat paravīrahā ||
bhagadattaṃ raṇe kruddho vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ ||
so 'tividdho maheṣvāsaḥ sṛkkiṇī saṃlihan muhuḥ ||
śaktiṃ kanakavaiḍūryabhūṣitām āyasīṃ dṛḍhām ||
yamadaṇḍopamāṃ ghorāṃ prāhiṇot sātyakāya vai ||
tām āpatantīṃ sahasā tasya bāhor baleritām ||
sātyakiḥ samare rājaṃs tridhā ciccheda sāyakaiḥ ||
sā papāta tadā bhūmau maholkeva hataprabhā ||
śaktiṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā putras tava viśāṃ pate ||
mahatā rathavaṃśena vārayām āsa mādhavam ||
tathā parivṛtaṃ dṛṣṭvā vārṣṇeyānāṃ mahāratham ||
duryodhano bhṛśaṃ hṛṣṭo bhrātṝn sarvān uvāca ha ||
tathā kuruta kauravyā yathā vaḥ sātyako yudhi ||
na jīvan pratiniryāti mahato 'smād rathavrajāt ||
asmin hate hataṃ manye pāṇḍavānāṃ mahad balam ||
tat tatheti vacas tasya parigṛhya mahārathāḥ ||
śaineyaṃ yodhayām āsur bhīṣmasya pramukhe tadā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
सात्यकिम् दंशितम् युद्धेsātyakim daṃśitam yuddheСатьяки в доспехе в бою; вооружённого Сатьяки
भीष्माय अभ्युद्यतम् तदाbhīṣmāya abhyudyatam tadāк Бхишме тогда устремлённого; поднявшегося против Бхишмы
आर्श्यशृङ्गिः महेष्वासःārśyaśṛṅgiḥ maheṣvāsaḥАршьяшринги великий лучник; могучий стрелок Аршьяшринги
वारयाम् आस संयुगेvārayām āsa saṃyugeостановил в сражении; сдержал в бою
माधवः तु सुसंक्रुद्धःmādhavaḥ tu susaṃkruddhaḥМадхава же сильно разгневанный; Сатьяки в ярости
राक्षसम् नवभिः शरैःrākṣasam navabhiḥ śaraiḥракшаса девятью стрелами; демона девятью стрелами
आजघान रणे राजन्ājaghāna raṇe rājanударил в бою, царь; поразил на поле
प्रहसन् इव भारतprahasan iva bhārataсловно смеясь, Бхарата; как бы с улыбкой
तथा एव राक्षसः राजन्tathā eva rākṣasaḥ rājanтак же ракшас, царь; и демон
माधवम् निशितैः शरैःmādhavam niśitaiḥ śaraiḥМадхаву острыми стрелами; Сатьяки отточенными стрелами
अर्दयाम् आस राजेन्द्रardayām āsa rājendraстал мучить, царь царей; сильно теснил
संक्रुद्धः शिनिपुंगवम्saṃkruddhaḥ śinipuṃgavamразгневанный быка Шини; яростного героя Шини
शैनेयः शरसंघम् तुśaineyaḥ śarasaṃgham tuШайнея же скопление стрел; Сатьяки множество стрел
प्रेषयाम् आस संयुगेpreṣayām āsa saṃyugeпослал в сражении; выпустил на поле
राक्षसाय सुसंक्रुद्धःrākṣasāya susaṃkruddhaḥв ракшаса, сильно разгневанный; против демона в ярости
माधवः परवीरहाmādhavaḥ paravīrahāМадхава губитель врагов; Сатьяки, убийца противников
ततः रक्षः महाबाहुम्tataḥ rakṣaḥ mahābāhumзатем ракшас могучерукого; после этого демон
सात्यकिम् सत्यविक्रमम्sātyakim satyavikramamСатьяки истинной доблести; доблестного Сатьяки
विव्याध विशिखैः तीक्ष्णैःvivyādha viśikhaiḥ tīkṣṇaiḥпронзил острыми стрелами; ранил отточенными стрелами
सिंहनादम् ननाद चsiṃhanādam nanāda caи львиный рык издал; зарычал как лев
माधवः तु भृशम् विद्धःmādhavaḥ tu bhṛśam viddhaḥМадхава же сильно пронзённый; Сатьяки тяжко раненый
राक्षसेन रणे तदाrākṣasena raṇe tadāракшасом в бою тогда; демоном на поле
धैर्यम् आलम्ब्य तेजस्वीdhairyam ālambya tejasvīстойкость приняв, сияющий; собрав мужество
जहास च ननाद चjahāsa ca nanāda caзасмеялся и зарычал; рассмеялся и крикнул
भगदत्तः ततः क्रुद्धःbhagadattaḥ tataḥ kruddhaḥБхагадатта затем разгневанный; потом яростный Бхагадатта
माधवम् निशितैः शरैःmādhavam niśitaiḥ śaraiḥМадхаву острыми стрелами; Сатьяки отточенными стрелами
ताडयाम् आस समरेtāḍayām āsa samareударил в бою; поразил в сражении
तोत्त्रैः इव महागजम्tottraiḥ iva mahāgajamкак стрекалами великого слона; словно слона погонялками
विहाय राक्षसम् युद्धेvihāya rākṣasam yuddheоставив ракшаса в бою; бросив демона
शैनेयः रथिनाम् वरःśaineyaḥ rathinām varaḥШайнея лучший ратхинов; Сатьяки, лучший колесничий
प्राग्ज्योतिषाय चिक्षेपprāgjyotiṣāya cikṣepaв праджьотишца бросил; в Бхагадатту выпустил
शरान् संनतपर्वणःśarān saṃnataparvaṇaḥстрелы с согнутыми узлами; изогнутые стрелы
तस्य प्राग्ज्योतिषः राजाtasya prāgjyotiṣaḥ rājāего праджьотишский царь; царь Праджьотиши
माधवस्य महत् धनुःmādhavasya mahat dhanuḥвеликий лук Мадхавы; большой лук Сатьяки
चिच्छेद शितधारेणciccheda śitadhāreṇaрассёк остролезвийным; разрубил острым
भल्लेन कृतहस्तवत्bhallena kṛtahastavatбхаллой искусно рукой; стрелой как мастер
अथ अन्यत् धनुः आदायatha anyat dhanuḥ ādāyaзатем другой лук взяв; после этого взяв иной лук
वेगवत् परवीरहाvegavat paravīrahāбыстро, губитель врагов; стремительно, герой
भगदत्तम् रणे क्रुद्धःbhagadattam raṇe kruddhaḥБхагадатту в бою разгневанный; в ярости Бхагадатту
विव्याध निशितैः शरैःvivyādha niśitaiḥ śaraiḥпронзил острыми стрелами; ранил отточенными стрелами
सः अतिविद्धः महेष्वासःsaḥ atividdhaḥ maheṣvāsaḥон сильно пронзённый великий лучник; Бхагадатта тяжко раненый
सृक्किणी संलिहन् मुहुःsṛkkiṇī saṃlihan muhuḥуголки рта облизывая снова; непрестанно облизывая губы
शक्तिम् कनकवैडूर्यभूषिताम्śaktim kanakavaiḍūryabhūṣitāmшакти, золотом и вайдурьей украшенную; копьё с золотом и бериллом
आयसीम् दृढाम्āyasīm dṛḍhāmжелезную крепкую; стальную прочную
यमदन्डोपमाम् घोराम्yamadanḍopamām ghorāmподобную посоху Ямы, страшную; ужасную как жезл смерти
प्राहिणोत् सात्यकाय वैprāhiṇot sātyakāya vaiпослал в Сатьяки именно; метнул в Сатьяки
ताम् आपतन्तीम् सहसाtām āpatantīm sahasāеё налетающую внезапно; эту быстро летящую
तस्य बाहोः बलेरिताम्tasya bāhoḥ baleritāmсилой его руки пущенную; двинутую мощной рукой
सात्यकिः समरे राजन्sātyakiḥ samare rājanСатьяки в бою, царь; Сатьяки на поле
त्रिधा चिच्छेद सायकैःtridhā ciccheda sāyakaiḥна три части рассёк стрелами; разрубил стрелами
सा पपात तदा भूमौsā papāta tadā bhūmauона упала тогда на землю; шакти рухнула наземь
महोल्का इव हतप्रभाmaholkā iva hataprabhāкак большая головня без сияния; словно потухшая комета
शक्तिम् विनिहताम् दृष्ट्वाśaktim vinihatām dṛṣṭvāшакти уничтоженную увидев; видя копьё разбитым
पुत्रः तव विशाम् पतेputraḥ tava viśām pateтвой сын, владыка народов; Дурьодхана
महता रथवंशेनmahatā rathavaṃśenaвеликим рядом колесниц; большой цепью ратх
वारयाम् आस माधवम्vārayām āsa mādhavamостановил Мадхаву; сдержал Сатьяки
तथा परिवृतम् दृष्ट्वाtathā parivṛtam dṛṣṭvāтак окружённого увидев; увидев его обступленным
वार्ष्णेयानाम् महारथम्vārṣṇeyānām mahārathamмахаратху Вришниев; великого ратхина Ядавов
दुर्योधनः भृशम् हृष्टःduryodhanaḥ bhṛśam hṛṣṭaḥДурьодхана сильно обрадованный; Дурьодхана весьма довольный
भ्रातॄन् सर्वान् उवाच हbhrātṝn sarvān uvāca haбратьям всем сказал; обратился ко всем братьям
तथा कुरुत कौरव्याःtathā kuruta kauravyāḥтак сделайте, Кауравы; поступайте так
यथा वः सात्यकः युधिyathā vaḥ sātyakaḥ yudhiчтобы ваш Сатьяки в бою; чтобы Сатьяки
न जीवन् प्रतिनिर्यातिna jīvan pratiniryātiживым не вышел назад; не вернулся живым
महतः अस्मात् रथव्रजात्mahataḥ asmāt rathavrajātиз этого великого ряда колесниц; из большого строя ратх
अस्मिन् हते हतम् मन्येasmin hate hatam manyeпри нём убитом убитым считаю; если он падёт
पाण्डवानाम् महत् बलम्pāṇḍavānām mahat balamвеликое войско Пандавов; большая сила Пандавов
तत् तथा इति वचः तस्यtat tathā iti vacaḥ tasya«пусть будет так» его слово; приняв его приказ
परिगृह्य महारथाःparigṛhya mahārathāḥприняв махаратхи; великие ратхины
शैनेयम् योधयाम् आसुःśaineyam yodhayām āsuḥс Шайнеей стали сражаться; бились с Сатьяки
भीष्मस्य प्रमुखे तदाbhīṣmasya pramukhe tadāперед Бхишмой тогда; у лица Бхишмы
Литературный перевод

Санджая сказал: «Аршьяшринги, великий лучник, в сражении сдержал вооружённого Сатьяки, который тогда устремился к Бхишме. Сильно разгневанный Мадхава-Сатьяки, словно смеясь, поразил ракшаса девятью стрелами в бою, царь. И ракшас, разгневавшись, стал острыми стрелами теснить Мадхаву, быка рода Шини, о царь царей. Тогда Шайнея, Мадхава, губитель вражеских героев, в сильной ярости выпустил в ракшаса скопление стрел. После этого ракшас пронзил могучерукого Сатьяки истинной доблести острыми стрелами и издал львиный рык. Сатьяки, тяжко раненный тогда ракшасом в бою, собрал мужество, засмеялся и сам зарычал. Затем разгневанный Бхагадатта поразил Мадхаву острыми стрелами в сражении, словно великого слона стрекалами. Оставив ракшаса, Шайнея, лучший среди ратхинов, выпустил в царя Праджьотиши изогнутые стрелы. Но царь Праджьотиши искусно рассёк острым бхаллой великий лук Мадхавы. Тогда губитель врагов быстро взял другой лук и, разгневавшись, пронзил Бхагадатту острыми стрелами. Тяжко раненный великий лучник, снова и снова облизывая уголки рта, метнул в Сатьяки страшную прочную железную шакти, украшенную золотом и вайдурьей, подобную посоху Ямы. Сатьяки, царь, в бою рассёк на три части стрелами это копьё, внезапно налетевшее, пущенное силой его руки. Оно упало тогда на землю, словно большая потухшая головня. Увидев, что шакти уничтожена, твой сын, о владыка народов, остановил Мадхаву большим рядом колесниц. Увидев, что великий ратхин Вришниев так окружён, Дурьодхана сильно обрадовался и сказал всем своим братьям: “Кауравы, сделайте так, чтобы Сатьяки не вышел живым из этого великого ряда колесниц. Когда он будет убит, я буду считать убитой великую силу Пандавов”. Приняв его слово как приказ, махаратхи тогда стали сражаться с Шайнеей перед Бхишмой».

Версия

ccae326fd054 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:55:41 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами