Махабхарата
Карна-парва, глава 58.5.46-58
8672 / 15823
Махабхарата · 8.5.46-58
Деванагари

पलायमानः कृपणं दीनात्मा दीनपौरुषः ॥
कच्चिन् न निहतः सूत पुत्रो दुःशासनो मम ॥
कच्चिन् न नीचाचरितं कृतवांस् तात संयुगे ॥
कच्चिन् न निहतः शूरो यथा न क्षत्रिया हताः ॥
युधिष्ठिरस्य वचनं मा युद्धम् इति सर्वदा ॥
दुर्योधनो नाभ्यगृह्णान् मूढः पथ्यम् इवौषधम् ॥
शरतल्पे शयानेन भीष्मेण सुमहात्मना ॥
पानीयं याचितः पार्थः सो ऽविध्यन् मेदिनीतलम् ॥
जलस्य धारां विहितां दृष्ट्वा तां पाण्डवेन ह ॥
अब्रवीत् स महाबाहुस् तात संशाम्य पाण्डवैः ॥
प्रशमाद् धि भवेच् छान्तिर् मदन्तं युद्धम् अस्तु च ॥
भ्रातृभावेन पृथिवीं भुङ्क्ष्व पाण्डुसुतैः सह ॥
अकुर्वन् वचनं तस्य नूनं शोचति मे सुतः ॥
तद् इदं समनुप्राप्तं वचनं दीर्घदर्शिनः ॥
अहं तु निहतामात्यो हतपुत्रश् च संजय ॥
द्यूततः कृच्छ्रम् आपन्नो लूनपक्ष इव द्विजः ॥
यथा हि शकुनिं गृह्य छित्त्वा पक्षौ च संजय ॥
विसर्जयन्ति संहृष्टाः क्रीडमानाः कुमारकाः ॥
छिन्नपक्षतया तस्य गमनं नोपपद्यते ॥
तथाहम् अपि संप्राप्तो लूनपक्ष इव द्विजः ॥
क्षीणः सर्वार्थहीनश् च निर्बन्धुर् ज्ञातिवर्जितः ॥
कां दिशं प्रतिपत्स्यामि दीनः शत्रुवशं गतः ॥
दुर्योधनस्य वृद्ध्यर्थं पृथिवीं यो ऽजयत् प्रभुः ॥
स जितः पाण्डवैः शूरैः समर्थैर् वीर्यशालिभिः ॥
तस्मिन् हते महेष्वासे कर्णे युधि किरीटिना ॥
के वीराः पर्यवर्तन्त तन् ममाचक्ष्व संजय ॥

Транслитерация (IAST)

palāyamānaḥ kṛpaṇaṃ dīnātmā dīnapauruṣaḥ ||
kaccin na nihataḥ sūta putro duḥśāsano mama ||
kaccin na nīcācaritaṃ kṛtavāṃs tāta saṃyuge ||
kaccin na nihataḥ śūro yathā na kṣatriyā hatāḥ ||
yudhiṣṭhirasya vacanaṃ mā yuddham iti sarvadā ||
duryodhano nābhyagṛhṇān mūḍhaḥ pathyam ivauṣadham ||
śaratalpe śayānena bhīṣmeṇa sumahātmanā ||
pānīyaṃ yācitaḥ pārthaḥ so 'vidhyan medinītalam ||
jalasya dhārāṃ vihitāṃ dṛṣṭvā tāṃ pāṇḍavena ha ||
abravīt sa mahābāhus tāta saṃśāmya pāṇḍavaiḥ ||
praśamād dhi bhavec chāntir madantaṃ yuddham astu ca ||
bhrātṛbhāvena pṛthivīṃ bhuṅkṣva pāṇḍusutaiḥ saha ||
akurvan vacanaṃ tasya nūnaṃ śocati me sutaḥ ||
tad idaṃ samanuprāptaṃ vacanaṃ dīrghadarśinaḥ ||
ahaṃ tu nihatāmātyo hataputraś ca saṃjaya ||
dyūtataḥ kṛcchram āpanno lūnapakṣa iva dvijaḥ ||
yathā hi śakuniṃ gṛhya chittvā pakṣau ca saṃjaya ||
visarjayanti saṃhṛṣṭāḥ krīḍamānāḥ kumārakāḥ ||
chinnapakṣatayā tasya gamanaṃ nopapadyate ||
tathāham api saṃprāpto lūnapakṣa iva dvijaḥ ||
kṣīṇaḥ sarvārthahīnaś ca nirbandhur jñātivarjitaḥ ||
kāṃ diśaṃ pratipatsyāmi dīnaḥ śatruvaśaṃ gataḥ ||
duryodhanasya vṛddhyarthaṃ pṛthivīṃ yo 'jayat prabhuḥ ||
sa jitaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥ samarthair vīryaśālibhiḥ ||
tasmin hate maheṣvāse karṇe yudhi kirīṭinā ||
ke vīrāḥ paryavartanta tan mamācakṣva saṃjaya ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
पलायमानः कृपणम्palāyamānaḥ kṛpaṇamбегущий жалко; если бежал несчастно
दीनात्मा दीनपौरुषःdīnātmā dīnapauruṣaḥс жалкой душой, жалкой доблестью; павший духом
कच्चित् न निहतः सूतkaccit na nihataḥ sūtaнадеюсь, не убит, сута; неужели не пал
पुत्रः दुःशासनः ममputraḥ duḥśāsanaḥ mamaсын Духшасана мой; мой сын Духшасана
कच्चित् न नीचाचरितम्kaccit na nīcācaritamнадеюсь, не низкое поведение; неужели не недостойно
कृतवान् तात संयुगेkṛtavān tāta saṃyugeсовершил, дитя, в битве; поступил в бою
कच्चित् न निहतः शूरःkaccit na nihataḥ śūraḥнадеюсь, не убит герой; неужели герой не пал
यथा न क्षत्रियाः हताःyathā na kṣatriyāḥ hatāḥкак не кшатрии убиты; как погибают не-кшатрии
युधिष्ठिरस्य वचनम्yudhiṣṭhirasya vacanamслово Юдхиштхиры; совет Юдхиштхиры
मा युद्धम् इति सर्वदाmā yuddham iti sarvadāне война, так всегда; всегда: не надо войны
दुर्योधनः न अभ्यगृह्णात्duryodhanaḥ na abhyagṛhṇātДурьодхана не принял; Дурьодхана отверг
मूढः पथ्यम् इव औषधम्mūḍhaḥ pathyam iva auṣadhamглупый, полезное как лекарство; как больной лекарство
शरतल्पे शयानेनśaratalpe śayānenaна ложе стрел лежащим; лежащим на стрелах
भीष्मेण सुमहात्मनाbhīṣmeṇa sumahātmanāБхишмой великой душой; великим Бхишмой
पानीयम् याचितः पार्थःpānīyam yācitaḥ pārthaḥводу просимый Партха; когда Партху попросили воды
सः अविध्यत् मेदिनीतलम्saḥ avidhyat medinītalamон пробил землю; он пронзил землю
जलस्य धाराम् विहिताम्jalasya dhārām vihitāmструю воды устроенную; пущенный поток воды
दृष्ट्वा ताम् पाण्डवेन हdṛṣṭvā tām pāṇḍavena haувидев ту Пандавой; увидев созданное Пандавой
अब्रवीत् सः महाबाहुःabravīt saḥ mahābāhuḥсказал тот великорукий; могучий Бхишма сказал
तात संशाम्य पाण्डवैःtāta saṃśāmya pāṇḍavaiḥдитя, примирись с Пандавами; сын, умиротворись
प्रशमात् हि भवेत् शान्तिःpraśamāt hi bhavet śāntiḥиз умиротворения ведь будет мир; мир рождается от примирения
मदन्तम् युद्धम् अस्तु चmadantam yuddham astu caмною завершённой война пусть будет; пусть война кончится мной
भ्रातृभावेन पृथिवीम्bhrātṛbhāvena pṛthivīmпо-братски землю; землёй как брат
भुङ्क्ष्व पाण्डुसुतैः सहbhuṅkṣva pāṇḍusutaiḥ sahaнаслаждайся с сыновьями Панду; владей вместе с Пандавами
अकुर्वन् वचनम् तस्यakurvan vacanam tasyaне исполнив слово его; не сделав по его словам
नूनम् शोचति मे सुतःnūnam śocati me sutaḥнесомненно скорбит мой сын; мой сын теперь жалеет
तत् इदम् समनुप्राप्तम्tat idam samanuprāptamто это настигло; теперь пришло
वचनम् दीर्घदर्शिनःvacanam dīrghadarśinaḥслово дальновидного; пророческое слово
अहम् तु निहतामात्यःaham tu nihatāmātyaḥя же с убитыми советниками; я, лишённый министров
हतपुत्रः च संजयhataputraḥ ca saṃjayaи с убитыми сыновьями, Санджая; и потерявший сыновей
द्यूततः कृच्छ्रम् आपन्नःdyūtataḥ kṛcchram āpannaḥот игры в кости беду достигший; попавший в беду через игру
लूनपक्षः इव द्विजःlūnapakṣaḥ iva dvijaḥкак птица с отрезанными крыльями; словно птица без крыльев
यथा हि शकुनिम् गृह्यyathā hi śakunim gṛhyaкак ведь птицу схватив; как, поймав птицу
छित्त्वा पक्षौ च संजयchittvā pakṣau ca saṃjayaи отрезав два крыла, Санджая; обрезав ей крылья
विसर्जयन्ति संहृष्टाःvisarjayanti saṃhṛṣṭāḥотпускают радостные; весело выпускают
क्रीडमानाः कुमारकाःkrīḍamānāḥ kumārakāḥиграющие мальчики; играющие дети
छिन्नपक्षतया तस्यchinnapakṣatayā tasyaиз-за отрезаннокрылости его; из-за обрезанных крыльев
गमनम् न उपपद्यतेgamanam na upapadyateдвижение не получается; он не может лететь
तथा अहम् अपि संप्राप्तःtathā aham api saṃprāptaḥтак и я также достиг; так и я стал
लूनपक्षः इव द्विजःlūnapakṣaḥ iva dvijaḥкак птица с отсечёнными крыльями; словно птица без крыльев
क्षीणः सर्वार्थहीनः चkṣīṇaḥ sarvārthahīnaḥ caистощённый и лишённый всех целей; ослабленный и потерявший всё
निर्बन्धुः ज्ञातिवर्जितःnirbandhuḥ jñātivarjitaḥбез близких, без родичей; лишённый родных
काम् दिशम् प्रतिपत्स्यामिkām diśam pratipatsyāmiкакое направление я приму; куда мне идти
दीनः शत्रुवशम् गतःdīnaḥ śatruvaśam gataḥжалкий, во власть врага попавший; бедный, под властью врагов
दुर्योधनस्य वृद्ध्यर्थम्duryodhanasya vṛddhyarthamради процветания Дурьодханы; для возвышения Дурьодханы
पृथिवीम् यः अजयत् प्रभुःpṛthivīm yaḥ ajayat prabhuḥземлю который завоевал, владыка; тот господин покорил землю
सः जितः पाण्डवैः शूरैःsaḥ jitaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥон побеждён Пандавами-героями; теперь побеждён Пандавами
समर्थैः वीर्यशालिभिःsamarthaiḥ vīryaśālibhiḥспособными, наделёнными доблестью; мощными и доблестными
तस्मिन् हते महेष्वासेtasmin hate maheṣvāseкогда тот великий лучник убит; после гибели этого стрелка
कर्णे युधि किरीटिनाkarṇe yudhi kirīṭināКарна в бою Киритиным; Карны от Арджуны
के वीराः पर्यवर्तन्तke vīrāḥ paryavartantaкакие герои повернулись вокруг; кто из героев остался рядом
तत् मम आचक्ष्व संजयtat mama ācakṣva saṃjayaто мне расскажи, Санджая; поведай мне это
Литературный перевод

«Скажи, сута, мой сын Духшасана не был ли убит, жалко убегая, с павшим духом и потерянной доблестью? Не совершил ли он в битве недостойного поступка, дитя? Не был ли этот герой убит так, как гибнут не кшатрии? Дурьодхана, глупец, никогда не принимал слов Юдхиштхиры: “Не надо войны”, как больной не принимает полезное лекарство. Когда великий Бхишма лежал на ложе стрел и попросил воды, Партха пробил землю. Увидев поток воды, созданный Пандавой, могучий Бхишма сказал: “Дитя, примирись с Пандавами. От примирения будет мир; пусть война закончится на мне. Владей землёй вместе с сыновьями Панду как брат”. Не исполнив его слова, мой сын теперь, несомненно, скорбит; пришло то самое слово дальновидного. А я, Санджая, потеряв советников и сыновей, через игру в кости попал в беду и стал словно птица с отрезанными крыльями. Как играющие дети, поймав птицу, отрезают ей крылья и радостно отпускают, но из-за обрезанных крыльев она уже не может лететь, так и я стал словно птица без крыльев. Истощённый, лишённый всех целей, без близких и родичей, жалкий, попавший во власть врагов, куда я пойду? Тот владыка, который ради возвышения Дурьодханы завоевал землю, теперь побеждён доблестными и могучими Пандавами. Когда великий лучник Карна был убит в бою Киритиным, кто из героев остался рядом? Расскажи мне это, Санджая».

Версия

92b553247a4d · опубликовано 20 июн. 2026 г., 03:36:36 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами