Brahmā
लिंगोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा ॥ विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशंकुस्वर्गतिस्तथा
हाटकेश्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा ॥ नागबिलं शंखतीर्थमचलेश्वरवर्णनम्
चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् ॥ गयशीर्षं बालशाख्यं वालमंडं मृगाह्वयम्
विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः ॥ सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम्
भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् ॥ शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम्
जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् ॥ रामह्रदं नागपुरं षड्लिंगं चैव यज्ञभूः
मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् ॥ रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम्
लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च ॥ अंबाबद्धं पांडुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुंडकम्
गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा ॥ शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः
कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिंगं सर्वोत्तमोत्तमम् ॥ अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयंत्यास्त्रिजातकम्
ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः ॥ क्षेमंकरी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम्
सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा ॥ अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च
ततो वास्तुपदाऽख्यानमजागृहकथानकम् ॥ सौभाग्यांधुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम्
मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः ॥ जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः
liṃgotpattisamākhyānaṃ hariścandrakathā śubhā || viśvāmitrasya māhātmyaṃ triśaṃkusvargatistathā
hāṭakeśvaramāhātmye vṛtrāsuravadhastathā || nāgabilaṃ śaṃkhatīrthamacaleśvaravarṇanam
camatkārapurākhyānaṃ camatkārakaraṃ param || gayaśīrṣaṃ bālaśākhyaṃ vālamaṃḍaṃ mṛgāhvayam
viṣṇupādaṃ ca gokarṇaṃ yugarūpaṃ samāśrayaḥ || siddheśvaraṃ nāgasaraḥ saptārṣeyaṃ hyagastyakam
bhrūṇagartaṃ naleśaṃ ca bhaiṣmaṃ vaiḍuramarkakam || śāramiṣṭhaṃ somanāthaṃ ca daurgamātarjakeśvaram
jāmadagnyavadhākhyānaṃ naiḥkṣatriyakathānakam || rāmahradaṃ nāgapuraṃ ṣaḍliṃgaṃ caiva yajñabhūḥ
muṇḍīrāditrikārkaṃ ca satīpariṇayāhvayam || rudraśīrṣaṃ ca yāgeśaṃ vālakhilyaṃ ca gāruḍam
lakṣmīśāpaḥ saptaviṃśasomaprāsādameva ca || aṃbābaddhaṃ pāṃḍukākhyamāgneyaṃ brahmakuṃḍakam
gomukhaṃ lohayaṣṭyākhyamajāpāleśvarī tathā || śānaiścaraṃ rājavāpī rāmeśo lakṣmaṇeśvaraḥ
kuśeśākhyaṃ laveśākhyaṃ liṃgaṃ sarvottamottamam || aṣṭaṣaṣṭisamākhyānaṃ damayaṃtyāstrijātakam
tato vai revatī cātra bhaktikātīrthasaṃbhavaḥ || kṣemaṃkarī ca kedāraṃ śuklatīrthamukhārakam
satyasaṃdheśvarākhyānaṃ tathā karṇotpalākathā || aṭeśvaraṃ yājñavalkya gauryaṃ gāṇeśameva ca
tato vāstupadā'khyānamajāgṛhakathānakam || saubhāgyāṃdhuśca śuleśaṃ dharmarājakathānakam
miṣṭānnedaśvarākhyānaṃ gāṇāpatyatrayaṃ tataḥ || jābālicaritaṃ caiva makareśakathā tataḥ
«Сказание о явлении линга, благая повесть о Харишчандре, величие Вишвамитры, также восшествие Тришанку на небо; в величии Хатакешвары — также убиение асура Вритры, Нагабила, Шанкхатиртха, описание Ачалешвары; сказание о граде Чаматкара, высшее, творящее изумление; Гаяширша, зовомая Балаша, Валаманда, зовомая Мригой, Вишнупада и Гокарна, Югарупа, прибежище, Сиддхешвара, озеро Нага, Саптаршея и Агастьяка; Бхрунагарта и Налеша, Бхайшма, Вайдура, Аркака, Шармиштха и Соманатха, Дурга, Матриджакешвара; сказание об убиении сыном Джамадагни, сказание об истреблении кшатриев, озеро Рамы, Нагапура, Шадлинга и Яджнабху; Мундира и прочие, Трика, Арка, и зовомая свадьбою Сати, Рудраширша и Ягеша, Валакхилья и Гаруда; проклятие Лакшми и двадцать седьмой чертог Сомы, Амбабаддха, зовомая Пандукой, Агнея, Брахмакунда, Гомукха, зовомая Лохаяшти, Аджапалешвари, также Шанайшчара, Раджавапи, Рамеша, Лакшманешвара, зовомая Кушеша, зовомая Лавеша, — линг, превосходнейший из всех; сказание о шестидесяти восьми, тройное рождение Дамаянти, затем Ревати, и здесь же явление святыни Бхактики, Кшеманкари и Кедара, Шуклатиртха, Мукхарака; сказание о Сатьясандхешваре, также повесть о Карнотпале, Атешвара, Яджнавалкья, Гаурья и Ганеша; затем сказание о Ваступаде, сказание об Аджагрихе, и Саубхагьяндху, Шулеша, сказание о Дхармарадже, сказание о Миштаннедашваре, троица ганапатьев, затем деяние Джабали и повесть о Макарешваре».
4d53ee390ea5 · опубликовано 5 сент. 2026 г., 20:29:08 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Шестая кханда держится вокруг одного города и одного святилища — Чаматкарапура и Хатакешвара. Всё остальное к ним пристроено: Харишчандра, Тришанку, убиение Вритры, свадьба Сати, тройное рождение Дамаянти. Местная книга берёт великие повести и ставит их у себя дома.
Среди святынь названы Кушеша и Лавеша — по именам двух сыновей Рамы. Так обыкновенно и обзаводятся стариной: место связывают с известным именем, и связь эта потом сама делается частью его славы.
Отдельной строкой стоит «сказание о шестидесяти восьми». Число здесь и есть содержание: шестьдесят восемь святынь считаются полным набором, и целое сказание посвящено тому, чтобы этот счёт свести воедино.