ईश्वर उवाच
सर्वेभ्यः पत्रपुष्पेभ्यः सत्तमा तुलसी शिवा । सर्वकामप्रदा शुद्धा वैष्णवी विष्णुसुप्रिया
भुक्तिमुक्तिप्रदा मुख्या सर्वलोकपरा शुभा । यामाश्रित्य गताः स्वर्गमक्षयं मुनिसत्तमाः
हितार्थं सर्वलोकानां विष्णुनारोपिताः पुरा । तुलसीपत्रपुष्पं च सर्वधर्मप्रतिष्ठितम्
यथा विष्णोः प्रिया लक्ष्मीर्यथाहं प्रिय एव च । तथेयं तुलसी देवी चतुर्थो नोपपद्यते
तुलसीपत्रमेकं तु शतहेमफलप्रदम् । नान्यैः पुष्पैस्तथा पत्रैर्नान्यैर्गंधानुलेपनैः
तुष्यते दैत्यहा विष्णुस्तुलस्याश्च दलैर्विना । अनेन पूजितो येन हरिर्नित्यं परा शया
तेन दत्तं हुतं ज्ञातं कृतं यज्ञव्रतादिकम् । जन्मजन्मनि भासित्वा सुखं भाग्यं यशः श्रियम् । कुलं शीलं कलत्रं च पुत्रं दुहितरं तथा । धनं राज्यमरोगत्वं ज्ञानं विज्ञानमेव च । वेदवेदांगशास्त्रं च पुराणागमसंहिताः । सर्वं करगतं मन्ये तुलस्याभ्यर्चने हरेः । यथा गंगा पवित्रांगी सुरलोके विमोक्षदा । यथा भागीरथी पुण्या तथैका तुलसी शिवा । किं च गंगाजलेनैव किं च पुष्करसेवया । तुलसीदलमिश्रेण जलेनैव प्रमोद्यते । माधवः संमुखो यस्य जन्मजन्मसु धीमतः । तस्य श्रद्धा भवेच्छ्रुत्वा तुलस्या हरिमर्चितुम् । यो मंजरीदलैरेव तुलस्या विष्णुमर्चयेत् । तस्य पुण्यफलं स्कंद कथितुं नैव शक्यते
sarvebhyaḥ patrapuṣpebhyaḥ sattamā tulasī śivā | sarvakāmapradā śuddhā vaiṣṇavī viṣṇusupriyā
bhuktimuktipradā mukhyā sarvalokaparā śubhā | yāmāśritya gatāḥ svargamakṣayaṃ munisattamāḥ
hitārthaṃ sarvalokānāṃ viṣṇunāropitāḥ purā | tulasīpatrapuṣpaṃ ca sarvadharmapratiṣṭhitam
yathā viṣṇoḥ priyā lakṣmīryathāhaṃ priya eva ca | tatheyaṃ tulasī devī caturtho nopapadyate
tulasīpatramekaṃ tu śatahemaphalapradam | nānyaiḥ puṣpaistathā patrairnānyairgaṃdhānulepanaiḥ
tuṣyate daityahā viṣṇustulasyāśca dalairvinā | anena pūjito yena harirnityaṃ parā śayā
tena dattaṃ hutaṃ jñātaṃ kṛtaṃ yajñavratādikam | janmajanmani bhāsitvā sukhaṃ bhāgyaṃ yaśaḥ śriyam | kulaṃ śīlaṃ kalatraṃ ca putraṃ duhitaraṃ tathā | dhanaṃ rājyamarogatvaṃ jñānaṃ vijñānameva ca | vedavedāṃgaśāstraṃ ca purāṇāgamasaṃhitāḥ | sarvaṃ karagataṃ manye tulasyābhyarcane hareḥ | yathā gaṃgā pavitrāṃgī suraloke vimokṣadā | yathā bhāgīrathī puṇyā tathaikā tulasī śivā | kiṃ ca gaṃgājalenaiva kiṃ ca puṣkarasevayā | tulasīdalamiśreṇa jalenaiva pramodyate | mādhavaḥ saṃmukho yasya janmajanmasu dhīmataḥ | tasya śraddhā bhavecchrutvā tulasyā harimarcitum | yo maṃjarīdalaireva tulasyā viṣṇumarcayet | tasya puṇyaphalaṃ skaṃda kathituṃ naiva śakyate
Из всех листьев и цветов наилучшая — благая туласи: дающая всё желаемое, чистая, Вишнуева, весьма любезная Вишну, дающая и наслаждение, и освобождение, первая, превыше всех миров, благая. Прибегнув к ней, лучшие из муни ушли на неисчерпаемое небо. Ради блага всех миров они были насаждены некогда самим Вишну, и на листе и цвете туласи утверждена всякая дхарма. Как любезна Вишну Лакшми, как любезен ему я, такова же и эта богиня туласи; четвёртого [столь же близкого] не находится. Один лист туласи даёт плод ста золотых. Ни иными цветами, ни листьями, ни благовониями и умащениями не бывает доволен губитель дайтьев Вишну — без листьев туласи. Кем Хари всегда почтён ею с высшим упованием, тем дано, принесено в огонь, познано и исполнено — и жертва, и обет, и прочее. Из рождения в рождение, воссияв, [обретает он] счастье, удачу, славу, достаток, род, добрый нрав, супругу, сына и дочь, богатство, царство, здоровье, знание и различение; веду, веданги, шастры, пураны, агамы и самхиты — всё это, считаю, у него в руке при почитании Хари туласи. Как Ганга, чистая телом, дающая освобождение в мире богов, как святая Бхагиратхи, — такова одна благая туласи. Что уж говорить о воде Ганги, что о служении Пушкаре: Мадхава радуется и одной воде, смешанной с листом туласи. У кого он обращён лицом из рождения в рождение, у того разумного и рождается вера, услышав, почтить Хари туласи. А кто почтит Вишну соцветиями и листьями туласи, — плод его заслуги, о Сканда, описать невозможно.
39b5d223969f · опубликовано 3 сент. 2026 г., 04:13:30 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Слова Шивы о том, что туласи любезна Вишну наравне с Лакшми и с ним самим, сказаны без всякого умаления кого-либо из троих: не «выше», а «столь же». Дальше идёт сравнение с Гангой, и делается оно с той же целью — не возвысить растение над рекою, а сказать, что до Ганги ещё надо дойти, а туласи растёт во дворе. Отсюда и главный довод: без её листа не принимается никакое иное подношение, будь оно хоть из золота и сандала.