नवक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसंबन्धभूमा ह्यस्मिन्
navakturātmopadeśāditi cedadhyātmasaṃbandhabhūmā hyasmin
Если скажут: говорящий указывает на себя, — [нет:] в разделе обилие связи со свойствами, присущими одному Параматме.
ननु नोक्तं युज्यते वक्तृ-स्वरूप-निरूपणात् । माम् एव विजानीहि इत्य् उपक्रम्य प्राणोऽस्मि [कौ.ब्रा. 3.2] इति वक्ता खलु इन्द्रः । तेन त्रिशीर्षाणं त्वाष्ट्रम् अहन-मरुन्-मुखान् ऋषीन् शाला-वृकेभ्यः प्रायच्छम् इत्य् आदिना विज्ञात-जीव-भावस्य स्वस्यैवोपास्यत्वेनोपदेशात् । उपक्रमानुरोधेनानन्दादेर् अप्य् उपसंहार-गतस्य जीव-परतया नेयत्वाच् च । प्राणेऽस्मीतीन्द्र-देवतैव तत्त्वेनोपासितुम् उपदिश्यते वाचं धेनुम् उपासीत [बृ.आ.उ. 4.8.1] इतिवत् । बलाधिष्ठातृत्वाच् च तस्य तथोपदेशः । प्राणो वै बलम् [बृ.आ.उ. 4.14.4] इति हि वदन्ति । तस्माज् जीवोऽयम् इत्य् आक्षिप्य परिहरति ।
न वक्तुर् आत्मोपदेशाद् इति चेद्
अध्यात्म-सम्बन्ध-भूमा ह्य् अस्मिन् ॥
अध्यात्म-संबन्धः परमात्मैकान्त-धर्म-सम्बन्धस् तस्य भूमा बहुत्वम् अस्मिन् प्रकरणे हि यस्माद् दृश्यतेऽतः परमात्मैव स बोध्यः । तथा हि, हिततमं वरं किल मोक्षाप्त्य्-उपायः । तत्-कर्मत्वं माम् उपास्स्व इति प्राण-शब्दितस्य प्रतीयते । एष एव साधु कर्म कारयति इत्य् आदिना सर्व-कर्म-कारयितृत्वम् । तद् यथा रथस्यारेषु नेमिर् अर्पिता नाभावरा अर्पिता एवम् एवैता भूत-मात्राः प्रज्ञा-मात्रास्व् अर्पिताः । प्रज्ञा-मात्राः प्राणेऽर्पिताः इति जड-चेतनात्मक-समस्ताधारत्वं च । एवं स एष प्राण एव प्रज्ञात्मानन्दोऽजरोऽमृतः । एष लोकाधिपतिर् एष सर्वेश्वरः इत्य् आनन्दात्मकत्वादि च । तद् एतद् धर्म-जातं परमात्मन्य् एव सम्भवति नायत्रेति ॥29॥
nanu noktaṁ yujyate vaktṛ-svarūpa-nirūpaṇāt | mām eva vijānīhi ity upakramya prāṇo'smi [kau.brā. 3.2] iti vaktā khalu indraḥ | tena triśīrṣāṇaṁ tvāṣṭram ahana-marun-mukhān ṛṣīn śālā-vṛkebhyaḥ prāyaccham ity ādinā vijñāta-jīva-bhāvasya svasyaivopāsyatvenopadeśāt | upakramānurodhenānandāder apy upasaṁhāra-gatasya jīva-paratayā neyatvāc ca | prāṇe'smītīndra-devataiva tattvenopāsitum upadiśyate vācaṁ dhenum upāsīta [bṛ.ā.u. 4.8.1] itivat | balādhiṣṭhātṛtvāc ca tasya tathopadeśaḥ | prāṇo vai balam [bṛ.ā.u. 4.14.4] iti hi vadanti | tasmāj jīvo'yam ity ākṣipya pariharati |
na vaktur ātmopadeśād iti ced
adhyātma-sambandha-bhūmā hy asmin ||
adhyātma-saṁbandhaḥ paramātmaikānta-dharma-sambandhas tasya bhūmā bahutvam asmin prakaraṇe hi yasmād dṛśyate'taḥ paramātmaiva sa bodhyaḥ | tathā hi, hitatamaṁ varaṁ kila mokṣāpty-upāyaḥ | tat-karmatvaṁ mām upāssva iti prāṇa-śabditasya pratīyate | eṣa eva sādhu karma kārayati ity ādinā sarva-karma-kārayitṛtvam | tad yathā rathasyāreṣu nemir arpitā nābhāvarā arpitā evam evaitā bhūta-mātrāḥ prajñā-mātrāsv arpitāḥ | prajñā-mātrāḥ prāṇe'rpitāḥ iti jaḍa-cetanātmaka-samastādhāratvaṁ ca | evaṁ sa eṣa prāṇa eva prajñātmānando'jaro'mṛtaḥ | eṣa lokādhipatir eṣa sarveśvaraḥ ity ānandātmakatvādi ca | tad etad dharma-jātaṁ paramātmany eva sambhavati nāyatreti ||29||
b44c15a32982 · 发布于 2026年7月27日 03:55:00 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Но [скажут]: сказанное не годится — из-за описания природы говорящего. Начав «меня именно знай», говорящий «я — прана» — ведь Индра: [словами] «я убил трёхглавого сына Твашты, отдал подвижников-арунмукхов шакалам» и подобными он преподал как предмет почитания себя, чья дживовость [этим] опознана; и, в угоду зачину, даже «блаженство» и прочее из завершения до́лжно вести к дживе. [Словами] «я — прана» преподаётся почитать по-истине само божество Индра — как [в текстах] «пусть почитает речь как корову-дхену»; и по предстоянию [его] силе — такое наставление: «прана поистине — сила», — так ведь говорят. «Потому это джива» — выдвинув [это], устраняет:
«Если скажут: нет — из-за наставления говорящего о себе, — в этом ведь обилие связи с внутренним».
Адхьятма-самбандха [здесь] — связь со свойствами, присущими одному Параматме; её обилие ведь видится в этом разделе — потому до́лжно разуметь именно Параматму. А именно: наиполезнейший дар — средство достижения мокши, и его предметность узнаётся у названного «праной»: «меня почитай». «Он один побуждает к доброму делу» и подобное — побудительство всех дел. «Как обод колесницы вложен в спицы, а спицы — в ступицу, так элементы существ вложены в доли сознания, а доли сознания — в прану» — всеопорность [для] косного и сознающего. И «этот самый прана — праджнятма, блаженство, нестареющее, бессмертное; он — владыка мира, он — всевладыка» — блаженственность и прочее. Этот сонм свойств возможен лишь в Параматме — не в ином.