भाक्तं वानात्म-वित्त्वात् तथा हि दर्शयति
bhāktaṁ vānātma-vittvāt tathā hi darśayati
«[Сома —] пища богов» — переносно: за незнание Атмана [душа — их услада-слуга]; так и показывает [шрути].
ननु, एष सोमो राजा देवानाम् अन्नं तं देवा भक्षयन्ति [छा.उ. 5.10.4] इति सोम-राज-शब्दितस्य देव-भक्ष्यत्व-श्रवणात् न स जीवः शक्यो वक्तुम् । तस्य भक्षयितुम् अशक्यत्वाद् इति चेत्, तत्राह—
भाक्तं वानात्मवित्त्वात्, तथा हि दर्शयति ॥
वेति शङ्का-हानौ । सोम-राज-शब्दितस्य जीवस्य देवान्नत्वं भाक्तम् । अन्नवत् तद्-भोग-हेतुत्वाद् उपचरितम् इत्य् अर्थः । तद्-धेतुत्वं तत्-सेवकत्वात् । तच् चानात्मवित्त्वात् । श्रुतिर् अप्य् अनात्मज्ञस्य देव-सेवकतां दर्शयति । अथ योऽन्यां देवताम् उपास्ते अन्योऽसाव् अन्योऽहम् अस्मीति न स वेद, यथा पशुर् एव स देवानाम् [बृ.आ.उ. 1.4.10] इति बृहद्-आरण्यके । अयं भावः—अन्नवद्-भक्षण-सम्भवात् तद्वद् भोग-साधनत्वाच् च जीवस्य देवान्नत्वं तत्रोपचर्यते । विशोऽन्नं राज्ञां पशवोऽन्नं विशाम् इत्य् औपचारिक-प्रयोग-दर्शनाच् च । मुख्यत्वे तु ज्योतिष्टोमादि-विधि-वैयर्थ्यापत्तिः । देवाश् चेच् चन्द्रलोक-गतं भक्षयेयुः किम्-अर्थं जनस् तत्र गच्छेत्, किम्-अर्थं वा तत्-प्रापकं ज्योतिष्टोमादि-प्रयासं कुर्याद् इति । तस्माद् अद्भिः परिष्वक्तो यातीति सिद्धम् ॥7॥
--ओ)0(ओ--
nanu, eṣa somo rājā devānām annaṁ taṁ devā bhakṣayanti [chā.u. 5.10.4] iti soma-rāja-śabditasya deva-bhakṣyatva-śravaṇāt na sa jīvaḥ śakyo vaktum | tasya bhakṣayitum aśakyatvād iti cet, tatrāha—
bhāktaṁ vānātmavittvāt, tathā hi darśayati ||
veti śaṅkā-hānau | soma-rāja-śabditasya jīvasya devānnatvaṁ bhāktam | annavat tad-bhoga-hetutvād upacaritam ity arthaḥ | tad-dhetutvaṁ tat-sevakatvāt | tac cānātmavittvāt | śrutir apy anātmajñasya deva-sevakatāṁ darśayati | atha yo'nyāṁ devatām upāste anyo'sāv anyo'ham asmīti na sa veda, yathā paśur eva sa devānām [bṛ.ā.u. 1.4.10] iti bṛhad-āraṇyake | ayaṁ bhāvaḥ—annavad-bhakṣaṇa-sambhavāt tadvad bhoga-sādhanatvāc ca jīvasya devānnatvaṁ tatropacaryate | viśo'nnaṁ rājñāṁ paśavo'nnaṁ viśām ity aupacārika-prayoga-darśanāc ca | mukhyatve tu jyotiṣṭomādi-vidhi-vaiyarthyāpattiḥ | devāś cec candraloka-gataṁ bhakṣayeyuḥ kim-arthaṁ janas tatra gacchet, kim-arthaṁ vā tat-prāpakaṁ jyotiṣṭomādi-prayāsaṁ kuryād iti | tasmād adbhiḥ pariṣvakto yātīti siddham ||7||
--o)0(o--
4d229355abf2 · 发布于 2026年7月27日 05:00:51 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Но [возразят]: «сей царь Сома — ПИЩА богов, его вкушают боги» — съедаемого дживой не назовёшь. На это говорит:
«Переносно же: по незнанию Атмана; так ведь и показывает».
«Пищность» дживы-Сомы переносна: как пища, он — повод услады богов, а поводом — своим СЛУЖЕНИЕМ им; то же — от незнания Атмана. Так показывает шрути: «Кто чтит иное божество, [мня] „оно — одно, я — другое“, — тот не знает: он что СКОТ у богов» [Брихадараньяка 1.4.10]. (Обороты «народ — пища царей, скот — пища народа» — переносны.) При прямом же [поедании] джьотиштома стала бы пуста: если бы богов кормили взошедшими — зачем бы люди туда шли и зачем труд, туда ведущий? Потому — идёт обвитый водами: доказано.