Bhakti-rasāmṛta-śeṣa
Prakāśa 1: What Poetry Is1.14Jīva Gosvāmī
14 / 253
Linux
Turn pages
Bhakti-rasāmṛta-śeṣa · 1.14
॥
Devanāgarī

उत्कर्षदा गुणाः प्रोक्ता गुणालङ्काररीतयः ॥14॥गुणाः शौर्यादिवत्, अलङ्काराः कटककुण्डलादिवत् । रीतयोऽवयव संस्थानवत् देहद्वारेण शबदार्थद्वारेण तम् एव काव्यात्मभूतं रसम् उत्कर्षवन्तः काव्योत्कर्षका इत्य् उच्यन्ते । यद्यपि गुणानां रसधर्मत्वं, तथापि गुणशब्दोऽत्र गुणाभिव्यञ्जकशब्दार्थयोर् उपचर्यते । अतो गुणाभिव्यञ्जका रसस्योत्कर्षका भवन्तीति । एषाम् अपि विशेषोदाहरणानि वक्ष्यामः ।इति श्रीहरिभक्तिसिन्धुपर्यन्तलब्धजन्मान्तरे साहित्यदर्पणचरेहरिमणिदर्पणतया परिरब्धरूपकवरेवस्तुतस् तु काव्यमीमांसाकरेरसामृतशेषनामधरेप्रथमः प्रकाशः

Transliteration (IAST)

utkarṣadā guṇāḥ proktā guṇālaṅkāra-rītayaḥ ||14||guṇāḥ śauryādivat, alaṅkārāḥ kaṭaka-kuṇḍalādivat | rītayo’vayava saṁsthānavat deha-dvāreṇa śabadārtha-dvāreṇa tam eva kāvyātma-bhūtaṁ rasam utkarṣavantaḥ kāvyotkarṣakā ity ucyante | yadyapi guṇānāṁ rasa-dharmatvaṁ, tathāpi guṇa-śabdo’tra guṇābhivyañjaka-śabdārthayor upacaryate | ato guṇābhivyañjakā rasasyotkarṣakā bhavantīti | eṣām api viśeṣodāharaṇāni vakṣyāmaḥ |iti śrī-hari-bhakti-sindhu-paryanta-labdha-janmāntare sāhitya-darpaṇa-carehari-maṇi-darpaṇatayā parirabdha-rūpaka-varevastutas tu kāvya-mīmāṁsākarerasāmṛta-śeṣa-nāma-dhareprathamaḥ prakāśaḥ

metre not identified

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
उत्कर्षदाutkarṣadāдающими превосходство
गुणाःguṇāḥдостоинства,
प्रोक्ताproktāназваны
गुणालङ्कार-रीतयःguṇālaṅkāra-rītayaḥдостоинства, украшения и стили
Translation

Дающими превосходство названы достоинства, украшения и стили. Достоинства подобны мужеству и подобному, украшения — браслетам и серьгам, стили — стройности членов. Через тело, то есть через слово и смысл, они возвышают тот самый вкус, что составляет душу поэзии, и потому зовутся возвышающими поэзию. Хотя достоинства — свойства вкуса, слово «достоинство» здесь переносно прилагается к словам и смыслам, которые их проявляют. Поэтому то, что проявляет достоинства, возвышает вкус. Особые примеры и для них будут даны дальше.

Так заканчивается первая глава книги, что зовётся «Остатком нектара вкуса»: она будто заново родилась, дойдя до океана преданности Хари, ходит в облике «Зеркала поэтики», обнимая собой лучшее у Рупы и став зеркалом для драгоценности-Хари, а по сути она — сокровищница науки о поэзии.

Version

b90af6124adb · published Sep 24, 2026, 12:40:03 PM UTC

Available inRU

Page between verses with