मनूनां कारणं चैव पक्षिणां कारणं परम् । मुनीनां कारणं श्रेष्ठ(330)योगिनां कारणं परम्
सिद्धानां कारणं चैव यक्षाणां कारणं परम् । कारणं किन्नराणां च(340) गन्धर्वाणां च कारणम्
नदानां कारणं चैव नदीनां कारणं परम् । कारणं च समुद्राणां वृक्षाणां कारणं तथा
कारणं वीरुधां चैव लोकानां कारणं तथा । पाताल कारणं चैव देवानां कारणं तथा
सर्पाणां कारणं चैव(350)श्रेयसां कारणं तथा । पूशनां कारणं चैव सर्वेषां कारणं तथा
देहात्मा चेन्द्रियात्मा च आत्मा बुद्धिस्तथैव च । मनसश्च तथैवात्मा चात्माहङ्कारचेतसः
जाग्रतः स्वपतश्चात्मा (360)महदात्मा परस्तथा । प्रधानस्य परात्मा च आकाशात्मा ह्यपां तथा
पृथिव्याः परमात्मा च रसस्यात्मा तथैव च । गन्धस्य परमात्मा च रूपस्यात्मा परस्तथा
manūnāṃ kāraṇaṃ caiva pakṣiṇāṃ kāraṇaṃ param / munīnāṃ kāraṇaṃ śreṣṭha(330)yogināṃ kāraṇaṃ param
siddhānāṃ kāraṇaṃ caiva yakṣāṇāṃ kāraṇaṃ param / kāraṇaṃ kinnarāṇāṃ ca(340) gandharvāṇāṃ ca kāraṇam
nadānāṃ kāraṇaṃ caiva nadīnāṃ kāraṇaṃ param / kāraṇaṃ ca samudrāṇāṃ vṛkṣāṇāṃ kāraṇaṃ tathā
kāraṇaṃ vīrudhāṃ caiva lokānāṃ kāraṇaṃ tathā / pātāla kāraṇaṃ caiva devānāṃ kāraṇaṃ tathā
sarpāṇāṃ kāraṇaṃ caiva(350)śreyasāṃ kāraṇaṃ tathā / pūśanāṃ kāraṇaṃ caiva sarveṣāṃ kāraṇaṃ tathā
dehātmā cendriyātmā ca ātmā buddhistathaiva ca / manasaśca tathaivātmā cātmāhaṅkāracetasaḥ
jāgrataḥ svapataścātmā (360)mahadātmā parastathā / pradhānasya parātmā ca ākāśātmā hyapāṃ tathā
pṛthivyāḥ paramātmā ca rasasyātmā tathaiva ca / gandhasya paramātmā ca rūpasyātmā parastathā
«Причина Ману и высшая причина птиц; наилучшая причина мудрецов и высшая причина йогинов; причина совершенных и высшая причина якшей; причина киннаров и причина гандхарвов; причина потоков и высшая причина рек; причина океанов и причина деревьев; причина трав и причина миров; причина подземного мира и причина богов; причина змиев и причина благ; причина питающих и причина всего. Дух тела и дух чувств; дух разума и дух ума; дух самости и сознания; дух бодрствующего и спящего; дух великого, высший дух первоосновы; дух пространства и дух вод; высший дух земли и дух вкуса; высший дух запаха и высший дух образа».
72fda32dbb4b · published Sep 2, 2026, 4:34:47 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Перечень причин кончается словом «всего» — и тут же начинается новый, на слове «дух». Одно и то же перебирается дважды: сперва как источник, потом как средоточие.
Среди причин названы «блага» и «питающие». Даже то, что человек считает своим добром, имеет начало не в нём.
Дух назван и у бодрствующего, и у спящего. Тот, кто ушёл в сон, не остаётся без Него.