अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश् च वीर्यवान् ॥
तथा गगनमूर्धा च वेगवांश् चात्र पञ्चमः ॥
पञ्चैते जज्ञिरे राजन् वीर्यवन्तो महासुराः ॥
केकयेषु महात्मानः पार्थिवर्षभसत्तमाः ॥
केतुमान् इति विख्यातो यस् ततो ऽन्यः प्रतापवान् ॥
अमितौजा इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन्न् नृपः ॥
स्वर्भानुर् इति विख्यातः श्रीमान् यस् तु महासुरः ॥
उग्रसेन इति ख्यात उग्रकर्मा नराधिपः ॥
यस् त्व् अश्व इति विख्यातः श्रीमान् आसीन् महासुरः ॥
अशोको नाम राजासीन् महावीर्यपराक्रमः ॥
तस्माद् अवरजो यस् तु राजन्न् अश्वपतिः स्मृतः ॥
दैतेयः सो ऽभवद् राजा हार्दिक्यो मनुजर्षभः ॥
वृषपर्वेति विख्यातः श्रीमान् यस् तु महासुरः ॥
दीर्घप्रज्ञ इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन् नृपः ॥
अजकस् त्व् अनुजो राजन् य आसीद् वृषपर्वणः ॥
स मल्ल इति विख्यातः पृथिव्याम् अभवन् नृपः ॥
अश्वग्रीव इति ख्यातः सत्त्ववान् यो महासुरः ॥
रोचमान इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन् नृपः ॥
सूक्ष्मस् तु मतिमान् राजन् कीर्तिमान् यः प्रकीर्तितः ॥
बृहन्त इति विख्यातः क्षिताव् आसीत् स पार्थिवः ॥
तुहुण्ड इति विख्यातो य आसीद् असुरोत्तमः ॥
सेनाबिन्दुर् इति ख्यातः स बभूव नराधिपः ॥
इसृपा नाम यस् तेषाम् असुराणां बलाधिकः ॥
पापजिन् नाम राजासीद् भुवि विख्यातविक्रमः ॥
एकचक्र इति ख्यात आसीद् यस् तु महासुरः ॥
प्रतिविन्ध्य इति ख्यातो बभूव प्रथितः क्षितौ ॥
विरूपाक्षस् तु दैतेयश् चित्रयोधी महासुरः ॥
चित्रवर्मेति विख्यातः क्षिताव् आसीत् स पार्थिवः ॥
हरस् त्व् अरिहरो वीर आसीद् यो दानवोत्तमः ॥
सुवास्तुर् इति विख्यातः स जज्ञे मनुजर्षभः ॥
अहरस् तु महातेजाः शत्रुपक्षक्षयंकरः ॥
बाह्लीको नाम राजा स बभूव प्रथितः क्षितौ ॥
निचन्द्रश् चन्द्रवक्त्रश् च य आसीद् असुरोत्तमः ॥
मुञ्जकेश इति ख्यातः श्रीमान् आसीत् स पार्थिवः ॥
निकुम्भस् त्व् अजितः संख्ये महामतिर् अजायत ॥
भूमौ भूमिपतिः श्रेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः ॥
ayaḥśirā aśvaśirā ayaḥśaṅkuś ca vīryavān ||
tathā gaganamūrdhā ca vegavāṃś cātra pañcamaḥ ||
pañcaite jajñire rājan vīryavanto mahāsurāḥ ||
kekayeṣu mahātmānaḥ pārthivarṣabhasattamāḥ ||
ketumān iti vikhyāto yas tato 'nyaḥ pratāpavān ||
amitaujā iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavann nṛpaḥ ||
svarbhānur iti vikhyātaḥ śrīmān yas tu mahāsuraḥ ||
ugrasena iti khyāta ugrakarmā narādhipaḥ ||
yas tv aśva iti vikhyātaḥ śrīmān āsīn mahāsuraḥ ||
aśoko nāma rājāsīn mahāvīryaparākramaḥ ||
tasmād avarajo yas tu rājann aśvapatiḥ smṛtaḥ ||
daiteyaḥ so 'bhavad rājā hārdikyo manujarṣabhaḥ ||
vṛṣaparveti vikhyātaḥ śrīmān yas tu mahāsuraḥ ||
dīrghaprajña iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavan nṛpaḥ ||
ajakas tv anujo rājan ya āsīd vṛṣaparvaṇaḥ ||
sa malla iti vikhyātaḥ pṛthivyām abhavan nṛpaḥ ||
aśvagrīva iti khyātaḥ sattvavān yo mahāsuraḥ ||
rocamāna iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavan nṛpaḥ ||
sūkṣmas tu matimān rājan kīrtimān yaḥ prakīrtitaḥ ||
bṛhanta iti vikhyātaḥ kṣitāv āsīt sa pārthivaḥ ||
tuhuṇḍa iti vikhyāto ya āsīd asurottamaḥ ||
senābindur iti khyātaḥ sa babhūva narādhipaḥ ||
isṛpā nāma yas teṣām asurāṇāṃ balādhikaḥ ||
pāpajin nāma rājāsīd bhuvi vikhyātavikramaḥ ||
ekacakra iti khyāta āsīd yas tu mahāsuraḥ ||
prativindhya iti khyāto babhūva prathitaḥ kṣitau ||
virūpākṣas tu daiteyaś citrayodhī mahāsuraḥ ||
citravarmeti vikhyātaḥ kṣitāv āsīt sa pārthivaḥ ||
haras tv ariharo vīra āsīd yo dānavottamaḥ ||
suvāstur iti vikhyātaḥ sa jajñe manujarṣabhaḥ ||
aharas tu mahātejāḥ śatrupakṣakṣayaṃkaraḥ ||
bāhlīko nāma rājā sa babhūva prathitaḥ kṣitau ||
nicandraś candravaktraś ca ya āsīd asurottamaḥ ||
muñjakeśa iti khyātaḥ śrīmān āsīt sa pārthivaḥ ||
nikumbhas tv ajitaḥ saṃkhye mahāmatir ajāyata ||
bhūmau bhūmipatiḥ śreṣṭho devādhipa iti smṛtaḥ ||
«Великий асура, прославленный [как] Сварбхану, — он, прославленный [как] Уграсена, [стал] владыкою людей, [мужем] грозных деяний. [Тот], кто прославлен [как] великий асура Ашва, — он был царём по имени Ашока, великой доблести и мощи. А младший его, дайтья, что поминается, о царь, [как] Ашвапати, — он стал царём Хардикьей, быком среди мужей. [Тот] славный великий асура, что прославлен [как] Вришапарван, — он, прославленный [как] Диргхапраджня, стал на земле царём. Аджака же, младший, что был [братом] Вришапарвана, о царь, — он, прославленный [как] Малла, стал на земле царём. [Тот], кто прославлен [как] великий асура Ашвагрива, могучий, — он, прославленный [как] Рочамана, стал на земле царём. Разумный же Сукшма, о царь, что прославлен [как] славный, — он, прославленный [как] Бриханта, был на земле царём. [Тот], кто прославлен [как] лучший из асуров, по имени Тухунда, — он, прославленный [как] Сенабинду, стал владыкою людей. [Тот] из асуров, что [был] сильнее [прочих], по имени Исрипа, — он был царём по имени Пападжит, прославленным доблестью на земле. [Тот], кто прославлен [как] великий асура Экачакра, — он стал прославленным на земле Пративиндхьей. Вирупакша же, дайтья, искусный в разнообразном бою, великий асура, — он, прославленный [как] Читраварман, был на земле царём. [Тот] герой, что был лучшим из данавов, Хара, губитель врагов, — он, прославленный [как] Сувасту, родился быком среди мужей. Ахара же, многосиятельный, истребитель вражеского стана, — он стал прославленным на земле царём по имени Бахлика. Ничандра, луноликий, что был лучшим из асуров, — он, прославленный [как] Мунджакеша, был царём. Никумбха же, непобедимый в бою, многомудрый, родился на земле лучшим царём, [и] поминается [как] Девадхипа. [Тот] из дайтьев, [по имени] Шарабха, великий асура, — он стал здесь среди людей царём-мудрецом по имени Паурава. А второй [демон], что был [из] асуров, Шалабха, — он стал владыкою людей по имени Прахлада [из рода] Бахлики. Чандра же, лучший из сынов Дити, в мире подобный владыке звёзд, — он стал царём-мудрецом по имени Ришика, лучшим из царей.»
e9eb070ad1ac · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC
Page between verses with
Здесь перечень воплотившихся демонов [продолжается] — десятки асуров, [ставших] царями земли. Знаменательно [обилие]: [почти] [все] [владыки] [земли] [(кроме] Пандавов [и] [их] [союзников)] [оказываются] [воплощениями] асуров. Здесь — [объяснение] [состояния] мира [пред] [нисхождением] Кришны: земля [была] [«обременена»] [именно] [тем], [что] [её] [престолы] [заняли] [демоны] [в] [людских] [телах] — [отсюда] [и] [беззаконие], [и] [нужда] [в] [очищении]. Знаменательно [и] [то], что [среди] [воплощённых] демонов [есть] [и] Уграсена (отец Кансы), [и] Бахлика, [и] Паурава — [то] [есть] [предание] [не] [делит] мир [просто] [на] [«хороших] [людей» [и] [«злых] [демонов»]: [многие] [из] [этих] [царей] [в] [эпосе] [ведут] [себя] [по-разному]. [Демоническое] происхождение [объясняет] [их] [склонность] [к] адхарме, но [не] [отменяет] [их] [выбора]. Так писание [соединяет] [два] [плана]: [небесный] [замысел] [(кто] [чей] [«амша»)] [и] [земную] [драму] [свободных] [деяний]; [и] [читатель] [учится] [видеть] [за] [историей] [—] [космическую] [борьбу], [не] [отрицая] [при] [этом] [людской] [ответственности].