कालकायास् तु ये पुत्रास् तेषाम् अष्टौ नराधिपाः ॥
जज्ञिरे राजशार्दूल शार्दूलसमविक्रमाः ॥
मगधेषु जयत्सेनः श्रीमान् आसीत् स पार्थिवः ॥
अष्टानां प्रवरस् तेषां कालेयानां महासुरः ॥
द्वितीयस् तु ततस् तेषां श्रीमान् हरिहयोपमः ॥
अपराजित इत्य् एव स बभूव नराधिपः ॥
तृतीयस् तु महाराज महाबाहुर् महासुरः ॥
निषादाधिपतिर् जज्ञे भुवि भीमपराक्रमः ॥
तेषाम् अन्यतमो यस् तु चतुर्थः परिकीर्तितः ॥
श्रेणिमान् इति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥
पञ्चमस् तु बभूवैषां प्रवरो यो महासुरः ॥
महौजा इति विख्यातो बभूवेह परंतपः ॥
षष्ठस् तु मतिमान् यो वै तेषाम् आसीन् महासुरः ॥
अभीरुर् इति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥
समुद्रसेनश् च नृपस् तेषाम् एवाभवद् गणात् ॥
विश्रुतः सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित् ॥
बृहन् नामाष्टमस् तेषां कालेयानां परंतपः ॥
बभूव राजन् धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः ॥
गणः क्रोधवशो नाम यस् ते राजन् प्रकीर्तितः ॥
ततः संजज्ञिरे वीराः क्षिताव् इह नराधिपाः ॥
नन्दिकः कर्णवेष्टश् च सिद्धार्थः कीटकस् तथा ॥
सुवीरश् च सुबाहुश् च महावीरो ऽथ बाह्लिकः ॥
क्रोधो विचित्यः सुरसः श्रीमान् नीलश् च भूमिपः ॥
वीरधामा च कौरव्य भूमिपालश् च नामतः ॥
दन्तवक्त्रश् च नामासीद् दुर्जयश् चैव नामतः ॥
रुक्मी च नृपशार्दूलो राजा च जनमेजयः ॥
आषाढो वायुवेगश् च भूरितेजास् तथैव च ॥
एकलव्यः सुमित्रश् च वाटधानो ऽथ गोमुखः ॥
कारूषकाश् च राजानः क्षेमधूर्तिस् तथैव च ॥
श्रुतायुर् उद्धवश् चैव बृहत्सेनस् तथैव च ॥
क्षेमोग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः ॥
मतिमांश् च मनुष्येन्द्र ईश्वरश् चेति विश्रुतः ॥
गणात् क्रोधवशाद् एवं राजपूगो ऽभवत् क्षितौ ॥
जातः पुरा महाराज महाकीर्तिर् महाबलः ॥
kālakāyās tu ye putrās teṣām aṣṭau narādhipāḥ ||
jajñire rājaśārdūla śārdūlasamavikramāḥ ||
magadheṣu jayatsenaḥ śrīmān āsīt sa pārthivaḥ ||
aṣṭānāṃ pravaras teṣāṃ kāleyānāṃ mahāsuraḥ ||
dvitīyas tu tatas teṣāṃ śrīmān harihayopamaḥ ||
aparājita ity eva sa babhūva narādhipaḥ ||
tṛtīyas tu mahārāja mahābāhur mahāsuraḥ ||
niṣādādhipatir jajñe bhuvi bhīmaparākramaḥ ||
teṣām anyatamo yas tu caturthaḥ parikīrtitaḥ ||
śreṇimān iti vikhyātaḥ kṣitau rājarṣisattamaḥ ||
pañcamas tu babhūvaiṣāṃ pravaro yo mahāsuraḥ ||
mahaujā iti vikhyāto babhūveha paraṃtapaḥ ||
ṣaṣṭhas tu matimān yo vai teṣām āsīn mahāsuraḥ ||
abhīrur iti vikhyātaḥ kṣitau rājarṣisattamaḥ ||
samudrasenaś ca nṛpas teṣām evābhavad gaṇāt ||
viśrutaḥ sāgarāntāyāṃ kṣitau dharmārthatattvavit ||
bṛhan nāmāṣṭamas teṣāṃ kāleyānāṃ paraṃtapaḥ ||
babhūva rājan dharmātmā sarvabhūtahite rataḥ ||
gaṇaḥ krodhavaśo nāma yas te rājan prakīrtitaḥ ||
tataḥ saṃjajñire vīrāḥ kṣitāv iha narādhipāḥ ||
nandikaḥ karṇaveṣṭaś ca siddhārthaḥ kīṭakas tathā ||
suvīraś ca subāhuś ca mahāvīro 'tha bāhlikaḥ ||
krodho vicityaḥ surasaḥ śrīmān nīlaś ca bhūmipaḥ ||
vīradhāmā ca kauravya bhūmipālaś ca nāmataḥ ||
dantavaktraś ca nāmāsīd durjayaś caiva nāmataḥ ||
rukmī ca nṛpaśārdūlo rājā ca janamejayaḥ ||
āṣāḍho vāyuvegaś ca bhūritejās tathaiva ca ||
ekalavyaḥ sumitraś ca vāṭadhāno 'tha gomukhaḥ ||
kārūṣakāś ca rājānaḥ kṣemadhūrtis tathaiva ca ||
śrutāyur uddhavaś caiva bṛhatsenas tathaiva ca ||
kṣemogratīrthaḥ kuharaḥ kaliṅgeṣu narādhipaḥ ||
matimāṃś ca manuṣyendra īśvaraś ceti viśrutaḥ ||
gaṇāt krodhavaśād evaṃ rājapūgo 'bhavat kṣitau ||
jātaḥ purā mahārāja mahākīrtir mahābalaḥ ||
«Восемь сынов Калаки (Калеи), мощью подобные тиграм, родились царями, о тигр среди царей. Лучший из восьми тех Калеев, великий асура, [стал] среди магадхов славным царём Джаятсеной. Второй же из них, славный, подобный Индре, — он, прославленный [как] Апараджита, стал владыкою людей. Третий, о великий царь, мощнорукий великий асура, — он родился на земле владыкою нишадов, грозный мощью. [Тот] из них, что поминается четвёртым, — он, прославленный [как] Шренимана, [стал] на земле лучшим царём-мудрецом. Пятым же из них был лучший великий асура; он, прославленный [как] Махауджас, стал здесь [царём], опаляющим [врагов]. Шестой же, что был из них разумным великим асурою, — он, прославленный [как] Абхиру, [стал] на земле лучшим царём-мудрецом. И царь Самудрасена [тоже] был из того их сонма, прославленный на земле [до] океана, знаток сути дхармы и пользы. Восьмой же из тех Калеев, по имени Брихан, опаляющий [врагов], стал, о царь, праведным, преданным благу всех существ. [Из] сонма по имени Кродхаваша, что был перечислен мною, о царь, затем родились на земле герои-цари: Нандика, и Карнавешта, Сиддхартха, а также Китака, Сувира, и Субаху, Махавира, затем Бахлика, Кродха, Вичитья, Сураса, славный царь Нила, и Вирадхаман, о Кауравья, и Бхумипала по имени, и [тот], кто был по имени Дантавактра, и [тот], кто по имени Дурджая, Рукмин, тигр среди царей, и царь Джанамеджая, Ашадха, и Ваювега, а также Бхуритеджас, Экалавья и Сумитра, Ватадхана и Гомукха, и цари карушаки, и Кшемадхурти, а также Шрутаю, и Уддхава, а также Брихатсена, Кшема, Уграгиртха, Кухара — владыка среди калингов, и Матиман, о владыка мужей, и [тот], кто прославлен [как] Ишвара. Так из сонма Кродхаваша произошло на земле многославное, могучее множество царей, [рождённых] некогда, о великий царь.»
2832506e1b58 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC
Page between verses with
Здесь [перечислены] цари, [воплотившие] сынов Калеи [и] сонм Кродхаваша. Знаменательно [имя] «Кродхаваша» (Во-власти-гнева): [целый] сонм царей [—] [воплощения] [духов] гнева; так предание [указывает], [сколь] [многие] [властители] [одержимы] [гневом] [как] [господствующею] [страстью]. Здесь — [тонкость]: [среди] [этих] [«гневных»] [воплощений] [есть] [и] [праведные] (Брихан, «преданный благу всех существ», Самудрасена, «знаток дхармы»): [происхождение] [не] [есть] [приговор] — [душа] [демонического] [сонма] [может] [избрать] [путь] дхармы. [Так] [и] человек, [рождённый] [со] [склонностью] [к] [гневу], [волен] [преобразить] [её] [в] [праведную] [ревность] [о] [благе]. Заметим [и] [знакомые] [имена]: [здесь] [—] Экалавья, Дантавактра, Рукмин, [царь] Джанамеджая [(тёзка] [слушателя)] — [герои], [чьи] [судьбы] [развернутся] [в] [эпосе]. Так писание, [перечисляя] [«гневный] [сонм»], [укореняет] [множество] [второстепенных] [царей] [в] [едином] [замысле] [—] [и] [готовит] [переход] [к] [воплощениям] [благим]: [мудрецам] [и] богам.