Mahabharata
Дьюта-парва: довольство против алчности — доктрина Дурьодханы · Verse 2.50.1–3
2559 / 3756
Mahabharata · 2.50.1–3
Devanāgarī

धृतराष्ट्र उवाच
त्वं वै ज्येष्ठो ज्यैष्ठिनेयः पुत्र मा पाण्डवान् द्विषः ॥
द्वेष्टा ह्य् असुखम् आदत्ते यथैव निधनं तथा ॥
अव्युत्पन्नं समानार्थं तुल्यमित्रं युधिष्ठिरम् ॥
अद्विषन्तं कथं द्विष्यात् त्वादृशो भरतर्षभ ॥
तुल्याभिजनवीर्यश् च कथं भ्रातुः श्रियं नृप ॥
पुत्र कामयसे मोहान् मैवं भूः शाम्य साध्व् इह ॥

Transliteration (IAST)

dhṛtarāṣṭra uvāca
tvaṃ vai jyeṣṭho jyaiṣṭhineyaḥ putra mā pāṇḍavān dviṣaḥ ||
dveṣṭā hy asukham ādatte yathaiva nidhanaṃ tathā ||
avyutpannaṃ samānārthaṃ tulyamitraṃ yudhiṣṭhiram ||
adviṣantaṃ kathaṃ dviṣyāt tvādṛśo bharatarṣabha ||
tulyābhijanavīryaś ca kathaṃ bhrātuḥ śriyaṃ nṛpa ||
putra kāmayase mohān maivaṃ bhūḥ śāmya sādhv iha ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
त्वं वै ज्येष्ठो ज्यैष्ठिनेयःtvaṃ vai jyeṣṭho jyaiṣṭhineyaḥ«ты ведь старший, сын старшей [жены],
पुत्र मा पाण्डवान् द्विषःputra mā pāṇḍavān dviṣaḥсынок; не враждуй с Пандавами;
द्वेष्टा ह्य् असुखम् आदत्तेdveṣṭā hy asukham ādatteибо ненавистник несчастье принимает,
यथैव निधनं तथाyathaiva nidhanaṃ tathāточно как [саму] смерть;
अव्युत्पन्नं समान-अर्थंavyutpannaṃ samāna-arthaṃбесхитростного, [тебе] единого по целям,
तुल्य-मित्रं युधिष्ठिरम्tulya-mitraṃ yudhiṣṭhiramравно-дружного Юдхиштхиру,
अद्विषन्तं कथं द्विष्यात्adviṣantaṃ kathaṃ dviṣyātне враждующего, — как возненавидит
त्वादृशो भरतर्षभtvādṛśo bharatarṣabhaподобный тебе, о бык Бхаратов?
तुल्य-अभिजन-वीर्यश् चtulya-abhijana-vīryaś caравный родом и доблестью,
कथं भ्रातुः श्रियं नृपkathaṃ bhrātuḥ śriyaṃ nṛpaкак братнюю фортуну, о царь,
पुत्र कामयसे मोहान्putra kāmayase mohānсынок, желаешь ты по заблуждению?
मैवं भूः शाम्य साध्व् इहmaivaṃ bhūḥ śāmya sādhv ihaне будь таков; успокойся, благо, здесь».
Translation

«Ты ведь старший, сын старшей жены, сынок; не враждуй с Пандавами; ибо ненавистник принимает на себя несчастье, точно саму смерть. Как возненавидит подобный тебе, о бык Бхаратов, Юдхиштхиру — бесхитростного, единого с тобою по целям, равно-дружного, никого не враждующего? Равный ему родом и доблестью, как же ты, по заблуждению, о царь, сынок, желаешь братней фортуны? Не будь таков; успокойся, [это] благо тебе».

Commentary

Дхритараштра изрекает глубокую истину: «ненавистник принимает несчастье, точно смерть». Знаменательно, что вред ненависти обращён прежде всего на ненавидящего: вражда отравляет не столько врага, сколько собственное сердце. Стих учит, что ненависть есть самоубийство по частям — она вселяет в душу смерть прежде всякой внешней беды. И тщетно ненавидеть Юдhиштхиру, «никого не враждующего»: вражда к незлобивому вдвойне безумна, ибо не находит и оправдания в обиде. Кто враждует с тем, кто его не враждует, тот воюет с собственным покоем; и завистливая ненависть к доброму есть петля, которую завистник набрасывает на себя.

Version

77ac3daa3589 · published Jun 16, 2026, 4:05:00 PM UTC

Page between verses with