Mahabharata
Дьюта-парва: проигрыш богатств · Verse 2.54.19–23
2605 / 3756
Mahabharata · 2.54.19–23
Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
रथास् तावन्त एवेमे हेमभाण्डाः पताकिनः ॥
हयैर् विनीतैः संपन्ना रथिभिश् चित्रयोधिभिः ॥
एकैको यत्र लभते सहस्रपरमां भृतिम् ॥
युध्यतो ऽयुध्यतो वापि वेतनं मासकालिकम् ॥
एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्य् अहं त्वया ॥
वैशंपायन उवाच
इत्य् एवम् उक्ते पार्थेन कृतवैरो दुरात्मवान् ॥
जितम् इत्य् एव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥
युधिष्ठिर उवाच
अश्वांस् तित्तिरिकल्माषान् गान्धर्वान् हेममालिनः ॥
ददौ चित्ररथस् तुष्टो यांस् तान् गाण्डीवधन्वने ॥
एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्य् अहं त्वया ॥
वैशंपायन उवाच
एतच् छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ॥
जितम् इत्य् एव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
rathās tāvanta eveme hemabhāṇḍāḥ patākinaḥ ||
hayair vinītaiḥ saṃpannā rathibhiś citrayodhibhiḥ ||
ekaiko yatra labhate sahasraparamāṃ bhṛtim ||
yudhyato 'yudhyato vāpi vetanaṃ māsakālikam ||
etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmy ahaṃ tvayā ||
vaiśaṃpāyana uvāca
ity evam ukte pārthena kṛtavairo durātmavān ||
jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||
yudhiṣṭhira uvāca
aśvāṃs tittirikalmāṣān gāndharvān hemamālinaḥ ||
dadau citrarathas tuṣṭo yāṃs tān gāṇḍīvadhanvane ||
etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmy ahaṃ tvayā ||
vaiśaṃpāyana uvāca
etac chrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ ||
jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
रथास् तावन्त एव इमेrathās tāvanta eva ime«столько же колесниц
हेम-भाण्डाः पताकिनःhema-bhāṇḍāḥ patākinaḥс золотою отделкою, знамённых,
हयैर् विनीतैः संपन्नाhayair vinītaiḥ saṃpannāвыезженными конями снабжённых,
रथिभिश् चित्र-योधिभिःrathibhiś citra-yodhibhiḥи пёстро сражающимися колесничими,
एकैको यत्र लभतेekaiko yatra labhateгде каждый получает
सहस्र-परमां भृतिम्sahasra-paramāṃ bhṛtimплату до тысячи,
युध्यतो ऽयुध्यतो वापिyudhyato 'yudhyato vāpiсражается он или нет,
वेतनं मास-कालिकम्vetanaṃ māsa-kālikamжалованье помесячное»;
इत्य् एवम् उक्ते पार्थेनity evam ukte pārthenaтак сказанному Партхою,
कृत-वैरो दुरात्मवान्kṛta-vairo durātmavānвражду затаивший, недоброумный,
जितम् इत्य् एव शकुनिर्jitam ity eva śakunirлишь «выиграно!» Шакуни
युधिष्ठिरम् अभाषतyudhiṣṭhiram abhāṣataЮдхиштхире сказал;
अश्वांस् तित्तिरि-कल्माषान्aśvāṃs tittiri-kalmāṣān«[и] коней титтири-калмаша,
गान्धर्वान् हेम-मालिनःgāndharvān hema-mālinaḥгандхарвских, златовенчанных,
ददौ चित्ररथस् तुष्टोdadau citrarathas tuṣṭoчто довольный Читраратха дал
यांस् तान् गाण्डीव-धन्वनेyāṃs tān gāṇḍīva-dhanvaneтому, Гандива-луконосцу [Арджуне]»;
एतच् छ्रुत्वा ... जितम् इत्य् एव शकुनिर्etac chrutvā ... jitam ity eva śakunirуслышав то ... лишь «выиграно!» Шакуни
Translation

[Юдхиштхира:] «Столько же колесниц — с золотою отделкою, знамённых, снабжённых выезженными конями и искусно сражающимися колесничими, где каждый получает плату до тысячи, помесячное жалованье, сражается он или нет». Так сказавшему Партхе недоброумный [Шакуни], затаивший вражду, сказал лишь: «Выиграно!» [Юдхиштхира:] «[И] коней титтири-калмаша, гандхарвских, златовенчанных, что довольный Читраратха дал Арджуне, Гандива-луконосцу». Услышав то, Шакуни, прибегший к обману, сказал лишь: «Выиграно!»

Commentary

Сказитель называет Шакуни «затаившим вражду, недоброумным»: за личиною игры — давняя ненависть. Знаменательно, что мнимая забава есть орудие вражды: то, что зовётся «дружеской игрой», в сердце игрока — сведение счётов. Стих учит, что не всякая улыбка дружелюбна и не всякая игра невинна: под видом досуга может вершиться месть. И проигрыш гандхарвских коней, дара небожителя Арджуне, являет, что отнимается даже дарованное свыше — обман не щадит и священных даров. Так открывается истинное лицо «друга»: вражда, надевшая маску игры, обирает и то, что было подано небом.

Version

74eaf8eb39db · published Jun 16, 2026, 4:25:00 PM UTC

Page between verses with