Mahabharata
Араньяправеша-парва: исход Пандавов в лес · Verse 3.1.21–30
2784 / 3756
Mahabharata · 3.1.21–30
Devanāgarī

श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान् नरर्षभाः ॥
शुभाशुभाधिवासेन संसर्गं कुरुते यथा ॥
वस्त्रम् आपस् तिलान् भूमिं गन्धो वासयते यथा ॥
पुष्पाणाम् अधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः ॥
मोहजालस्य योनिर् हि मूढैर् एव समागमः ॥
अहन्य् अहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः ॥
तस्मात् प्राज्ञैश् च वृद्धैश् च सुस्वभावैस् तपस्विभिः ॥
सद्भिश् च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः ॥
येषां त्रीण्य् अवदातानि योनिर् विद्या च कर्म च ॥
तान् सेवेत् तैः समास्या हि शास्त्रेभ्यो ऽपि गरीयसी ॥
निरारम्भा ह्य् अपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु ॥
पुण्यम् एवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात् ॥
असतां दर्शनात् स्पर्शात् संजल्पनसहासनात् ॥
धर्माचाराः प्रहीयन्ते न च सिध्यन्ति मानवाः ॥
बुद्धिश् च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात् ॥
मध्यमैर् मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः ॥
ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसंभवाः ॥
लोकाचारात्मसंभूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः ॥
ते युष्मासु समस्ताश् च व्यस्ताश् चैवेह सद्गुणाः ॥
इच्छामो गुणवन् मध्ये वस्तुं श्रेयो ऽभिकाङ्क्षिणः ॥

Transliteration (IAST)

śrūyatāṃ cābhidhāsyāmo guṇadoṣān nararṣabhāḥ ||
śubhāśubhādhivāsena saṃsargaṃ kurute yathā ||
vastram āpas tilān bhūmiṃ gandho vāsayate yathā ||
puṣpāṇām adhivāsena tathā saṃsargajā guṇāḥ ||
mohajālasya yonir hi mūḍhair eva samāgamaḥ ||
ahany ahani dharmasya yoniḥ sādhusamāgamaḥ ||
tasmāt prājñaiś ca vṛddhaiś ca susvabhāvais tapasvibhiḥ ||
sadbhiś ca saha saṃsargaḥ kāryaḥ śamaparāyaṇaiḥ ||
yeṣāṃ trīṇy avadātāni yonir vidyā ca karma ca ||
tān sevet taiḥ samāsyā hi śāstrebhyo 'pi garīyasī ||
nirārambhā hy api vayaṃ puṇyaśīleṣu sādhuṣu ||
puṇyam evāpnuyāmeha pāpaṃ pāpopasevanāt ||
asatāṃ darśanāt sparśāt saṃjalpanasahāsanāt ||
dharmācārāḥ prahīyante na ca sidhyanti mānavāḥ ||
buddhiś ca hīyate puṃsāṃ nīcaiḥ saha samāgamāt ||
madhyamair madhyatāṃ yāti śreṣṭhatāṃ yāti cottamaiḥ ||
ye guṇāḥ kīrtitā loke dharmakāmārthasaṃbhavāḥ ||
lokācārātmasaṃbhūtā vedoktāḥ śiṣṭasaṃmatāḥ ||
te yuṣmāsu samastāś ca vyastāś caiveha sadguṇāḥ ||
icchāmo guṇavan madhye vastuṃ śreyo 'bhikāṅkṣiṇaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
श्रूयतां च अभिधास्यामःśrūyatāṃ ca abhidhāsyāmaḥслушайте, и мы скажем
गुणदोषान् नरर्षभाःguṇadoṣān nararṣabhāḥо качествах и пороках, о быки среди людей
शुभाशुभाधिवासेनśubhāśubhādhivāsenaчерез соприкосновение с благим и неблагим
संसर्गं कुरुते यथाsaṃsargaṃ kurute yathāобщение так создаёт связь
वस्त्रम् आपस् तिलान् भूमिंvastram āpas tilān bhūmiṃткань, воды, кунжут и землю
गन्धः वासयते यथाgandhaḥ vāsayate yathāзапах пропитывает
पुष्पाणाम् अधिवासेनpuṣpāṇām adhivāsenaчерез близость цветов
तथा संसर्गजा गुणाःtathā saṃsargajā guṇāḥтак качества рождаются от общения
मोहजालस्य योनिः हिmohajālasya yoniḥ hiисточник сети заблуждения
मूढैः एव समागमःmūḍhaiḥ eva samāgamaḥименно общение с глупыми
अहनि अहनि धर्मस्यahani ahani dharmasyaдень за днём для дхармы
योनिः साधुसमागमःyoniḥ sādhusamāgamaḥисточник — общение с добрыми
तस्मात् प्राज्ञैः च वृद्धैः चtasmāt prājñaiḥ ca vṛddhaiḥ caпоэтому с мудрыми и старшими
सुस्वभावैः तपस्विभिःsusvabhāvaiḥ tapasvibhiḥс добронравными подвижниками
सद्भिः च सह संसर्गःsadbhiḥ ca saha saṃsargaḥи с благими людьми общение
कार्यः शमपरायणैःkāryaḥ śamaparāyaṇaiḥследует совершать, с преданными миру
येषां त्रीणि अवदातानिyeṣāṃ trīṇi avadātāniу кого чисты три вещи
योनिः विद्या च कर्म चyoniḥ vidyā ca karma caрождение, знание и поступок
तान् सेवेत् तैः समास्या हिtān sevet taiḥ samāsyā hiим следует служить, ведь пребывание с ними
शास्त्रेभ्यः अपि गरीयसीśāstrebhyaḥ api garīyasīвесомее даже писаний
निरारम्भाः हि अपि वयंnirārambhāḥ hi api vayaṃдаже ничего не предпринимая
पुण्यशीलेषु साधुषुpuṇyaśīleṣu sādhuṣuсреди добрых людей чистого нрава
पुण्यम् एव आप्नुयाम इहpuṇyam eva āpnuyāma ihaмы здесь обретём именно заслугу
पापं पापोपसेवनात्pāpaṃ pāpopasevanātа грех — от служения грешным
असतां दर्शनात् स्पर्शात्asatāṃ darśanāt sparśātот вида и прикосновения дурных
संजल्पनसहासनात्saṃjalpanasahāsanātот беседы и совместного сидения
धर्माचाराः प्रहीयन्तेdharmācārāḥ prahīyanteправедные обычаи утрачиваются
न च सिध्यन्ति मानवाःna ca sidhyanti mānavāḥи люди не достигают успеха
बुद्धिः च हीयते पुंसाम्buddhiḥ ca hīyate puṃsāmи разум людей падает
नीचैः सह समागमात्nīcaiḥ saha samāgamātот общения с низкими
मध्यमैः मध्यतां यातिmadhyamaiḥ madhyatāṃ yātiсо средними он идёт к среднему состоянию
श्रेष्ठतां याति च उत्तमैःśreṣṭhatāṃ yāti ca uttamaiḥа с лучшими достигает превосходства
ये गुणाः कीर्तिताः लोकेye guṇāḥ kīrtitāḥ lokeкакие качества прославлены в мире
धर्मकामार्थसंभवाःdharmakāmārthasaṃbhavāḥрождённые дхармой, желанием и пользой
लोकाचारात्मसंभूताःlokācārātmasaṃbhūtāḥвозникшие из сущности мирского обычая
वेदोक्ताः शिष्टसंमताःvedoktāḥ śiṣṭasaṃmatāḥсказанные в Ведах и одобренные достойными
ते युष्मासु समस्ताः चte yuṣmāsu samastāḥ caони в вас присутствуют вместе
व्यस्ताः च एव इह सद्गुणाःvyastāḥ ca eva iha sadguṇāḥи по отдельности здесь как благие качества
इच्छामः गुणवत् मध्येicchāmaḥ guṇavat madhyeмы желаем среди добродетельных
वस्तुं श्रेयः अभिकाङ्क्षिणःvastuṃ śreyaḥ abhikāṅkṣiṇaḥжить, стремясь к благу
Translation

Горожане продолжали: «Выслушайте, о лучшие из людей, что мы скажем о качествах и пороках: общение пропитывает человека добрым или дурным. Как ткань, вода, кунжут или земля принимают запах от цветов, так и качества рождаются от соприкосновения. Общение с глупыми — источник сети заблуждения, а ежедневное общение с праведными — источник дхармы. Поэтому следует держаться мудрых, старших, доброго нрава, подвижников, добрых людей, преданных миру и самообладанию. У кого чисты рождение, знание и поступки, тем следует служить; пребывание с ними весомее даже писаний. Мы, даже ничего не предпринимая, обретём заслугу рядом с людьми чистого нрава, а через служение грешным — грех. От вида, прикосновения, беседы и совместного сидения с дурными исчезают праведные обычаи, и люди не достигают успеха. Разум падает от общения с низкими, становится средним со средними и достигает высоты с лучшими. Все добрые качества, прославленные в мире, рождённые дхармой, желанием и пользой, утверждённые в Ведах и одобренные достойными, находятся в вас вместе и по отдельности. Ища блага, мы хотим жить среди людей добродетельных».

Commentary

Это один из ключевых фрагментов главы: человек становится похожим на то, рядом с чем живёт. Дхарма здесь показана не только как личный выбор, но и как среда. Поэтому общество святых и правдивых людей — не украшение жизни, а защита разума.

Version

90b64fb477af · published Jun 18, 2026, 3:10:20 AM UTC

Page between verses with