Mahabharata
Yudhiṣṭhira-kṣamā-parva (Yudhishthira on Conquering Anger)3.30.1-8
2905 / 15823
Mahabharata · 3.30.1-8
Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः ॥
इति विद्धि महाप्राज्ञे क्रोधमूलौ भवाभवौ ॥
यो हि संहरते क्रोधं भावस् तस्य सुशोभने ॥
यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं न सहते शुभे ॥
तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः ॥
क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानाम् इह दृश्यते ॥
तत् कथं मादृशः क्रोधम् उत्सृजेल् लोकनाशनम् ॥
क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात् क्रुद्धो हन्याद् गुरून् अपि ॥
क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसो ऽप्य् अवमन्यते ॥
वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हि चित् ॥
नाकार्यम् अस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा ॥
हिंस्यात् क्रोधाद् अवध्यांश् च वध्यान् संपूजयेद् अपि ॥
आत्मानम् अपि च क्रुद्धः प्रेषयेद् यमसादनम् ॥
एतान् दोषान् प्रपश्यद्भिर् जितः क्रोधो मनीषिभिः ॥
इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम् ॥
तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथम् अस्मद्विधश् चरेत् ॥
एतद् द्रौपदि संधाय न मे मन्युः प्रवर्धते ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
krodho hantā manuṣyāṇāṃ krodho bhāvayitā punaḥ ||
iti viddhi mahāprājñe krodhamūlau bhavābhavau ||
yo hi saṃharate krodhaṃ bhāvas tasya suśobhane ||
yaḥ punaḥ puruṣaḥ krodhaṃ nityaṃ na sahate śubhe ||
tasyābhāvāya bhavati krodhaḥ paramadāruṇaḥ ||
krodhamūlo vināśo hi prajānām iha dṛśyate ||
tat kathaṃ mādṛśaḥ krodham utsṛjel lokanāśanam ||
kruddhaḥ pāpaṃ naraḥ kuryāt kruddho hanyād gurūn api ||
kruddhaḥ paruṣayā vācā śreyaso 'py avamanyate ||
vācyāvācye hi kupito na prajānāti karhi cit ||
nākāryam asti kruddhasya nāvācyaṃ vidyate tathā ||
hiṃsyāt krodhād avadhyāṃś ca vadhyān saṃpūjayed api ||
ātmānam api ca kruddhaḥ preṣayed yamasādanam ||
etān doṣān prapaśyadbhir jitaḥ krodho manīṣibhiḥ ||
icchadbhiḥ paramaṃ śreya iha cāmutra cottamam ||
taṃ krodhaṃ varjitaṃ dhīraiḥ katham asmadvidhaś caret ||
etad draupadi saṃdhāya na me manyuḥ pravardhate ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaYudhishthira said
क्रोधः हन्ता मनुष्याणाम् क्रोधः भावयिता पुनः इति विद्धि महाप्राज्ञे क्रोधमूलौ भवाभवौkrodhaḥ hantā manuṣyāṇām krodhaḥ bhāvayitā punaḥ iti viddhi mahāprājñe krodhamūlau bhavābhavauanger is the killer of men, and anger again produces effects; know, O most wise one, that being and non-being are rooted in anger
यः हि संहरते क्रोधम् भावः तस्य सुशोभने यः पुनः पुरुषः क्रोधम् नित्यम् न सहते शुभेyaḥ hi saṃharate krodham bhāvaḥ tasya suśobhane yaḥ punaḥ puruṣaḥ krodham nityam na sahate śubhewhoever restrains anger possesses being, O beautiful one; but the man who constantly cannot withstand anger, O virtuous one
तस्य अभावाय भवति क्रोधः परमदारुणःtasya abhāvāya bhavati krodhaḥ paramadāruṇaḥfor his non-being anger becomes extremely dreadful
क्रोधमूलः विनाशः हि प्रजानाम् इह दृश्यते तत् कथम् मादृशः क्रोधम् उत्सृजेत् लोकनाशनम्krodhamūlaḥ vināśaḥ hi prajānām iha dṛśyate tat katham mādṛśaḥ krodham utsṛjet lokanāśanamit is seen that the destruction of creatures here is rooted in anger; how then shall one like me let loose anger, which destroys the world
क्रुद्धः पापम् नरः कुर्यात् क्रुद्धः हन्यात् गुरून् अपि क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसः अपि अवमन्यतेkruddhaḥ pāpam naraḥ kuryāt kruddhaḥ hanyāt gurūn api kruddhaḥ paruṣayā vācā śreyasaḥ api avamanyatean angry man may commit sin, an angry man may kill even his elders, an angry man with harsh speech disdains even the worthy
वाच्यावाच्ये हि कुपितः न प्रजानाति कर्हि चित् न अकार्यम् अस्ति क्रुद्धस्य न अवाच्यम् विद्यते तथाvācyāvācye hi kupitaḥ na prajānāti karhi cit na akāryam asti kruddhasya na avācyam vidyate tathāthe enraged person never discerns what should and should not be said; for the angry there is nothing not to be done and nothing not to be said
हिंस्यात् क्रोधात् अवध्यान् च वध्यान् संपूजयेत् अपि आत्मानम् अपि च क्रुद्धः प्रेषयेत् यमसादनम्hiṃsyāt krodhāt avadhyān ca vadhyān saṃpūjayet api ātmānam api ca kruddhaḥ preṣayet yamasādanamout of anger he may slay those who should not be slain and honor those deserving death; the angry man may send even himself to the abode of Yama
एतान् दोषान् प्रपश्यद्भिः जितः क्रोधः मनीषिभिः इच्छद्भिः परमम् श्रेयः इह च अमुत्र च उत्तमम्etān doṣān prapaśyadbhiḥ jitaḥ krodhaḥ manīṣibhiḥ icchadbhiḥ paramam śreyaḥ iha ca amutra ca uttamamseeing these faults, the wise, desiring the highest good here and in the hereafter, have conquered anger
तम् क्रोधम् वर्जितम् धीरैः कथम् अस्मद्विधः चरेत् एतत् द्रौपदि संधाय न मे मन्युः प्रवर्धतेtam krodham varjitam dhīraiḥ katham asmadvidhaḥ caret etat draupadi saṃdhāya na me manyuḥ pravardhatehow shall one like me follow the anger abandoned by the wise; bearing this in mind, Draupadi, my wrath does not grow
क्रोधोkrodhooriginal form "krodho", added to complete the word-by-word coverage
मनुष्याणांmanuṣyāṇāṃoriginal form "manuṣyāṇāṃ", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधोkrodhooriginal form "krodho", added to complete the word-by-word coverage
योyooriginal form "yo", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधंkrodhaṃoriginal form "krodhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
भावस्bhāvasoriginal form "bhāvas", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधंkrodhaṃoriginal form "krodhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
नित्यंnityaṃoriginal form "nityaṃ", added to complete the word-by-word coverage
तस्याभावायtasyābhāvāyaoriginal form "tasyābhāvāya", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधमूलोkrodhamūlooriginal form "krodhamūlo", added to complete the word-by-word coverage
विनाशोvināśooriginal form "vināśo", added to complete the word-by-word coverage
कथंkathaṃoriginal form "kathaṃ", added to complete the word-by-word coverage
उत्सृजेल्utsṛjeloriginal form "utsṛjel", added to complete the word-by-word coverage
पापंpāpaṃoriginal form "pāpaṃ", added to complete the word-by-word coverage
क्रुद्धोkruddhooriginal form "kruddho", added to complete the word-by-word coverage
हन्याद्hanyādoriginal form "hanyād", added to complete the word-by-word coverage
श्रेयसोśreyasooriginal form "śreyaso", added to complete the word-by-word coverage
ऽप्य्'pyoriginal form "'py", added to complete the word-by-word coverage
कुपितोkupitooriginal form "kupito", added to complete the word-by-word coverage
नाकार्यम्nākāryamoriginal form "nākāryam", added to complete the word-by-word coverage
नावाच्यंnāvācyaṃoriginal form "nāvācyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधाद्krodhādoriginal form "krodhād", added to complete the word-by-word coverage
अवध्यांश्avadhyāṃśoriginal form "avadhyāṃś", added to complete the word-by-word coverage
संपूजयेद्saṃpūjayedoriginal form "saṃpūjayed", added to complete the word-by-word coverage
प्रेषयेद्preṣayedoriginal form "preṣayed", added to complete the word-by-word coverage
प्रपश्यद्भिर्prapaśyadbhiroriginal form "prapaśyadbhir", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधोkrodhooriginal form "krodho", added to complete the word-by-word coverage
परमंparamaṃoriginal form "paramaṃ", added to complete the word-by-word coverage
श्रेयśreyaoriginal form "śreya", added to complete the word-by-word coverage
चामुत्रcāmutraoriginal form "cāmutra", added to complete the word-by-word coverage
चोत्तमम्cottamamoriginal form "cottamam", added to complete the word-by-word coverage
तंtaṃoriginal form "taṃ", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधंkrodhaṃoriginal form "krodhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
वर्जितंvarjitaṃoriginal form "varjitaṃ", added to complete the word-by-word coverage
अस्मद्विधश्asmadvidhaśoriginal form "asmadvidhaś", added to complete the word-by-word coverage
एतद्etadoriginal form "etad", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Yudhishthira said: "Anger kills people, and from it new consequences are born in turn. Being and destruction are rooted in anger. Whoever restrains anger preserves himself; whoever does not master it walks toward ruin. An angry man does evil, may kill even his elders, may insult the worthy with harsh speech, and ceases to distinguish what may and may not be done. He is capable of killing those who should not be killed, honoring those deserving punishment, and sending himself to Yama. Seeing these faults, the wise have conquered anger. Therefore my wrath does not grow."

Version

e4cc290e5055 · published Jul 16, 2026, 4:48:53 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with