Mahabharata 3.30.45-50

Юдхиштхира-кшама-парва: Юдхиштхира о победе над гневом · Verse 3.30.45-50

2910 / 3756

Mahabharata · 3.30.45-50

॥

Devanāgarī

पितामहः शांतनवः शमं संपूजयिष्यति ॥
आचार्यो विदुरः क्षत्ता शमम् एव वदिष्यतः ॥
कृपश् च संजयश् चैव शमम् एव वदिष्यतः ॥
सोमदत्तो युयुत्सुश् च द्रोणपुत्रस् तथैव च ॥
पितामहश् च नो व्यासः शमं वदति नित्यशः ॥
एतैर् हि राजा नियतं चोद्यमानः शमं प्रति ॥
राज्यं दातेति मे बुद्धिर् न चेल् लोभान् नशिष्यति ॥
कालो ऽयं दारुणः प्राप्तो भरतानाम् अभूतये ॥
निश्चितं मे सदैवैतत् पुरस्ताद् अपि भामिनि ॥
सुयोधनो नार्हतीति क्षमाम् एवं न विन्दति ॥
अर्हस् तस्याहम् इत्य् एव तस्मान् मां विन्दते क्षमा ॥
एतद् आत्मवतां वृत्तम् एष धर्मः सनातनः ॥
क्षमा चैवानृशंस्यं च तत् कर्तास्म्य् अहम् अञ्जसा ॥

Transliteration (IAST)

pitāmahaḥ śāṃtanavaḥ śamaṃ saṃpūjayiṣyati ||
ācāryo viduraḥ kṣattā śamam eva vadiṣyataḥ ||
kṛpaś ca saṃjayaś caiva śamam eva vadiṣyataḥ ||
somadatto yuyutsuś ca droṇaputras tathaiva ca ||
pitāmahaś ca no vyāsaḥ śamaṃ vadati nityaśaḥ ||
etair hi rājā niyataṃ codyamānaḥ śamaṃ prati ||
rājyaṃ dāteti me buddhir na cel lobhān naśiṣyati ||
kālo 'yaṃ dāruṇaḥ prāpto bharatānām abhūtaye ||
niścitaṃ me sadaivaitat purastād api bhāmini ||
suyodhano nārhatīti kṣamām evaṃ na vindati ||
arhas tasyāham ity eva tasmān māṃ vindate kṣamā ||
etad ātmavatāṃ vṛttam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||
kṣamā caivānṛśaṃsyaṃ ca tat kartāsmy aham añjasā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

पितामहः शांतनवः शमम् संपूजयिष्यति आचार्यः विदुरः क्षत्ता शमम् एव वदिष्यतःpitāmahaḥ śāṃtanavaḥ śamam saṃpūjayiṣyati ācāryaḥ viduraḥ kṣattā śamam eva vadiṣyataḥдед Шантанава будет почитать мир; учитель и кшаттар Видура будут говорить именно о мире

कृपः च संजयः च एव शमम् एव वदिष्यतःkṛpaḥ ca saṃjayaḥ ca eva śamam eva vadiṣyataḥКрипа и Санджая также будут говорить именно о мире

सोमदत्तः युयुत्सुः च द्रोणपुत्रः तथा एव च पितामहः च नः व्यासः शमम् वदति नित्यशःsomadattaḥ yuyutsuḥ ca droṇaputraḥ tathā eva ca pitāmahaḥ ca naḥ vyāsaḥ śamam vadati nityaśaḥСомадатта, Юютсу и сын Дроны, а также наш дед Вьяса всегда говорят о мире

एतैः हि राजा नियतम् चोद्यमानः शमम् प्रति राज्यम् दाता इति मे बुद्धिः न चेत् लोभात् नशिष्यतिetaiḥ hi rājā niyatam codyamānaḥ śamam prati rājyam dātā iti me buddhiḥ na cet lobhāt naśiṣyatiпобуждаемый ими к миру, царь непременно отдаст царство — такова моя мысль, если он не погибнет от жадности

कालः अयम् दारुणः प्राप्तः भरतानाम् अभूतये निश्चितम् मे सदा एव एतत् पुरस्तात् अपि भामिनिkālaḥ ayam dāruṇaḥ prāptaḥ bharatānām abhūtaye niścitam me sadā eva etat purastāt api bhāminiэто страшное время пришло к небытию Бхаратов; это всегда было решено мной и прежде, о прекрасная

सुयोधनः न अर्हति इति क्षमाम् एवम् न विन्दति अर्हः तस्य अहम् इति एव तस्मात् माम् विन्दते क्षमाsuyodhanaḥ na arhati iti kṣamām evam na vindati arhaḥ tasya aham iti eva tasmāt mām vindate kṣamāСуйодхана не достоин такого терпения, но не получает его; я достоин терпения, и поэтому терпение приходит ко мне

एतत् आत्मवताम् वृत्तम् एष धर्मः सनातनः क्षमा च एव अनृशंस्यम् च तत् कर्ता अस्मि अहम् अञ्जसाetat ātmavatām vṛttam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ kṣamā ca eva anṛśaṃsyam ca tat kartā asmi aham añjasāтаково поведение владеющих собой, это вечная дхарма; терпение и не-жестокость — это я и буду прямо исполнять

Translation

«Бхишма, Дрона, Видура, Крипа, Санджая, Сомадатта, Юютсу, Ашваттхаман и наш дед Вьяса будут говорить о мире. Под их побуждением царь должен вернуть царство, если только не погибнет от жадности. Но я знаю: пришло страшное время для Бхаратов. Суйодхана не достоин такого терпения; это я должен быть достоин его, поэтому терпение приходит ко мне. Таково поведение владеющих собой, такова вечная дхарма. Терпение и не-жестокость — вот что я буду исполнять».

Commentary

Последний поворот важен: Юдхиштхира терпит не потому, что Дурьодхана заслужил милость, а потому что сам Юдхиштхира не хочет потерять себя. Дхарма здесь становится не уступкой врагу, а верностью собственной природе.

Version

f08b251129cb · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

PreviousVerse 3.30.35-44 NextVerse 3.31.1-9

Page between verses with