Mahabharata 3.34.73-85

Бхимасена-вакья-парва: Бхима требует действия · Verse 3.34.73-85

2929 / 3756

Mahabharata · 3.34.73-85

॥

Devanāgarī

इदम् अभ्यधिकं राजन् ब्राह्मणा गुरवश् च ते ॥
समेताः कथयन्तीह मुदिताः सत्यसंधताम् ॥
यन् न मोहान् न कार्पण्यान् न लोभान् न भयाद् अपि ॥
अनृतं किं चिद् उक्तं ते न कामान् नार्थकारणात् ॥
यद् एनः कुरुते किं चिद् राजा भूमिम् अवाप्नुवन् ॥
सर्वं तन् नुदते पश्चाद् यज्ञैर् विपुलदक्षिणैः ॥
ब्राह्मणेभ्यो ददद् ग्रामान् गाश् च राजन् सहस्रशः ॥
मुच्यते सर्वपापेभ्यस् तमोभ्य इव चन्द्रमाः ॥
पौरजानपदाः सर्वे प्रायशः कुरुनन्दन ॥
सवृद्धबालाः सहिताः शंसन्ति त्वां युधिष्ठिर ॥
श्वदृतौ क्षीरम् आसक्तं ब्रह्म वा वृषले यथा ॥
सत्यं स्तेने बलं नार्यां राज्यं दुर्योधने तथा ॥
इति निर्वचनं लोके चिरं चरति भारत ॥
अपि चैतत् स्त्रियो बालाः स्वाध्यायम् इव कुर्वते ॥
स भवान् रथम् आस्थाय सर्वोपकरणान्वितम् ॥
त्वरमाणो ऽभिनिर्यातु चिरम् अर्थोपपादकम् ॥
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान् अद्यैव गजसाह्वयम् ॥
अस्त्रविद्भिः परिवृतो भ्रातृभिर् दृढधन्विभिः ॥
आशीविषसमैर् वीरैर् मरुद्भिर् इव वृत्रहा ॥
अमित्रांस् तेजसा मृद्नन्न् असुरेभ्य इवारिहा ॥
श्रियम् आदत्स्व कौन्तेय धार्तराष्ट्रान् महाबल ॥
न हि गाण्डीवमुक्तानां शराणां गार्ध्रवाससाम् ॥
स्पर्शम् आशीविषाभानां मर्त्यः कश् चन संसहेत् ॥
न स वीरो न मातङ्गो न सदश्वो ऽस्ति भारत ॥
यः सहेत गदावेगं मम क्रुद्धस्य संयुगे ॥
सृञ्जयैः सह कैकेयैर् वृष्णीनाम् ऋषभेण च ॥
कथं स्विद् युधि कौन्तेय राज्यं न प्राप्नुयामहे ॥

Transliteration (IAST)

idam abhyadhikaṃ rājan brāhmaṇā guravaś ca te ||
sametāḥ kathayantīha muditāḥ satyasaṃdhatām ||
yan na mohān na kārpaṇyān na lobhān na bhayād api ||
anṛtaṃ kiṃ cid uktaṃ te na kāmān nārthakāraṇāt ||
yad enaḥ kurute kiṃ cid rājā bhūmim avāpnuvan ||
sarvaṃ tan nudate paścād yajñair vipuladakṣiṇaiḥ ||
brāhmaṇebhyo dadad grāmān gāś ca rājan sahasraśaḥ ||
mucyate sarvapāpebhyas tamobhya iva candramāḥ ||
paurajānapadāḥ sarve prāyaśaḥ kurunandana ||
savṛddhabālāḥ sahitāḥ śaṃsanti tvāṃ yudhiṣṭhira ||
śvadṛtau kṣīram āsaktaṃ brahma vā vṛṣale yathā ||
satyaṃ stene balaṃ nāryāṃ rājyaṃ duryodhane tathā ||
iti nirvacanaṃ loke ciraṃ carati bhārata ||
api caitat striyo bālāḥ svādhyāyam iva kurvate ||
sa bhavān ratham āsthāya sarvopakaraṇānvitam ||
tvaramāṇo 'bhiniryātu ciram arthopapādakam ||
vācayitvā dvijaśreṣṭhān adyaiva gajasāhvayam ||
astravidbhiḥ parivṛto bhrātṛbhir dṛḍhadhanvibhiḥ ||
āśīviṣasamair vīrair marudbhir iva vṛtrahā ||
amitrāṃs tejasā mṛdnann asurebhya ivārihā ||
śriyam ādatsva kaunteya dhārtarāṣṭrān mahābala ||
na hi gāṇḍīvamuktānāṃ śarāṇāṃ gārdhravāsasām ||
sparśam āśīviṣābhānāṃ martyaḥ kaś cana saṃsahet ||
na sa vīro na mātaṅgo na sadaśvo 'sti bhārata ||
yaḥ saheta gadāvegaṃ mama kruddhasya saṃyuge ||
sṛñjayaiḥ saha kaikeyair vṛṣṇīnām ṛṣabheṇa ca ||
kathaṃ svid yudhi kaunteya rājyaṃ na prāpnuyāmahe ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

इदम् अभ्यधिकम् राजन् ब्राह्मणाः गुरवः च ते समेताः कथयन्ति इह मुदिताः सत्यसंधताम्idam abhyadhikam rājan brāhmaṇāḥ guravaḥ ca te sametāḥ kathayanti iha muditāḥ satyasaṃdhatāmи ещё больше, о царь: брахманы и твои наставники, собравшись, радостно говорят здесь о твоей верности истине

यत् न मोहात् न कार्पण्यात् न लोभात् न भयात् अपि अनृतम् किं चित् उक्तम् ते न कामात् न अर्थकारणात्yat na mohāt na kārpaṇyāt na lobhāt na bhayāt api anṛtam kiṃ cit uktam te na kāmāt na arthakāraṇātчто ни из заблуждения, ни из жалости к себе, ни из жадности, ни из страха, ни ради желания, ни ради пользы ты не сказал никакой лжи

यत् एनः कुरुते किं चित् राजा भूमिम् अवाप्नुवन् सर्वम् तत् नुदते पश्चात् यज्ञैः विपुलदक्षिणैःyat enaḥ kurute kiṃ cit rājā bhūmim avāpnuvan sarvam tat nudate paścāt yajñaiḥ vipuladakṣiṇaiḥкакой бы грех ни совершил царь, завоёвывая землю, всё это он потом отгоняет жертвами с обильными дарами

ब्राह्मणेभ्यः ददत् ग्रामान् गाः च राजन् सहस्रशः मुच्यते सर्वपापेभ्यः तमोभ्यः इव चन्द्रमाःbrāhmaṇebhyaḥ dadat grāmān gāḥ ca rājan sahasraśaḥ mucyate sarvapāpebhyaḥ tamobhyaḥ iva candramāḥдавая брахманам деревни и тысячи коров, о царь, он освобождается от всех грехов, как луна от тьмы

पौरजानपदाः सर्वे प्रायशः कुरुनन्दन सवृद्धबालाः सहिताः शंसन्ति त्वाम् युधिष्ठिरpaurajānapadāḥ sarve prāyaśaḥ kurunandana savṛddhabālāḥ sahitāḥ śaṃsanti tvām yudhiṣṭhiraгорожане и жители страны, почти все, о радость Куру, вместе со стариками и детьми хвалят тебя, Юдхиштхира

श्वदृतौ क्षीरम् आसक्तम् ब्रह्म वा वृषले यथा सत्यम् स्तेने बलम् नार्याम् राज्यम् दुर्योधने तथाśvadṛtau kṣīram āsaktam brahma vā vṛṣale yathā satyam stene balam nāryām rājyam duryodhane tathāкак молоко в собачьей шкуре, как Брахман у низкого, как истина у вора, сила у женщины — так царство у Дурьодханы

इति निर्वचनम् लोके चिरम् चरति भारत अपि च एतत् स्त्रियः बालाः स्वाध्यायम् इव कुर्वतेiti nirvacanam loke ciram carati bhārata api ca etat striyaḥ bālāḥ svādhyāyam iva kurvateтакое изречение давно ходит в мире, о Бхарата, и даже женщины и дети повторяют его как священное чтение

स भवान् रथम् आस्थाय सर्वोपकरणान्वितम् त्वरमाणः अभिनिर्यातु चिरम् अर्थोपपादकम्sa bhavān ratham āsthāya sarvopakaraṇānvitam tvaramāṇaḥ abhiniryātu ciram arthopapādakamпоэтому взойди на колесницу со всем снаряжением и поспешно выступи к давно ожидаемому достижению цели

वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान् अद्य एव गजसाह्वयम् अस्त्रविद्भिः परिवृतः भ्रातृभिः दृढधन्विभिःvācayitvā dvijaśreṣṭhān adya eva gajasāhvayam astravidbhiḥ parivṛtaḥ bhrātṛbhiḥ dṛḍhadhanvibhiḥуже сегодня, велев лучшим дваждырождённым произнести благословения, иди к Хастинапуру, окружённый братьями, знатоками оружия, с крепкими луками

आशीविषसमैः वीरैः मरुद्भिः इव वृत्रहाāśīviṣasamaiḥ vīraiḥ marudbhiḥ iva vṛtrahāгероями, подобными ядовитым змеям, как Вритрахан окружён Марутами

अमित्रान् तेजसा मृद्नन् असुरेभ्यः इव अरिहा श्रियम् आदत्स्व कौन्तेय धार्तराष्ट्रान् महाबलamitrān tejasā mṛdnan asurebhyaḥ iva arihā śriyam ādatsva kaunteya dhārtarāṣṭrān mahābalaсокрушая врагов силой, как губитель врагов у асуров, возьми царскую удачу у сыновей Дхритараштры, о могучий Каунтея

न हि गाण्डीवमुक्तानाम् शराणाम् गार्ध्रवाससाम् स्पर्शम् आशीविषाभानाम् मर्त्यः कः चन संसहेत्na hi gāṇḍīvamuktānām śarāṇām gārdhravāsasām sparśam āśīviṣābhānām martyaḥ kaḥ cana saṃsahetни один смертный не вынесет касания стрел с перьями грифов, выпущенных из Гандивы и похожих на ядовитых змей

न स वीरः न मातङ्गः न सत् अश्वः अस्ति भारत यः सहेत गदावेगम् मम क्रुद्धस्य संयुगेna sa vīraḥ na mātaṅgaḥ na sat aśvaḥ asti bhārata yaḥ saheta gadāvegam mama kruddhasya saṃyugeнет такого героя, слона или доброго коня, о Бхарата, кто выдержал бы удар моей палицы, когда я разгневан в бою

सृञ्जयैः सह कैकेयैः वृष्णीनाम् ऋषभेण च कथम् स्वित् युधि कौन्तेय राज्यम् न प्राप्नुयामहेsṛñjayaiḥ saha kaikeyaiḥ vṛṣṇīnām ṛṣabheṇa ca katham svit yudhi kaunteya rājyam na prāpnuyāmaheсо Сринджаями, Кекаями и быком Вришни как же мы, о Каунтея, не обретём царство в бою

Translation

«Брахманы и наставники хвалят твою верность истине: ты не сказал лжи ни из страха, ни из жадности, ни ради желания или выгоды. Но царь, завоёвывая землю, может потом очистить грехи жертвами и дарами брахманам. Народ хвалит тебя и говорит: царство у Дурьодханы так же неуместно, как молоко в собачьей шкуре, Брахман у низкого или истина у вора; это повторяют даже женщины и дети. Поэтому садись на колесницу, получи благословения брахманов и иди к Хастинапуру с братьями, знатоками оружия. Никто не выдержит стрел Гандивы, подобных змеям; никто не выдержит моей палицы. Со Сринджаями, Кекаями и Вришни как мы можем не вернуть царство?»

Commentary

Финал речи Бхимы — призыв немедленно превратить всеобщую симпатию в действие. Он видит, что правда уже на стороне Пандавов в устах народа; теперь, по его мысли, ей нужна колесница, лук и палица.

Version

1be865d13664 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.34.60-72 NextVerse 3.35.1-6

Page between verses with