Mahabharata 3.80.1-10

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
धनंजयोत्सुकास् ते तु वने तस्मिन् महारथाः ॥
न्यवसन्त महाभागा द्रौपद्या सह पाण्डवाः ॥
अथापश्यन् महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम् ॥
दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम् ॥
स तैः परिवृतः श्रीमान् भ्रातृभिः कुरुसत्तमः ॥
विबभाव् अतिदीप्तौजा देवैर् इव शतक्रतुः ॥
यथा च वेदान् सावित्री याज्ञसेनी तथा सती ॥
न जहौ धर्मतः पार्थान् मेरुम् अर्कप्रभा यथा ॥
प्रतिगृह्य तु तां पूजां नारदो भगवान् ऋषिः ॥
आश्वासयद् धर्मसुतं युक्तरूपम् इवानघ ॥
उवाच च महात्मानं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥
ब्रूहि धर्मभृतां श्रेष्ठ केनार्थः किं ददामि ते ॥
अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह ॥
उवाच प्राञ्जलिर् वाक्यं नारदं देवसंमितम् ॥
त्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते ॥
कृतम् इत्य् एव मन्ये ऽहं प्रसादात् तव सुव्रत ॥
यदि त्व् अहम् अनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितो ऽनघ ॥
संदेहं मे मुनिश्रेष्ठ हृदिस्थं छेत्तुम् अर्हसि ॥
प्रदक्षिणं यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः ॥
किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद् ब्रह्मन् वक्तुम् अर्हसि ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
dhanaṃjayotsukās te tu vane tasmin mahārathāḥ ||
nyavasanta mahābhāgā draupadyā saha pāṇḍavāḥ ||
athāpaśyan mahātmānaṃ devarṣiṃ tatra nāradam ||
dīpyamānaṃ śriyā brāhmyā dīptāgnisamatejasam ||
sa taiḥ parivṛtaḥ śrīmān bhrātṛbhiḥ kurusattamaḥ ||
vibabhāv atidīptaujā devair iva śatakratuḥ ||
yathā ca vedān sāvitrī yājñasenī tathā satī ||
na jahau dharmataḥ pārthān merum arkaprabhā yathā ||
pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ ||
āśvāsayad dharmasutaṃ yuktarūpam ivānagha ||
uvāca ca mahātmānaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram ||
brūhi dharmabhṛtāṃ śreṣṭha kenārthaḥ kiṃ dadāmi te ||
atha dharmasuto rājā praṇamya bhrātṛbhiḥ saha ||
uvāca prāñjalir vākyaṃ nāradaṃ devasaṃmitam ||
tvayi tuṣṭe mahābhāga sarvalokābhipūjite ||
kṛtam ity eva manye 'haṃ prasādāt tava suvrata ||
yadi tv aham anugrāhyo bhrātṛbhiḥ sahito 'nagha ||
saṃdehaṃ me muniśreṣṭha hṛdisthaṃ chettum arhasi ||
pradakṣiṇaṃ yaḥ kurute pṛthivīṃ tīrthatatparaḥ ||
kiṃ phalaṃ tasya kārtsnyena tad brahman vaktum arhasi ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच धनंजयोत्सुकास् ते तु वने तस्मिन् महारथाः ॥ न्यवसन्त महाभागा द्रौपद्या सह पाण्डवाः ॥ अथापश्यन् महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम् ॥ दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम् ॥ स तैः परिवृतः श्रीमान् भ्रातृभिः कुरुसत्तमः ॥ विबभाव् अतिदीप्तौजा देवैर् इव शतक्रतुः ॥ यथा च वेदान् सावित्री याज्ञसेनी तथा सती ॥ न जहौ धर्मतः पार्थान् मेरुम् अर्कप्रभा यथा ॥ प्रतिगृह्य तु तां पूजां नारदो भगवान् ऋषिः ॥ आश्वासयद् धर्मसुतं युक्तरूपम् इवानघ ॥ उवाच च महात्मानं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ब्रूहि धर्मभृतां श्रेष्ठ केनार्थः किं ददामि ते ॥ अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह ॥ उवाच प्राञ्जलिर् वाक्यं नारदं देवसंमितम् ॥ त्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते ॥ कृतम् इत्य् एव मन्ये ऽहं प्रसादात् तव सुव्रत ॥ यदि त्व् अहम् अनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितो ऽनघ ॥ संदेहं मे मुनिश्रेष्ठ हृदिस्थं छेत्तुम् अर्हसि ॥ प्रदक्षिणं यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः ॥ किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद् ब्रह्मन् वक्तुम् अर्हसि ॥vaiśaṃpāyana uvāca dhanaṃjayotsukās te tu vane tasmin mahārathāḥ || nyavasanta mahābhāgā draupadyā saha pāṇḍavāḥ || athāpaśyan mahātmānaṃ devarṣiṃ tatra nāradam || dīpyamānaṃ śriyā brāhmyā dīptāgnisamatejasam || sa taiḥ parivṛtaḥ śrīmān bhrātṛbhiḥ kurusattamaḥ || vibabhāv atidīptaujā devair iva śatakratuḥ || yathā ca vedān sāvitrī yājñasenī tathā satī || na jahau dharmataḥ pārthān merum arkaprabhā yathā || pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ || āśvāsayad dharmasutaṃ yuktarūpam ivānagha || uvāca ca mahātmānaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram || brūhi dharmabhṛtāṃ śreṣṭha kenārthaḥ kiṃ dadāmi te || atha dharmasuto rājā praṇamya bhrātṛbhiḥ saha || uvāca prāñjalir vākyaṃ nāradaṃ devasaṃmitam || tvayi tuṣṭe mahābhāga sarvalokābhipūjite || kṛtam ity eva manye 'haṃ prasādāt tava suvrata || yadi tv aham anugrāhyo bhrātṛbhiḥ sahito 'nagha || saṃdehaṃ me muniśreṣṭha hṛdisthaṃ chettum arhasi || pradakṣiṇaṃ yaḥ kurute pṛthivīṃ tīrthatatparaḥ || kiṃ phalaṃ tasya kārtsnyena tad brahman vaktum arhasi ||Пандавы, тоскуя по Дхананджае, живут в лесу с Драупади; к ним приходит сияющий Нарада, они почитают его, и Юдхиштхира спрашивает, каков полный плод обхода земли и посещения тиртх.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Эти великие колесничие, тоскуя по Дхананджае, жили в том лесу вместе с Драупади. Однажды они увидели великого дева-риши Нараду, сияющего брахмическим блеском, равного пылающему огню. Окружённый братьями, славный Куру, Юдхиштхира, сиял как Шатакрату среди богов. Как Савитри не оставляет Веды, так верная Яджнасени по дхарме не оставляла Партхов, как солнечный свет — Меру. Приняв почёт, Бхагаван Нарада утешил сына Дхармы и сказал: “Говори, лучший из хранителей дхармы: чего желаешь, что дать тебе?” Юдхиштхира, поклонившись вместе с братьями, сложил ладони и сказал: “Если ты доволен, почитаемый всеми мирами, я считаю всё уже исполненным твоей милостью. Но если я достоин твоего благоволения, рассей сомнение в моём сердце. Каков полный плод для того, кто обходит землю, преданный тиртхам? Расскажи это, Брахман”».

Commentary

Тоска по Арджуне приводит Юдхиштхиру к вопросу о паломничестве. Когда нельзя действовать внешне, путь может стать очищением пространства и сердца.

Version

b3b368a19d82 · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC