Mahabharata
Good Conduct: The Source of Long Life, Fame, and Fortune (Part 1)13.107.29-35
12562 / 15823
Mahabharata · 13.107.29-35
Devanāgarī

आर्द्रपादस् तु भुञ्जीत नार्द्रपादस् तु संविशेत् ॥
आर्द्रपादस् तु भुञ्जानो वर्षाणां जीवते शतम् ॥
त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट आलभेत कदा चन ॥
अग्निं गां ब्राह्मणं चैव तथास्यायुर् न रिष्यते ॥
त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदा चन ॥
सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वशः ॥
ऊर्ध्वं प्राणा ह्य् उत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति ॥
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस् तान् प्रतिपद्यते ॥
अभिवादयेत वृद्धांश् च आसनं चैव दापयेत् ॥
कृताञ्जलिर् उपासीत गच्छन्तं पृष्ठतो ऽन्वियात् ॥
न चासीतासने भिन्ने भिन्नं कांस्यं च वर्जयेत् ॥
नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्नः स्नातुम् अर्हति ॥
स्वप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टो ऽपि संविशेत् ॥
उच्छिष्टो न स्पृशेच् छीर्षं सर्वे प्राणास् तदाश्रयाः ॥
केशग्रहान् प्रहारांश् च शिरस्य् एतान् विवर्जयेत् ॥

Transliteration (IAST)

ārdrapādas tu bhuñjīta nārdrapādas tu saṃviśet ||
ārdrapādas tu bhuñjāno varṣāṇāṃ jīvate śatam ||
trīṇi tejāṃsi nocchiṣṭa ālabheta kadā cana ||
agniṃ gāṃ brāhmaṇaṃ caiva tathāsyāyur na riṣyate ||
trīṇi tejāṃsi nocchiṣṭa udīkṣeta kadā cana ||
sūryācandramasau caiva nakṣatrāṇi ca sarvaśaḥ ||
ūrdhvaṃ prāṇā hy utkrāmanti yūnaḥ sthavira āyati ||
pratyutthānābhivādābhyāṃ punas tān pratipadyate ||
abhivādayeta vṛddhāṃś ca āsanaṃ caiva dāpayet ||
kṛtāñjalir upāsīta gacchantaṃ pṛṣṭhato 'nviyāt ||
na cāsītāsane bhinne bhinnaṃ kāṃsyaṃ ca varjayet ||
naikavastreṇa bhoktavyaṃ na nagnaḥ snātum arhati ||
svaptavyaṃ naiva nagnena na cocchiṣṭo 'pi saṃviśet ||
ucchiṣṭo na spṛśec chīrṣaṃ sarve prāṇās tadāśrayāḥ ||
keśagrahān prahārāṃś ca śirasy etān vivarjayet ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आर्द्रपादः तु भुञ्जीतārdrapādaḥ tu bhuñjītaс мокрыми стопами да ест
न आर्द्रपादः तु संविशेत्na ārdrapādaḥ tu saṃviśetно не с мокрыми стопами да спит
आर्द्रपादः तु भुञ्जानःārdrapādaḥ tu bhuñjānaḥс мокрыми стопами едящий
वर्षाणां जीवते शतम्varṣāṇāṃ jīvate śatamлет живёт сто
त्रीणि तेजांसि न उच्छिष्टःtrīṇi tejāṃsi na ucchiṣṭaḥтрёх светочей нечистым да не
आलभेत कदा चनālabheta kadā canaкасается когда-либо
अग्निं गां ब्राह्मणं च एवagniṃ gāṃ brāhmaṇaṃ ca evaогня, коровы, брахмана
तथा अस्य आयुः न रिष्यतेtathā asya āyuḥ na riṣyateтак его жизнь не убывает
त्रीणि तेजांसि न उच्छिष्टः पुनःtrīṇi tejāṃsi na ucchiṣṭaḥ punaḥтрёх светочей нечистым да не
उदीक्षेत कदा चनudīkṣeta kadā canaвзирает когда-либо
सूर्याचन्द्रमसौ च एवsūryācandramasau ca evaсолнце-луну
नक्षत्राणि च सर्वशःnakṣatrāṇi ca sarvaśaḥи звёзды все
ऊर्ध्वं प्राणाः हि उत्क्रामन्तिūrdhvaṃ prāṇāḥ hi utkrāmantiвверх жизни ведь восходят
यूनः स्थविरे आयतिyūnaḥ sthavire āyatiу юноши, когда старший приближается
प्रत्युत्थान-अभिवादाभ्यांpratyutthāna-abhivādābhyāṃвставанием и приветствием
पुनः तान् प्रतिपद्यतेpunaḥ tān pratipadyateснова их обретает
अभिवादयेत वृद्धान् चabhivādayeta vṛddhān caда приветствует старших
आसनं च एव दापयेत्āsanaṃ ca eva dāpayetи сиденье да подаёт
कृताञ्जलिः उपासीतkṛtāñjaliḥ upāsītaсо сложенными ладонями да служит
गच्छन्तं पृष्ठतः अन्वियात्gacchantaṃ pṛṣṭhataḥ anviyātуходящего сзади да провожает
न च आसीत आसने भिन्नेna ca āsīta āsane bhinneда не сидит на сломанном сиденье
भिन्नं कांस्यं च वर्जयेत्bhinnaṃ kāṃsyaṃ ca varjayetи треснутой бронзы да избегает
न एकवस्त्रेण भोक्तव्यंna ekavastreṇa bhoktavyaṃне в одной одежде да ест
न नग्नः स्नातुम् अर्हतिna nagnaḥ snātum arhatiне нагим омываться подобает
उच्छिष्टः न स्पृशेत् शीर्षंucchiṣṭaḥ na spṛśet śīrṣaṃнечистым да не касается головы
सर्वे प्राणाः तदाश्रयाःsarve prāṇāḥ tadāśrayāḥвсе жизни на ней покоятся
केशग्रहान् प्रहारान् चkeśagrahān prahārān caтаскание за волосы, удары
शिरसि एतान् विवर्जयेत्śirasi etān vivarjayetпо голове этих да избегает
Translation

«С мокрыми стопами да ест, но не с мокрыми стопами да спит; с мокрыми стопами едящий лет живёт сто. Трёх светочей нечистым да не касается когда-либо — огня, коровы, брахмана, — так его жизнь не убывает. Трёх светочей нечистым да не взирает когда-либо — солнце-луну и звёзды все. Вверх жизни ведь восходят у юноши, когда старший приближается; вставанием и приветствием снова их обретает. Да приветствует старших и сиденье да подаёт; со сложенными ладонями да служит, уходящего сзади да провожает. Да не сидит на сломанном сиденье, и треснутой бронзы да избегает; не в одной одежде да ест, не нагим омываться подобает. Нечистым да не касается головы — все жизни на ней покоятся; таскание за волосы, удары по голове этих да избегает».

Version

5f4517075323 · published Jun 21, 2026, 3:50:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with