Mahabharata
Good Conduct: The Source of Long Life, Fame, and Fortune (Part 1)13.107.132-138
12577 / 15823
Mahabharata · 13.107.132-138
Devanāgarī

पारदार्यम् अनायुष्यं नापितोच्छिष्टता तथा ॥
यत्नतो वै न कर्तव्यम् अभ्यासश् चैव भारत ॥
संध्यां न भुञ्जेन् न स्नायान् न पुरीषं समुत्सृजेत् ॥
प्रयतश् च भवेत् तस्यां न च किं चित् समाचरेत् ॥
ब्राह्मणान् पूजयेच् चापि तथा स्नात्वा नराधिप ॥
देवांश् च प्रणमेत् स्नातो गुरूंश् चाप्य् अभिवादयेत् ॥
अनिमन्त्रितो न गच्छेत यज्ञं गच्छेत् तु दर्शकः ॥
अनिमन्त्रिते ह्य् अनायुष्यं गमनं तत्र भारत ॥
न चैकेन परिव्राज्यं न गन्तव्यं तथा निशि ॥
अनागतायां संध्यायां पश्चिमायां गृहे वसेत् ॥
मातुः पितुर् गुरूणां च कार्यम् एवानुशासनम् ॥
हितं वाप्य् अहितं वापि न विचार्यं नरर्षभ ॥
धनुर्वेदे च वेदे च यत्नः कार्यो नराधिप ॥
हस्तिपृष्ठे ऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु चैव ह ॥
यत्नवान् भव राजेन्द्र यत्नवान् सुखम् एधते ॥

Transliteration (IAST)

pāradāryam anāyuṣyaṃ nāpitocchiṣṭatā tathā ||
yatnato vai na kartavyam abhyāsaś caiva bhārata ||
saṃdhyāṃ na bhuñjen na snāyān na purīṣaṃ samutsṛjet ||
prayataś ca bhavet tasyāṃ na ca kiṃ cit samācaret ||
brāhmaṇān pūjayec cāpi tathā snātvā narādhipa ||
devāṃś ca praṇamet snāto gurūṃś cāpy abhivādayet ||
animantrito na gaccheta yajñaṃ gacchet tu darśakaḥ ||
animantrite hy anāyuṣyaṃ gamanaṃ tatra bhārata ||
na caikena parivrājyaṃ na gantavyaṃ tathā niśi ||
anāgatāyāṃ saṃdhyāyāṃ paścimāyāṃ gṛhe vaset ||
mātuḥ pitur gurūṇāṃ ca kāryam evānuśāsanam ||
hitaṃ vāpy ahitaṃ vāpi na vicāryaṃ nararṣabha ||
dhanurvede ca vede ca yatnaḥ kāryo narādhipa ||
hastipṛṣṭhe 'śvapṛṣṭhe ca rathacaryāsu caiva ha ||
yatnavān bhava rājendra yatnavān sukham edhate ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पारदार्यम् अनायुष्यंpāradāryam anāyuṣyaṃпрелюбодеяние жизнь-сокращающе
नापितोच्छिष्टता तथाnāpitocchiṣṭatā tathāцирюльника объедки также
यत्नतः वै न कर्तव्यम्yatnataḥ vai na kartavyamусердно да не творится
अभ्यासः च एव भारतabhyāsaḥ ca eva bhārataи привычка к ним, о Бхарата
संध्यां न भुञ्जेत् न स्नायात्saṃdhyāṃ na bhuñjet na snāyātв сумерки да не ест, да не моется
न पुरीषं समुत्सृजेत्na purīṣaṃ samutsṛjetкала да не испускает
प्रयतः च भवेत् तस्यांprayataḥ ca bhavet tasyāṃблагочестив да будет в них
न च किं चित् समाचरेत्na ca kiṃ cit samācaretи ничего да не предпринимает
ब्राह्मणान् पूजयेत् च अपिbrāhmaṇān pūjayet ca apiбрахманов да чтит
तथा स्नात्वा नराधिपtathā snātvā narādhipaтак, омывшись, о владыка людей
देवान् च प्रणमेत् स्नातःdevān ca praṇamet snātaḥбогам да поклонится, омытый
गुरून् च अपि अभिवादयेत्gurūn ca api abhivādayetи гуру да приветствует
अनिमन्त्रितः न गच्छेतanimantritaḥ na gacchetaнепрошеным да не идёт
यज्ञं गच्छेत् तु दर्शकःyajñaṃ gacchet tu darśakaḥна жертву да идёт как зритель
अनिमन्त्रिते हि अनायुष्यंanimantrite hi anāyuṣyaṃнепрошеным ведь жизнь-сокращающ
गमनं तत्र भारतgamanaṃ tatra bhārataприход туда, о Бхарата
न च एकेन परिव्राज्यंna ca ekena parivrājyaṃи не одному странствовать
न गन्तव्यं तथा निशिna gantavyaṃ tathā niśiда не ходится так в ночи
अनागतायां संध्यायांanāgatāyāṃ saṃdhyāyāṃпока не наступила сандхья
पश्चिमायां गृहे वसेत्paścimāyāṃ gṛhe vasetвечерняя, дома да пребывает
मातुः पितुः गुरूणां चmātuḥ pituḥ gurūṇāṃ caматери, отца, гуру
कार्यम् एव अनुशासनम्kāryam eva anuśāsanamдолжно исполнять наставление
हितं वा अपिhitaṃ vā apiблагое ли
अहितं वा अपिahitaṃ vā apiнеблагое ли
न विचार्यं नरर्षभna vicāryaṃ nararṣabhaда не обсуждается, о бык-человек
धनुर्वेदे च वेदे चdhanurvede ca vede caв дханурведе и Веде
यत्नः कार्यः नराधिपyatnaḥ kāryaḥ narādhipaусердие да творится, о владыка людей
हस्तिपृष्ठे अश्वपृष्ठे चhastipṛṣṭhe aśvapṛṣṭhe caна слона спине, коня спине
रथचर्यासु च एव हrathacaryāsu ca eva haи в колесничном деле
Translation

«Прелюбодеяние жизнь-сокращающе, и цирюльника объедки также; усердно да не творится, и привычка к ним, о Бхарата. В сумерки да не ест, да не моется, кала да не испускает; благочестив да будет в них и ничего да не предпринимает. Брахманов да чтит, так, омывшись, о владыка людей; богам да поклонится, омытый, и гуру да приветствует. Непрошеным да не идёт, на жертву да идёт как зритель; непрошеным ведь жизнь-сокращающ приход туда, о Бхарата. И не одному странствовать, да не ходится так в ночи; пока не наступила сандхья вечерняя, дома да пребывает. Матери, отца, гуру должно исполнять наставление, благое ли, неблагое ли, да не обсуждается, о бык-человек. В дханурведе и Веде усердие да творится, о владыка людей, на слона спине, коня спине, и в колесничном деле».

Version

4eed7d22a9dc · published Jun 21, 2026, 3:50:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with