स्वाप्यय-सम्पत्त्योर् अन्यतरापेक्ष्यम् आविष्कृतं हि
svāpyaya-sampattyor anyatarāpekṣyam āviṣkṛtaṁ hi
[«Не знает» —] сказано об ОДНОМ ИЗ ДВУХ: о СНЕ иль ИСХОДЕ; [о свободном же —] «божественным оком видит и радуется».
ननु मुक्तौ सार्वज्ञ्यं न युक्तम् । प्राज्ञेनात्मनेति श्रुत्या तत्र विशेष-ज्ञान-प्रतिषेधाद् इति चेत्, तत्राह—
स्वाप्यय-सम्पत्त्योर् अन्यतरापेक्ष्यम् आविष्कृतं हि ।
नैतद् वाक्यं मुक्तस्य विशेष-ज्ञानं वारयितुम् अलम् । यत् स्वाप्यय-सम्पत्त्योर् अन्यतरापेक्ष्यं तत् । स्वाप्ययः सुषुप्तिः सम्पत्तिस् तूत्क्रान्तिः । छान्दोग्ये—स्वम् अपीतो भवति तस्माद् एनं स्वपितीत्य् आचक्षते [छा.उ. 6.8.1], वाङ् मनसि सम्पद्यते [छा.उ. 6.15.1] इति च श्रवणात् । हि यतः । श्रुत्यैव स्वापोत्क्रमयोर् जीवस्य निःसङ्गत्वम् आविष्कृतं मुक्तौ सार्वज्ञ्यं च । तत्रैव नाह खल्व् अयम् एवं सम्प्रत्य् आत्मानं जानात्य् अयम् अहम् अस्मीति नो एवेमानि भूतानि विनाशम् इवापीतो भवति । नाहम् अत्र भोग्यं पश्यामि इति स्वापे निःसंज्ञत्वम् उक्त्वा तत्रैव वाक्ये मुक्तम् अधिकृत्य, स वा एष एतेन दैवेन चक्षुषा मनसैतान् कामान् पश्यन् रमते य एते ब्रह्म-लोके [छा.उ. 8.12.5] इति तस्य सार्वज्ञ्यम् उक्तम् । उत्क्रमे निःसंज्ञत्वम् एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्य् एवानुविनश्यति इत्य् अभिहितम् । विनश्यति न पश्यतीत्य् अर्थः । तथा च मुक्तः सर्वज्ञो भवतीति ॥16॥
nanu muktau sārvajñyaṁ na yuktam | prājñenātmaneti śrutyā tatra viśeṣa-jñāna-pratiṣedhād iti cet, tatrāha—
svāpyaya-sampattyor anyatarāpekṣyam āviṣkṛtaṁ hi |
naitad vākyaṁ muktasya viśeṣa-jñānaṁ vārayitum alam | yat svāpyaya-sampattyor anyatarāpekṣyaṁ tat | svāpyayaḥ suṣuptiḥ sampattis tūtkrāntiḥ | chāndogye—svam apīto bhavati tasmād enaṁ svapitīty ācakṣate [chā.u. 6.8.1], vāṅ manasi sampadyate [chā.u. 6.15.1] iti ca śravaṇāt | hi yataḥ | śrutyaiva svāpotkramayor jīvasya niḥsaṅgatvam āviṣkṛtaṁ muktau sārvajñyaṁ ca | tatraiva nāha khalv ayam evaṁ sampraty ātmānaṁ jānāty ayam aham asmīti no evemāni bhūtāni vināśam ivāpīto bhavati | nāham atra bhogyaṁ paśyāmi iti svāpe niḥsaṁjñatvam uktvā tatraiva vākye muktam adhikṛtya, sa vā eṣa etena daivena cakṣuṣā manasaitān kāmān paśyan ramate ya ete brahma-loke [chā.u. 8.12.5] iti tasya sārvajñyam uktam | utkrame niḥsaṁjñatvam etebhyo bhūtebhyaḥ samutthāya tāny evānuvinaśyati ity abhihitam | vinaśyati na paśyatīty arthaḥ | tathā ca muktaḥ sarvajño bhavatīti ||16||
0b74f2220ed8 · published Jul 27, 2026, 5:41:38 AM UTC
Available inRUPage between verses with
«Объят мудрым Атманом — не знает» — всезнание отказано? На это:
«То — с оглядкой на одно из двух: сон иль исход; явлено ведь».
Беспамятство шрути — о СУШУПТИ иль ИСХОДЕ («как бы в гибель вошёл»), а о свободном та же шрути: «БОЖЕСТВЕННЫМ ОКОМ и умом желанья ВИДЯ, РАДУЕТСЯ». Свободный — ВСЕЗНАЮЩ.