VedawordA Vedic library
Search
Sign in
Govinda-bhāṣya
Пада 4.44.4.3
539 / 558
Govinda-bhāṣya · 4.4.3
॥
Devanāgarī

आत्मा प्रकरणात्

Transliteration (IAST)

ātmā prakaraṇāt

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आत्माātmāАтман; ātman; тот Свет — Сам Высший
प्रकरणात्prakaraṇātиз раздела; prakaraṇa, отложительный падеж; тема беседы — «Атман без греха»
Translation

«Высший СВЕТ» [достигаемый] — АТМАН [— Хари, «высший пуруша»], не солнечное коло: по разделу.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
Devanāgarī

परं ज्योतिर् उपसम्पत्त्य्-उत्तरा तन्-निष्पत्तिर् उक्ता । तत्रैव विमर्शान्तरम् । किम् अत्रादित्य-मण्डलम् एव तज्-ज्योतिर् उत परं ब्रह्मेति सन्देहे तन्-मण्डलम् इति प्राप्तम् । तद् विभिद्य ब्रह्म-प्राप्तेः श्रवणात् । अर्चिर्-आदिके पथि यद् आदित्य-लोक-शब्देनोक्तम् । तत्राह—

आत्मा प्रकरणात् ॥

आत्मैव तज्-ज्योतिर् न त्व् आदित्य-मण्डलम् । कुतः ? प्रकरणाद् इति । यद्यपि ज्योतिः-शब्दः साधारणस् तथाप्य् एषः प्रस्तावाद् आत्मनोऽभिधायी । देवो जानाति मे मन इत्य् अत्र युष्मद्-अर्थस्येव देव-शब्दः । इहात्म-शब्दो ज्ञानानन्द-रूपं विभु-वस्तु प्रतिपादयति । अतति प्रकाशते इति । अत्यते गम्यते विमुक्तैर् इति । अतति व्याप्नोति च व्युत्पत्त्या तस्य सिद्धेः । उपनिषच्-छब्दवद् अस्यानेकार्थ-बोधकत्वम् । तच् च वस्तु पुरुषाकारम् इति स्वीकार्यम् । स उत्तमः पुरुष इति विवरणात् । यद् उपसम्पन्नं परं ज्योतिः स तूत्तमः पुरुषो हरिर् इति तद् अर्थः ॥3॥

Transliteration (IAST)

paraṁ jyotir upasampatty-uttarā tan-niṣpattir uktā | tatraiva vimarśāntaram | kim atrāditya-maṇḍalam eva taj-jyotir uta paraṁ brahmeti sandehe tan-maṇḍalam iti prāptam | tad vibhidya brahma-prāpteḥ śravaṇāt | arcir-ādike pathi yad āditya-loka-śabdenoktam | tatrāha—

ātmā prakaraṇāt ||

ātmaiva taj-jyotir na tv āditya-maṇḍalam | kutaḥ ? prakaraṇād iti | yadyapi jyotiḥ-śabdaḥ sādhāraṇas tathāpy eṣaḥ prastāvād ātmano'bhidhāyī | devo jānāti me mana ity atra yuṣmad-arthasyeva deva-śabdaḥ | ihātma-śabdo jñānānanda-rūpaṁ vibhu-vastu pratipādayati | atati prakāśate iti | atyate gamyate vimuktair iti | atati vyāpnoti ca vyutpattyā tasya siddheḥ | upaniṣac-chabdavad asyānekārtha-bodhakatvam | tac ca vastu puruṣākāram iti svīkāryam | sa uttamaḥ puruṣa iti vivaraṇāt | yad upasampannaṁ paraṁ jyotiḥ sa tūttamaḥ puruṣo harir iti tad arthaḥ ||3||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
परम् ज्योतिः उपसम्पत्ति-उत्तरा तत्-निष्पत्तिः उक्ताparam jyotiḥ upasampatti-uttarā tat-niṣpattiḥ uktāсказано: восстание — по достижении «высшего света»; ukta
तत्र एव विमर्श-अन्तरम्tatra eva vimarśa-antaramтам — иное разбирательство; vimarśa
किम् अत्र आदित्य-मण्डलम् एव तत्-ज्योतिःkim atra āditya-maṇḍalam eva tat-jyotiḥСОЛНЕЧНОЕ ли КОЛО тот свет; āditya-maṇḍala
उत परम् ब्रह्म इति सन्देहेuta param brahma iti sandeheили ВЫСШИЙ БРАХМАН?; para
तत्-मण्डलम् इति प्राप्तम्tat-maṇḍalam iti prāptam«коло:; prāpta
तत् विभिद्य ब्रह्म-प्राप्तेः श्रवणात्tat vibhidya brahma-prāpteḥ śravaṇātслышно же „ПРОБИВ его — к Брахману“»; bhittvā
… तत्र आह… tatra āhaна то говорит; āha
आत्मा प्रकरणात्ātmā prakaraṇāt«Атман: по разделу»; сутра 4.4.3
आत्मा एव तत्-ज्योतिः न तु आदित्य-मण्डलम्ātmā eva tat-jyotiḥ na tu āditya-maṇḍalamтот свет — АТМАН, не коло; ātmā!
कुतः प्रकरणात् इतिkutaḥ prakaraṇāt itiпочему? — по разделу; prakaraṇa
यद्यपि ज्योतिः-शब्दः साधारणःyadyapi jyotiḥ-śabdaḥ sādhāraṇaḥхоть слово «свет» и общее,; sādhāraṇa
तथापि एषः प्रस्तावात् आत्मनः अभिधायीtathāpi eṣaḥ prastāvāt ātmanaḥ abhidhāyīздесь, по зачину, оно именует Атмана —; abhidhāyin
देवः जानाति मे मनः इति अत्रdevaḥ jānāti me manaḥ iti atraкак в «Бог знает мой ум»; deva
युष्मत्-अर्थस्य इव देव-शब्दःyuṣmat-arthasya iva deva-śabdaḥ«бог» [значит] «ты»; iva
इह आत्म-शब्दःiha ātma-śabdaḥслово же «Атман» здесь; ātma-śabda
ज्ञान-आनन्द-रूपम् विभु-वस्तु प्रतिपादयतिjñāna-ānanda-rūpam vibhu-vastu pratipādayatiподаёт ВЕЗДЕСУЩУЮ Вещь — знание-блаженство:; vibhu-vastu!
अतति प्रकाशते इतिatati prakāśate iti«АТ-ает» — СИЯЕТ;; atati!
अत्यते गम्यते विमुक्तैः इतिatyate gamyate vimuktaiḥ iti«ат-им» — ДОСТИГАЕМ свободными;; gamyate
अतति व्याप्नोति च इति व्युत्पत्त्या तस्य सिद्धेःatati vyāpnoti ca iti vyutpattyā tasya siddheḥ«ат-ает» — ОБЪЕМЛЕТ: по этимологии; vyāpnoti
उपनिषत्-शब्दवत् अस्य अनेक-अर्थ-बोधकत्वम्upaniṣat-śabdavat asya aneka-artha-bodhakatvamслово, как «упанишада», МНОГОСМЫСЛЕННО; aneka-artha
तत् च वस्तु पुरुष-आकारम् इति स्वीकार्यम्tat ca vastu puruṣa-ākāram iti svīkāryamи та Вещь — ЧЕЛОВЕКООБРАЗНА: прими; puruṣa-ākāra!!
सः उत्तमः पुरुषः इति विवरणात्saḥ uttamaḥ puruṣaḥ iti vivaraṇātпо разъяснению «он — ВЫСШИЙ ПУРУША»; uttama-puruṣa!
यत् उपसम्पन्नम् परम् ज्योतिःyat upasampannam param jyotiḥдостигаемый высший свет —; jyotiḥ
सः तु उत्तमः पुरुषः हरिः इति तत् अर्थःsaḥ tu uttamaḥ puruṣaḥ hariḥ iti tat arthaḥВЫСШИЙ ПУРУША — ХАРИ: вот смысл; Hariḥ!!
Commentary translation

«Высший свет» — солнечное коло или Брахман? При полученном —

«Атман: по разделу».

Тот свет — АТМАН: по зачину раздела; «Атман» — Вездесущая Вещь знания-блаженства: СИЯЕТ, ДОСТИГАЕМ свободными, ОБЪЕМЛЕТ (слово многосмысленно, как «упанишада»); и Вещь та — ЧЕЛОВЕКООБРАЗНА: «он — ВЫСШИЙ ПУРУША». Достигаемый свет — ХАРИ.

Version

6b7b3ac1b39b · published Jul 27, 2026, 5:41:38 AM UTC

Available inRU
PreviousVerse 4.4.2

Page between verses with