गरुड़ पुराण
The Aetiology of Haemorrhoids1.156.1-10
600 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.156.1-10

Dhanvantarir

देवनागरी

धन्वन्तरिरुवाच । अथार्शसां निदानं च व्याख्यास्यमि च सुश्रुत ! । सर्वदा प्राणिनां मांसे कीलकाः प्रभवन्ति ये
अर्शांसि तस्मादुच्यन्ते गुदमार्गनिरोधनात् । दोषस्त्वङ्मांसमेदांसि सन्दूष्य विविधाकृतीन्
मांसांकुरानपानादौ कुर्वन्त्यर्शांसि ताञ्जगुः । सहजन्मान्तरोत्थेन भेदो द्वेधा समासतः
शुष्काग्रावाविभेदाश्च गुदस्थानानुसंश्रयाः । अर्धपञ्चाङ्गुलिस्तस्मिंस्तिस्रो ऽघ्यर्धाङ्गुलिस्थिताः
बाल्यप्रवाहिणी तासामन्त्रमध्ये विसर्जिनी । बाह्यासंवरणे तस्या गुदादौ बहिरङ्गुले
सार्धाङ्गुलप्रमाणेन रोमाण्यत्र ततः परम् । तत्र हेतुः सहोत्थानां बाल्ये बीजोपतप्तता
अर्शसां बीजसृष्टिस्तु मातापित्रपचारतः । देवतानां प्रकोपे हि सान्निपातस्य चान्यतः
असाध्या एवमाख्याताः सर्वे रोगाः कुलोद्भवाः । सहजानि विशेषेण रूक्षदुर्दर्शनानि तु
अन्तर्मुखानि पाण्डूनि दारुणोपद्रवाणि च । योज्यानि च पृथोग्दोषसंसर्गनिचयात्स्वतः
शुष्काणि वातश्लेष्मभ्यामार्द्राणि त्वस्य पित्ततः । दोषप्रकोपहेतुस्तु प्रागुक्तेवस्त्रसादिनि

लिप्यंतरण (IAST)

dhanvantariruvāca / athārśasāṃ nidānaṃ ca vyākhyāsyami ca suśruta ! / sarvadā prāṇināṃ māṃse kīlakāḥ prabhavanti ye
arśāṃsi tasmāducyante gudamārganirodhanāt / doṣastvaṅmāṃsamedāṃsi sandūṣya vividhākṛtīn
māṃsāṃkurānapānādau kurvantyarśāṃsi tāñjaguḥ / sahajanmāntarotthena bhedo dvedhā samāsataḥ
śuṣkāgrāvāvibhedāśca gudasthānānusaṃśrayāḥ / ardhapañcāṅgulistasmiṃstisro 'ghyardhāṅgulisthitāḥ
bālyapravāhiṇī tāsāmantramadhye visarjinī / bāhyāsaṃvaraṇe tasyā gudādau bahiraṅgule
sārdhāṅgulapramāṇena romāṇyatra tataḥ param / tatra hetuḥ sahotthānāṃ bālye bījopataptatā
arśasāṃ bījasṛṣṭistu mātāpitrapacārataḥ / devatānāṃ prakope hi sānnipātasya cānyataḥ
asādhyā evamākhyātāḥ sarve rogāḥ kulodbhavāḥ / sahajāni viśeṣeṇa rūkṣadurdarśanāni tu
antarmukhāni pāṇḍūni dāruṇopadravāṇi ca / yojyāni ca pṛthogdoṣasaṃsarganicayātsvataḥ
śuṣkāṇi vātaśleṣmabhyāmārdrāṇi tvasya pittataḥ / doṣaprakopahetustu prāguktevastrasādini

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धन्वन्तरिर्dhanvantarirДханвантари
उवाचuvācaсказал
अथार्शसांathārśasāṃтеперь геморроя
निदानंnidānaṃпричину
caи
व्याख्यास्यमिvyākhyāsyamiизложу
सुश्रुतsuśrutaо Сушрута
सर्वदाsarvadāвсегда
प्राणिनांprāṇināṃу живущих
मांसेmāṃseв мясе
कीलकाःkīlakāḥколышки
प्रभवन्तिprabhavantiвозникают
येyeкоторые
अर्शांसिarśāṃsi«аршас»
तस्माद्tasmādоттого
उच्यन्तेucyanteназываются
गुदgudaзаднего прохода
मार्गmārgaпуть
निरोधनात्nirodhanātот заграждения
दोषस्doṣasдоша
त्वङ्tvaṅкожу
मांसmāṃsaмясо
मेदांसिmedāṃsiжир
सन्दूष्यsandūṣyaиспортив
विविध्vividhразнообразных
आकृतीन्ākṛtīnобличий
अङ्कुरान्aṅkurānростки
अपान्apānв заднем проходе
आदौādauи прочем
कुर्वन्त्य्kurvantyтворят
ताञ्tāñих
जगुःjaguḥназвали
सहजsahajaврождённым
जन्म्janmрождением
आन्तर्āntarвнутри
ओत्थेनotthenaвозникшим
भेदोbhedoразличие
द्वेधाdvedhāдвояко
समासतःsamāsataḥвкратце
शुष्कśuṣkaсухие
अग्राव्agrāvостриями
आविभेदाश्āvibhedāśнеразделённые
स्थान्sthānместа
आनुसंश्रयाःānusaṃśrayāḥдержащиеся
अर्धardhaс половиною
पञ्च्pañcпять
आङ्गुलिस्āṅgulisпальцев
तस्मिंस्tasmiṃsв том
तिस्रोtisroтри
घ्यर्ध्ghyardhполутора
आङ्गुलिस्थिताःāṅgulisthitāḥна пальцах стоящие
प्रवाहिणीpravāhiṇī«правахини»
तासाम्tāsāmиз них
अन्त्रantraкишки
मध्येmadhyeпосреди
विसर्जिनीvisarjinī«висарджини»
बाह्याbāhyāвнешняя
संवरणेsaṃvaraṇeпри затворе
तस्याtasyāу неё
गुदादौgudādauу заднего прохода
बहिर्bahirснаружи
अङ्गुलेaṅguleна палец
सार्ध्sārdhс половиною
आङ्गुलāṅgulaпальца
प्रमाणेनpramāṇenaмерою
रोमाण्य्romāṇyволоски
अत्रatraздесь
ततःtataḥзатем
परम्paramдалее
तत्रtatraтам
हेतुःhetuḥпричина
सह्sahвместе
ओत्थानांotthānāṃвозникших
बाल्येbālyeв детстве
बीज्bījсемени
ओपतप्तताopataptatāповреждённость
अर्शसांarśasāṃгеморроя
सृष्टिस्sṛṣṭisтворение
तुtuже
माताmātāматери
पित्र्pitrотца
अपचारतःapacārataḥот небрежения
देवतानांdevatānāṃбожеств
प्रकोपेprakopeпри возбуждении
हिhiведь
सान्निपातस्यsānnipātasyaсаннипаты
चान्यतःcānyataḥи от иного
असाध्याasādhyāнеисцелимыми
एवम्evamтак
आख्याताःākhyātāḥназваны
सर्वेsarveвсе
रोगाःrogāḥнедуги
कुल्kulродовые
ओद्भवाःodbhavāḥвозникшие
सहजानिsahajāniврождённые
विशेषेणviśeṣeṇaособенно
रूक्षrūkṣaсухие
दुर्दर्शनानिdurdarśanāniдурные видом
अन्तर्मुखानिantarmukhāniвнутрь обращённые
पाण्डूनिpāṇḍūniбледные
दारुण्dāruṇсвирепые
ओपद्रवाणिopadravāṇiосложнения
योज्यानिyojyāniдолжны быть соотнесены
पृथोग्pṛthogпо отдельности
संसर्गsaṃsargaсмешению
निचयात्nicayātпо накоплению
स्वतःsvataḥсами собою
शुष्काणिśuṣkāṇiсухие
वातvātaветром
श्लेष्मभ्याम्śleṣmabhyāmи слизью
आर्द्राणिārdrāṇiвлажные
त्व्tvже
अस्यasyaу него
पित्ततःpittataḥот жёлчи
प्रकोपprakopaвозбуждения
हेतुस्hetusпричина
प्राग्prāgпрежде
उक्तेukteсказанном
अनुवाद

Дханвантари сказал: теперь изложу, о Сушрута, и причину геморроя. Те колышки, что всегда возникают у живущих в мясе, оттого и называются «аршас» — от заграждения пути заднего прохода. Доша, испортив кожу, мясо и жир, творит мясные ростки разнообразных обличий в заднем проходе и прочем; их и назвали «аршас». Вкратце различие двояко: врождённое и возникшее внутри после рождения. Сухие, с остриями, неразделённые, держащиеся места заднего прохода; там мера — пять с половиною пальцев, и три стоят на полутора пальцах. Из них «правахини» — посреди кишки, «висарджини» — внешняя, при затворе; у неё у заднего прохода снаружи, на палец, мерою в полтора пальца — волоски здесь и далее. Причина возникших вместе с рождением — повреждённость семени в детстве; творение же семени геморроя — от небрежения матери и отца, при возбуждении божеств и от иного, чем саннипата. Так все родовые недуги названы неисцелимыми. Врождённые — особенно сухие и дурные видом, внутрь обращённые, бледные, со свирепыми осложнениями; и должны они быть соотнесены с дошами по отдельности, по смешению и по накоплению — сами собою. Сухие — от ветра и слизи, влажные же — от жёлчи; а причина возбуждения дош — в прежде сказанном.

संस्करण

4a2af08ee3e1 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 3:47:13 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से