महाभारत
Bakavadha-parva (brāhmaṇa-vilāpa) (The Brāhmaṇa's Lament)1.145.12–15
907 / 15823
महाभारत · 1.145.12–15
देवनागरी

वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशने ॥
अज्ञाता धार्तराष्ट्राणां सत्कृता वीतमन्यवः ॥
सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्यास्य किं न्व् अहम् ॥
प्रियं कुर्याम् इति गृहे यत् कुर्युर् उषिताः सुखम् ॥
एतावान् पुरुषस् तात कृतं यस्मिन् न नश्यति ॥
यावच् च कुर्याद् अन्यो ऽस्य कुर्याद् अभ्यधिकं ततः ॥
तद् इदं ब्राह्मणस्यास्य दुःखम् आपतितं ध्रुवम् ॥
तत्रास्य यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vasāmaḥ susukhaṃ putra brāhmaṇasya niveśane ||
ajñātā dhārtarāṣṭrāṇāṃ satkṛtā vītamanyavaḥ ||
sā cintaye sadā putra brāhmaṇasyāsya kiṃ nv aham ||
priyaṃ kuryām iti gṛhe yat kuryur uṣitāḥ sukham ||
etāvān puruṣas tāta kṛtaṃ yasmin na naśyati ||
yāvac ca kuryād anyo 'sya kuryād abhyadhikaṃ tataḥ ||
tad idaṃ brāhmaṇasyāsya duḥkham āpatitaṃ dhruvam ||
tatrāsya yadi sāhāyyaṃ kuryāma sukṛtaṃ bhavet ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशनेvasāmaḥ susukhaṃ putra brāhmaṇasya niveśane"we live in comfort, son, in the brahmana's dwelling,
अज्ञाताः धार्तराष्ट्राणां सत्कृताः वीतमन्यवःajñātāḥ dhārtarāṣṭrāṇāṃ satkṛtāḥ vītamanyavaḥunknown to the Dhartarashtras, honored [by our host], free of anxiety;
सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्य अस्य किं नु अहम्sā cintaye sadā putra brāhmaṇasya asya kiṃ nu ahamI am always thinking, son, what I might do for this brahmana
प्रियं कुर्याम् इति गृहे यत् कुर्युः उषिताः सुखम्priyaṃ kuryām iti gṛhe yat kuryuḥ uṣitāḥ sukhamthat would please him — [as is fitting] for those who have lived happily in [someone's] house;
एतावान् पुरुषः तात कृतं यस्मिन् न नश्यतिetāvān puruṣaḥ tāta kṛtaṃ yasmin na naśyatisuch is a [worthy] person, child: one in whom the good done does not perish,
यावत् च कुर्यात् अन्यः अस्य कुर्यात् अभ्यधिकं ततःyāvat ca kuryāt anyaḥ asya kuryāt abhyadhikaṃ tataḥand however much another may do for him, he does still more in return;
तत् इदं ब्राह्मणस्य अस्य दुःखम् आपतितं ध्रुवम्tat idaṃ brāhmaṇasya asya duḥkham āpatitaṃ dhruvamnow surely misfortune has befallen this brahmana;
तत्र अस्य यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत्tatra asya yadi sāhāyyaṃ kuryāma sukṛtaṃ bhavetif we could render him help in it, that would be a good deed"
अज्ञाताajñātāoriginal form "ajñātā", added to complete the word-by-word coverage
सत्कृताsatkṛtāoriginal form "satkṛtā", added to complete the word-by-word coverage
ब्राह्मणस्यास्यbrāhmaṇasyāsyaoriginal form "brāhmaṇasyāsya", added to complete the word-by-word coverage
न्व्nvoriginal form "nv", added to complete the word-by-word coverage
कुर्युर्kuryuroriginal form "kuryur", added to complete the word-by-word coverage
पुरुषस्puruṣasoriginal form "puruṣas", added to complete the word-by-word coverage
यावच्yāvacoriginal form "yāvac", added to complete the word-by-word coverage
कुर्याद्kuryādoriginal form "kuryād", added to complete the word-by-word coverage
अन्योanyooriginal form "anyo", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्य'syaoriginal form "'sya", added to complete the word-by-word coverage
कुर्याद्kuryādoriginal form "kuryād", added to complete the word-by-word coverage
तद्tadoriginal form "tad", added to complete the word-by-word coverage
ब्राह्मणस्यास्यbrāhmaṇasyāsyaoriginal form "brāhmaṇasyāsya", added to complete the word-by-word coverage
तत्रास्यtatrāsyaoriginal form "tatrāsya", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Kunti said: "We live in comfort, son, in the brahmana's dwelling, unknown to the Dhartarashtras, honored, and free of anxiety. I am always thinking, son, what I might do to please this brahmana — as is fitting for those who have lived happily in another's house. Such is a worthy person, child: one in whom good done does not perish, and however much another does for him, he repays it with still more. Now surely misfortune has befallen this brahmana; if we rendered him help in it, that would be a good deed."

संस्करण

e422a6e702af · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:09:57 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से