महाभारत
Bakavadha-parva (brāhmaṇa-vilāpa) (The Brāhmaṇa's Lament)1.145.20–22
910 / 15823
महाभारत · 1.145.20–22
देवनागरी

ब्राह्मण उवाच
धिग् इदं जीवितं लोके ऽनलसारम् अनर्थकम् ॥
दुःखमूलं पराधीनं भृशम् अप्रियभागि च ॥
जीविते परमं दुःखं जीविते परमो ज्वरः ॥
जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानाम् आगमो ध्रुवः ॥
एकात्मापि हि धर्मार्थौ कामं च न निषेवते ॥
एतैश् च विप्रयोगो ऽपि दुःखं परमकं मतम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

brāhmaṇa uvāca
dhig idaṃ jīvitaṃ loke 'nalasāram anarthakam ||
duḥkhamūlaṃ parādhīnaṃ bhṛśam apriyabhāgi ca ||
jīvite paramaṃ duḥkhaṃ jīvite paramo jvaraḥ ||
jīvite vartamānasya dvandvānām āgamo dhruvaḥ ||
ekātmāpi hi dharmārthau kāmaṃ ca na niṣevate ||
etaiś ca viprayogo 'pi duḥkhaṃ paramakaṃ matam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धिक् इदं जीवितं लोके अनलसारम् अनर्थकम्dhik idaṃ jīvitaṃ loke analasāram anarthakam"shame on this life in the world — powerless ["without the essence of fire"], useless,
दुःखमूलं पराधीनं भृशम् अप्रियभागि चduḥkhamūlaṃ parādhīnaṃ bhṛśam apriyabhāgi cathe root of sorrows, dependent on others, richly beset with what is unpleasant;
जीविते परमं दुःखं जीविते परमः ज्वरःjīvite paramaṃ duḥkhaṃ jīvite paramaḥ jvaraḥin life is the highest torment, in life is the highest fever,
जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानाम् आगमः ध्रुवःjīvite vartamānasya dvandvānām āgamaḥ dhruvaḥfor one who lives, the pairs of opposites surely come;
एकात्मा अपि हि धर्मार्थौ कामं च न निषेवतेekātmā api hi dharmārthau kāmaṃ ca na niṣevatefor even a solitary person does not [fully] enjoy dharma, artha,
एतैः च विप्रयोगः अपि दुःखं परमकं मतम्etaiḥ ca viprayogaḥ api duḥkhaṃ paramakaṃ matamand kama, and separation from them too is held to be the highest suffering;
ब्राह्मणbrāhmaṇaoriginal form "brāhmaṇa", added to complete the word-by-word coverage
धिग्dhigoriginal form "dhig", added to complete the word-by-word coverage
ऽनलसारम्'nalasāramoriginal form "'nalasāram", added to complete the word-by-word coverage
परमोparamooriginal form "paramo", added to complete the word-by-word coverage
आगमोāgamooriginal form "āgamo", added to complete the word-by-word coverage
एकात्मापिekātmāpioriginal form "ekātmāpi", added to complete the word-by-word coverage
एतैश्etaiśoriginal form "etaiś", added to complete the word-by-word coverage
विप्रयोगोviprayogooriginal form "viprayogo", added to complete the word-by-word coverage
ऽपि'pioriginal form "'pi", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

The brahmana said: "Shame on this life in the world — powerless, useless, the root of sorrows, dependent on others, richly beset with what is unpleasant. In life is the highest torment, in life is the highest fever; for one who lives, the pairs of opposites surely come. For even a solitary person does not fully enjoy dharma, artha, and kama, and separation from them is held to be the highest suffering."

संस्करण

d058d8a5fbb2 · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:09:57 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से