महाभारत
Jarāsaṃdha-vadha-parva (girivraja-praveśa) (The Entry into Girivraja)2.19.47–50
2221 / 15823
महाभारत · 2.19.47–50
देवनागरी

क्षत्रियो बाहुवीर्यस् तु न तथा वाक्यवीर्यवान् ॥
अप्रगल्भं वचस् तस्य तस्माद् बार्हद्रथे स्मृतम् ॥
स्ववीर्यं क्षत्रियाणां च बाह्वोर् धाता न्यवेशयत् ॥
तद् दिदृक्षसि चेद् राजन् द्रष्टास्य् अद्य न संशयः ॥
अद्वारेण रिपोर् गेहं द्वारेण सुहृदो गृहम् ॥
प्रविशन्ति सदा सन्तो द्वारं नो वर्जितं ततः ॥
कार्यवन्तो गृहान् एत्य शत्रुतो नार्हणां वयम् ॥
प्रतिगृह्णीम तद् विद्धि एतन् नः शाश्वतं व्रतम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

kṣatriyo bāhuvīryas tu na tathā vākyavīryavān ||
apragalbhaṃ vacas tasya tasmād bārhadrathe smṛtam ||
svavīryaṃ kṣatriyāṇāṃ ca bāhvor dhātā nyaveśayat ||
tad didṛkṣasi ced rājan draṣṭāsy adya na saṃśayaḥ ||
advāreṇa ripor gehaṃ dvāreṇa suhṛdo gṛham ||
praviśanti sadā santo dvāraṃ no varjitaṃ tataḥ ||
kāryavanto gṛhān etya śatruto nārhaṇāṃ vayam ||
pratigṛhṇīma tad viddhi etan naḥ śāśvataṃ vratam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
क्षत्रियः बाहु-वीर्यः तुkṣatriyaḥ bāhu-vīryaḥ tuA kshatriya is valorous in his arms,
न तथा वाक्य-वीर्यवान्na tathā vākya-vīryavānbut not so mighty in speech;
अप्रगल्भम् वचः तस्यapragalbham vacaḥ tasyatimid [modest] is his speech —
तस्मात् बार्हद्रथे स्मृतम्tasmāt bārhadrathe smṛtamtherefore [scant words] is deemed fitting before you, O son of Brihadratha;
स्व-वीर्यम् क्षत्रियाणाम् चsva-vīryam kṣatriyāṇām cathe innate valor of kshatriyas
बाह्वोः धाता न्यवेशयत्bāhvoḥ dhātā nyaveśayatthe Creator placed in [their] arms;
तत् दिदृक्षसि चेत् राजन्tat didṛkṣasi cet rājanthat, if you wish to see, O king,
द्रष्टा असि अद्य न संशयःdraṣṭā asi adya na saṃśayaḥyou shall see it today, no doubt;
अद्वारेण रिपोः गेहम्advāreṇa ripoḥ gehamnot through the gate — into the house of an enemy,
द्वारेण सुहृदः गृहम्dvāreṇa suhṛdaḥ gṛhamthrough the gate — into the house of a friend
प्रविशन्ति सदा सन्तःpraviśanti sadā santaḥthe good always enter;
द्वारम् नः वर्जितम् ततःdvāram naḥ varjitam tataḥthe gate, therefore, we have shunned;
कार्य-वन्तः गृहान् एत्यkārya-vantaḥ gṛhān etyahaving come to the house on business,
शत्रुतः न अर्हणाम् वयम्śatrutaḥ na arhaṇām vayamwe do not [accept] honor from an enemy —
प्रतिगृह्णीम तत् विद्धिpratigṛhṇīma tat viddhiwe do not accept it; know this:
एतत् नः शाश्वतम् व्रतम्etat naḥ śāśvatam vratamthis is our eternal vow."
क्षत्रियोkṣatriyooriginal form "kṣatriyo", added to complete the word-by-word coverage
बाहुवीर्यस्bāhuvīryasoriginal form "bāhuvīryas", added to complete the word-by-word coverage
वाक्यवीर्यवान्vākyavīryavānoriginal form "vākyavīryavān", added to complete the word-by-word coverage
अप्रगल्भंapragalbhaṃoriginal form "apragalbhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
वचस्vacasoriginal form "vacas", added to complete the word-by-word coverage
तस्माद्tasmādoriginal form "tasmād", added to complete the word-by-word coverage
स्ववीर्यंsvavīryaṃoriginal form "svavīryaṃ", added to complete the word-by-word coverage
क्षत्रियाणांkṣatriyāṇāṃoriginal form "kṣatriyāṇāṃ", added to complete the word-by-word coverage
बाह्वोर्bāhvororiginal form "bāhvor", added to complete the word-by-word coverage
तद्tadoriginal form "tad", added to complete the word-by-word coverage
चेद्cedoriginal form "ced", added to complete the word-by-word coverage
द्रष्टास्य्draṣṭāsyoriginal form "draṣṭāsy", added to complete the word-by-word coverage
रिपोर्ripororiginal form "ripor", added to complete the word-by-word coverage
गेहंgehaṃoriginal form "gehaṃ", added to complete the word-by-word coverage
सुहृदोsuhṛdooriginal form "suhṛdo", added to complete the word-by-word coverage
सन्तोsantooriginal form "santo", added to complete the word-by-word coverage
द्वारंdvāraṃoriginal form "dvāraṃ", added to complete the word-by-word coverage
नोnooriginal form "no", added to complete the word-by-word coverage
वर्जितंvarjitaṃoriginal form "varjitaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कार्यवन्तोkāryavantooriginal form "kāryavanto", added to complete the word-by-word coverage
शत्रुतोśatrutooriginal form "śatruto", added to complete the word-by-word coverage
नार्हणांnārhaṇāṃoriginal form "nārhaṇāṃ", added to complete the word-by-word coverage
तद्tadoriginal form "tad", added to complete the word-by-word coverage
एतन्etanoriginal form "etan", added to complete the word-by-word coverage
शाश्वतंśāśvataṃoriginal form "śāśvataṃ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"A kshatriya is valorous in his arms, but not so mighty in speech; his speech is modest — therefore we, too, are sparing of words before you, O son of Brihadratha. The Creator placed the kshatriyas' own valor in their arms; and if you wish to see it, O king, you shall see it today, without doubt. The good always enter the house of an enemy not through the gate, but the house of a friend through the gate; therefore we have shunned the gate. Having come to the house on business, we do not accept honor from an enemy — know this: such is our eternal vow."

संस्करण

2d405448b574 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:13:23 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से