महाभारत
Śiśupāla-vadha-parva (śiśupāla-vadha, yajña-samāpti) (The Death of Shishupala and the Completion of the Sacrifice)2.42.47–49
2474 / 15823
महाभारत · 2.42.47–49
देवनागरी

तम् उवाचैवम् उक्तस् तु धर्मराण् मधुसूदनम् ॥
तव प्रसादाद् गोविन्द प्राप्तवान् अस्मि वै क्रतुम् ॥
समस्तं पार्थिवं क्षत्रं त्वत्प्रसादाद् वशानुगम् ॥
उपादाय बलिं मुख्यं माम् एव समुपस्थितम् ॥
न वयं त्वाम् ऋते वीर रंस्यामेह कथं चन ॥
अवश्यं चापि गन्तव्या त्वया द्वारवती पुरी ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tam uvācaivam uktas tu dharmarāṇ madhusūdanam ||
tava prasādād govinda prāptavān asmi vai kratum ||
samastaṃ pārthivaṃ kṣatraṃ tvatprasādād vaśānugam ||
upādāya baliṃ mukhyaṃ mām eva samupasthitam ||
na vayaṃ tvām ṛte vīra raṃsyāmeha kathaṃ cana ||
avaśyaṃ cāpi gantavyā tvayā dvāravatī purī ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तम् उवाच एवम् उक्तस् तुtam uvāca evam uktas tuTo him, thus addressed,
धर्म-राण् मधुसूदनम्dharma-rāṇ madhusūdanamDharmaraja [replied] to Madhusudana:
तव प्रसादाद् गोविन्दtava prasādād govinda"By your grace, O Govinda,
प्राप्तवान् अस्मि वै क्रतुम्prāptavān asmi vai kratumI have attained the sacrifice;
समस्तं पार्थिवं क्षत्रंsamastaṃ pārthivaṃ kṣatraṃthe whole royal kshatra,
त्वत्-प्रसादाद् वश-अनुगम्tvat-prasādād vaśa-anugamsubdued by your grace,
उपादाय बलिं मुख्यंupādāya baliṃ mukhyaṃbringing the chief tribute,
माम् एव समुपस्थितम्mām eva samupasthitamhas come to me;
न वयं त्वाम् ऋते वीरna vayaṃ tvām ṛte vīrawithout you, O hero, we shall never
रंस्यामह इह कथं चनraṃsyāmaha iha kathaṃ canabe able to rejoice here at all;
अवश्यं च अपि गन्तव्याavaśyaṃ ca api gantavyāand yet you must without fail go
त्वया द्वारवती पुरीtvayā dvāravatī purīto the city of Dvaravati".
उवाचैवम्uvācaivamoriginal form "uvācaivam", added to complete the word-by-word coverage
धर्मराण्dharmarāṇoriginal form "dharmarāṇ", added to complete the word-by-word coverage
त्वत्प्रसादाद्tvatprasādādoriginal form "tvatprasādād", added to complete the word-by-word coverage
वशानुगम्vaśānugamoriginal form "vaśānugam", added to complete the word-by-word coverage
रंस्यामेहraṃsyāmehaoriginal form "raṃsyāmeha", added to complete the word-by-word coverage
चापिcāpioriginal form "cāpi", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

To him thus addressed, Dharmaraja replied to Madhusudana: "By your grace, O Govinda, I have attained this sacrifice; by your grace the whole royal kshatra, subdued, has come to me bearing the chief tribute. Without you, O hero, we shall never be able to rejoice here at all; and yet you must without fail go to the city of Dvaravati."

संस्करण

2144a9c36a75 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:49:21 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से