महाभारत
The Mace-Duel of Bhīma and Śalya9.11.58-63
9166 / 15823
महाभारत · 9.11.58-63
देवनागरी

ध्वजं निपतितं दृष्ट्वा पाण्डवं च व्यवस्थितम् ॥
संक्रुद्धो मद्रराजो ऽभूच् छरवर्षं मुमोच ह ॥
शल्यः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥
अभ्यवर्षद् अमेयात्मा क्षत्रियं क्षत्रियर्षभः ॥
सात्यकिं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥
एकैकं पञ्चभिर् विद्ध्वा युधिष्ठिरम् अपीडयत् ॥
ततो बाणमयं जालं विततं पाण्डवोरसि ॥
अपश्याम महाराज मेघजालम् इवोद्गतम् ॥
तस्य शल्यो रणे क्रुद्धो बाणैः संनतपर्वभिः ॥
दिशः प्रच्छादयाम् आस प्रदिशश् च महारथः ॥
ततो युधिष्ठिरो राजा बाणजालेन पीडितः ॥
बभूव हृतविक्रान्तो जम्भो वृत्रहणा यथा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dhvajaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavaṃ ca vyavasthitam ||
saṃkruddho madrarājo 'bhūc charavarṣaṃ mumoca ha ||
śalyaḥ sāyakavarṣeṇa parjanya iva vṛṣṭimān ||
abhyavarṣad ameyātmā kṣatriyaṃ kṣatriyarṣabhaḥ ||
sātyakiṃ bhīmasenaṃ ca mādrīputrau ca pāṇḍavau ||
ekaikaṃ pañcabhir viddhvā yudhiṣṭhiram apīḍayat ||
tato bāṇamayaṃ jālaṃ vitataṃ pāṇḍavorasi ||
apaśyāma mahārāja meghajālam ivodgatam ||
tasya śalyo raṇe kruddho bāṇaiḥ saṃnataparvabhiḥ ||
diśaḥ pracchādayām āsa pradiśaś ca mahārathaḥ ||
tato yudhiṣṭhiro rājā bāṇajālena pīḍitaḥ ||
babhūva hṛtavikrānto jambho vṛtrahaṇā yathā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ध्वजं निपतितं दृष्ट्वाdhvajaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvāувидев упавшее знамя
पाण्डवं च व्यवस्थितम्pāṇḍavaṃ ca vyavasthitamи Пандаву, изготовившегося к бою
संक्रुद्धः मद्रराजः अभूत्saṃkruddhaḥ madrarājaḥ abhūtразгневался царь мадров
शरवर्षं मुमोच हśaravarṣaṃ mumoca haи обрушил ливень стрел
शल्यः सायकवर्षेणśalyaḥ sāyakavarṣeṇaШалья ливнем стрел
पर्जन्यः इव वृष्टिमान्parjanyaḥ iva vṛṣṭimānсловно дождевая туча
अभ्यवर्षत् अमेयात्माabhyavarṣat ameyātmāосыпал, неизмеримый духом
क्षत्रियं क्षत्रियर्षभःkṣatriyaṃ kṣatriyarṣabhaḥкшатрия — бык среди кшатриев
सात्यकिं भीमसेनं चsātyakiṃ bhīmasenaṃ caСатьяки и Бхимасену
माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौmādrīputrau ca pāṇḍavauи двух сынов Мадри, Пандавов
एकैकं पञ्चभिः विद्ध्वाekaikaṃ pañcabhiḥ viddhvāкаждого пронзив пятью
युधिष्ठिरम् अपीडयत्yudhiṣṭhiram apīḍayatтерзал Юдхиштхиру
ततः बाणमयं जालंtataḥ bāṇamayaṃ jālaṃтогда сеть из стрел
विततं पाण्डवोरसिvitataṃ pāṇḍavorasiраскинутую на груди Пандавы
अपश्याम महाराजapaśyāma mahārājaмы увидели, о великий царь
मेघजालम् इव उद्गतम्meghajālam iva udgatamсловно поднявшуюся гряду туч
तस्य शल्यः रणे क्रुद्धःtasya śalyaḥ raṇe kruddhaḥна него Шалья, в битве разгневанный
बाणैः संनतपर्वभिःbāṇaiḥ saṃnataparvabhiḥстрелами с гладкими сочленениями
दिशः प्रच्छादयाम् आसdiśaḥ pracchādayām āsaокутал стороны света
प्रदिशः च महारथःpradiśaḥ ca mahārathaḥи промежуточные стороны, махаратха
ततः युधिष्ठिरः राजाtataḥ yudhiṣṭhiraḥ rājāтогда царь Юдхиштхира
बाणजालेन पीडितःbāṇajālena pīḍitaḥтеснимый сетью стрел
बभूव हृतविक्रान्तःbabhūva hṛtavikrāntaḥстал лишённым доблести
जम्भः वृत्रहणा यथाjambhaḥ vṛtrahaṇā yathāкак Джамбха — одолённый убийцею Вритры
अनुवाद

«Увидев упавшее знамя и Пандаву, изготовившегося к бою, царь мадров разгневался и обрушил ливень стрел. Шалья, неизмеримый духом, бык среди кшатриев, осыпал кшатрия Юдхиштхиру ливнем стрел, словно дождевая туча. Пронзив Сатьяки, Бхимасену и двух сынов Мадри, Пандавов, каждого пятью стрелами, он терзал Юдхиштхиру. Тогда, о великий царь, мы увидели на груди Пандавы раскинутую сеть из стрел, словно поднявшуюся гряду туч. Разгневанный в битве, Шалья, махаратха, стрелами с гладкими сочленениями окутал стороны и промежуточные стороны света. И тогда царь Юдхиштхира, теснимый сетью стрел, стал лишённым доблести, как Джамбха, одолённый убийцею Вритры».

संस्करण

4bbefb6e7262 · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:50:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से