काल उवाच
नैवाहं नाप्य् अयं मृत्युर् नायं लुब्धक पन्नगः ॥
किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजकाः ॥
अकरोद् यद् अयं कर्म तन् नो ऽर्जुनक चोदकम् ॥
प्रणाशहेतुर् नान्यो ऽस्य वध्यते ऽयं स्वकर्मणा ॥
यद् अनेन कृतं कर्म तेनायं निधनं गतः ॥
विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् ॥
कर्मदायादवांल् लोकः कर्मसंबन्धलक्षणः ॥
कर्माणि चोदयन्तीह यथान्योन्यं तथा वयम् ॥
kāla uvāca
naivāhaṃ nāpy ayaṃ mṛtyur nāyaṃ lubdhaka pannagaḥ ||
kilbiṣī jantumaraṇe na vayaṃ hi prayojakāḥ ||
akarod yad ayaṃ karma tan no 'rjunaka codakam ||
praṇāśahetur nānyo 'sya vadhyate 'yaṃ svakarmaṇā ||
yad anena kṛtaṃ karma tenāyaṃ nidhanaṃ gataḥ ||
vināśahetuḥ karmāsya sarve karmavaśā vayam ||
karmadāyādavāṃl lokaḥ karmasaṃbandhalakṣaṇaḥ ||
karmāṇi codayantīha yathānyonyaṃ tathā vayam ||
Кала сказал: «Ни я, ни эта Смерть, ни этот змей, о охотник, не виновны в смерти существа; не мы ведь побудители. Какое деяние совершил этот мальчик — то и подвигло нас, о Арджунака; причина погибели его — не иное: он убит собственным деянием. Каким деянием, им сотворённым, тем он и пришёл к гибели; причина его погибели — его же карма; все мы во власти кармы. Мир — наследник кармы, отмеченный связью с кармою; деяния движут здесь — как одно другое, так и нас».
aa6389dcf4cb · प्रकाशित 20 जून 2026, 7:00:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Здесь — разрешение всей тяжбы: над Временем, Смертью и змеем стоит карма самого существа. Не внешняя злая воля, а собственные прошлые деяния мальчика подвигли и Время, и Смерть, и змея; «он убит собственным деянием». Знаменательна формула «мир — наследник кармы» (karma-dāyāda): всякий пожинает посеянное им же. В этом — не безотрадный фатализм, а возвращение ответственности туда, где ей место; и для скорбящего это и горькое, и целительное слово: судьбу творит не чужой произвол, а закон, в коем каждый — соучастник.