महाभारत
The Glory of the Gift of Land (Part 1)13.61.70-75
12263 / 15823
महाभारत · 13.61.70-75
देवनागरी

अग्निष्टोमप्रभृतिभिर् इष्ट्वा च स्वाप्तदक्षिणैः ॥
न तत् फलम् अवाप्नोति भूमिदानाद् यद् अश्नुते ॥
दाता दशानुगृह्णाति दश हन्ति तथा क्षिपन् ॥
पूर्वदत्तां हरन् भूमिं नरकायोपगच्छति ॥
न ददाति प्रतिश्रुत्य दत्त्वा वा हरते तु यः ॥
स बद्धो वारुणैः पाशैस् तप्यते मृत्युशासनात् ॥
आहिताग्निं सदायज्ञं कृशभृत्यं प्रियातिथिम् ॥
ये भरन्ति द्विजश्रेष्ठं नोपसर्पन्ति ते यमम् ॥
ब्राह्मणेष्व् ऋणभूतं स्यात् पार्थिवस्य पुरंदर ॥
इतरेषां तु वर्णानां तारयेत् कृशदुर्बलान् ॥
नाच्छिन्द्यात् स्पर्शितां भूमिं परेण त्रिदशाधिप ॥
ब्राह्मणाय सुरश्रेष्ठ कृशभृत्याय कश् चन ॥

लिप्यंतरण (IAST)

agniṣṭomaprabhṛtibhir iṣṭvā ca svāptadakṣiṇaiḥ ||
na tat phalam avāpnoti bhūmidānād yad aśnute ||
dātā daśānugṛhṇāti daśa hanti tathā kṣipan ||
pūrvadattāṃ haran bhūmiṃ narakāyopagacchati ||
na dadāti pratiśrutya dattvā vā harate tu yaḥ ||
sa baddho vāruṇaiḥ pāśais tapyate mṛtyuśāsanāt ||
āhitāgniṃ sadāyajñaṃ kṛśabhṛtyaṃ priyātithim ||
ye bharanti dvijaśreṣṭhaṃ nopasarpanti te yamam ||
brāhmaṇeṣv ṛṇabhūtaṃ syāt pārthivasya puraṃdara ||
itareṣāṃ tu varṇānāṃ tārayet kṛśadurbalān ||
nācchindyāt sparśitāṃ bhūmiṃ pareṇa tridaśādhipa ||
brāhmaṇāya suraśreṣṭha kṛśabhṛtyāya kaś cana ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अग्निष्टोमप्रभृतिभिःagniṣṭomaprabhṛtibhiḥагништомою и прочими
इष्ट्वा च स्वाप्तदक्षिणैःiṣṭvā ca svāptadakṣiṇaiḥпожертвовав, с обильными дакшинами
न तत् फलम् अवाप्नोतिna tat phalam avāpnotiне тот плод обретает
भूमिदानात् यत् अश्नुतेbhūmidānāt yat aśnute(что) от земли-даяния вкушает
दाता दश अनुगृह्णातिdātā daśa anugṛhṇātiдаритель десятерых милует
दश हन्ति तथा क्षिपन्daśa hanti tathā kṣipanотнимающий же десятерых губит
पूर्वदत्तां हरन् भूमिंpūrvadattāṃ haran bhūmiṃпрежде данную отнимая землю
नरकाय उपगच्छतिnarakāya upagacchatiк аду идёт
न ददाति प्रतिश्रुत्यna dadāti pratiśrutyaне даёт, обещав
दत्त्वा वा हरते तु यःdattvā vā harate tu yaḥили, дав, отнимает который
स बद्धः वारुणैः पाशैःsa baddhaḥ vāruṇaiḥ pāśaiḥтот, связанный Варуны путами
तप्यते मृत्युशासनात्tapyate mṛtyuśāsanātмучится по приказу Смерти
आहिताग्निं सदायज्ञंāhitāgniṃ sadāyajñaṃогнь возжёгшего, всегда жертвующего
कृशभृत्यं प्रियातिथिम्kṛśabhṛtyaṃ priyātithimс тощею челядью, гостелюбивого
ये भरन्ति द्विजश्रेष्ठंye bharanti dvijaśreṣṭhaṃкоторые кормят лучшего из брахманов
न उपसर्पन्ति ते यमम्na upasarpanti te yamamне подступают они к Яме
ब्राह्मणेषु ऋणभूतं स्यात्brāhmaṇeṣu ṛṇabhūtaṃ syātпред брахманами долгом да будет
पार्थिवस्य पुरंदरpārthivasya puraṃdara(земля) царя, о Пурандара
इतरेषां तु वर्णानांitareṣāṃ tu varṇānāṃиных же варн
तारयेत् कृशदुर्बलान्tārayet kṛśadurbalānда спасает тощих, слабых
न आच्छिन्द्यात् स्पर्शितां भूमिंna ācchindyāt sparśitāṃ bhūmiṃда не отнимет пожалованную землю
परेण त्रिदशाधिपpareṇa tridaśādhipaдругим (царём), о владыка богов
ब्राह्मणाय सुरश्रेष्ठbrāhmaṇāya suraśreṣṭhaбрахману, о лучший из богов
कृशभृत्याय कश् चनkṛśabhṛtyāya kaś canaс тощею челядью, никто
अनुवाद

«Агништомою и прочими пожертвовав, с обильными дакшинами, не тот плод обретает, что от земли-даяния вкушает. Даритель десятерых милует; отнимающий же десятерых губит; прежде данную отнимая землю, к аду идёт. Не даёт, обещав, или, дав, отнимает который, — тот, связанный Варуны путами, мучится по приказу Смерти. Огнь возжёгшего, всегда жертвующего, с тощею челядью, гостелюбивого, которые кормят лучшего из брахманов, — не подступают они к Яме. Пред брахманами долгом да будет земля царя, о Пурандара; иных же варн да спасает тощих, слабых. Да не отнимет пожалованную землю другим царём, о владыка богов, у брахмана, о лучший из богов, с тощею челядью, никто».

संस्करण

98b698de2973 · प्रकाशित 21 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से